تدوین برنامه 5 ساله برای حمایت از جانبازان اعصاب و روان

دکتر ابوالفضل ملک‌زاده ، مدیرکل بهداشت و درمان بنیاد شهید و امور ایثارگران در گفتگو با جام‌جم درباره این که چرا وضع جانبازان اعصاب و روان را در مقایسه با دیگر جانبازان کشور ناخوشایندتر می‌داند، توضیح می‌دهد: متاسفانه هنوز راهی برای تعیین میزان دقیق و واقعی آسیب‌دیدگی این گروه از جانبازان وجود ندارد و داروی مشخصی که خاص بیماری‌های روانی ناشی از جنگ باشد نیز موجود نیست.

مشکل ناکافی بودن تجهیزات پزشکی برای تشخیص میزان آسیب دیدگی روحی ـ روانی مجروحان جنگی فقط مختص ایران نیست و در سراسر دنیا نیز، کشورهایی که جنگی سخت را پشت سر گذاشته‌اند، هنوز نمی‌توانند با تجهیزات معمول پزشکی میزان صدمه‌دیدگی جانبازان را تعیین کنند. از سوی دیگر داروهایی ویژه این گروه از بیماران هنوز ساخته نشده است و به همین دلیل روانپزشکان از داروهای بیماری‌های روانی مشابه این اختلال برای درمان استفاده می‌کنند.

نبود روشی برای تعیین میزان دقیق آسیب‌دیدگی روانی ناشی از جنگ در کشور سبب شده است تعیین درصد این گروه از جانبازان نیز به شیوه دقیقی مشخص نشود. این وضعیت موجب شده است برخی از آنها با وجود رنج روحی شدید، درصد جانبازی ناچیزی داشته باشند و بالطبع از خدمات درمانی کمتری نیز برخوردار شوند.

گروه جانبازان اعصاب و روان طیفی وسیع از جانبازان را با آسیب دیدگی‌های گوناگون دربرمی‌گیرد. به طوری که ملک‌زاده تاکید می‌کند: از جانبازی که با یک موج انفجار دچار آسیب‌دیدگی شده تا جانبازانی که در مغز یا نخاع تکه‌هایی از ترکش دارند در این گروه جای می‌گیرند.

او هشدار می‌دهد: امکان دارد بحران‌های گوناگون در زندگی و کم شدن مقاومت روحی جانبازان با افزایش سن، وضعیت روانی آنها را با گذشت زمان بدتر کند، اما اگر این جانبازان زیرنظر پزشک باشند می‌توانند زندگی کاملا عادی داشته باشند.

هرچند احتمال دارد برخی از جانبازان اعصاب و روان به واسطه عوارض گروهی از داروهای اعصاب، به بیماری‌هایی چون اسکیزوفرنی مبتلا شوند، اما برخلاف تصور نادرست برخی مردم، این به معنای ابتلای همه این گروه‌ها به این بیماری نیست.

مدیرکل بهداشت و درمان بنیاد شهید و امور ایثارگران علاوه بر اسکیزوفرنی، افسردگی را نیز جزو بیماری‌های این گروه می‌داند و می‌گوید: طبیعی است که وقتی 25 درصد افراد جامعه به افسردگی مبتلا باشند باید انتظار شیوع این بیماری را در این گروه از جانبازان هم داشته باشیم.

با این حال این مقام مسوول برخی شایعات درباره مستعد بودن جانبازان اعصاب و روان برای ابتلا به اعتیاد را بشدت رد می‌کند: عوارض داروهای اعصاب و روان به شکلی است که احتمال دارد از نظر مردم عادی، فردی که آنها را مصرف می‌کند گاهی شبیه به معتادان به نظر برسد، اما او معتاد نیست.

ملک‌زاده،‌ تعداد واقعی جانبازان اعصاب و روان را بیش از 200 هزار نفر تخمین می‌زند و توضیح می‌دهد: شماری از جانبازان نیز وجود دارند که فروتنی ذاتی و صفات عالی اخلاقی آنان سبب شد پس از پایان جنگ به بنیاد شهید مراجعه نکنند؛ چون نمی‌خواستند از خدمات درمانی بنیاد شهید سهمی داشته باشند.

علاوه بر آن چه این پزشک به عنوان دلیل فراوان‌تر بودن احتمالی شمار جانبازان اعصاب و روان یادآور می‌شود، نکته‌ای دیگر نیز به عنوان گواهی بر این ادعا وجود دارد و آن همراه نبودن آشفتگی اعصاب و روان با عوارض واضح جسمی است که در سال‌های پس از جنگ باعث شد برخی از رزمندگان آسیب‌دیده از نظر روانی، صرفا با گمان داشتن جسمی سلامت، از مراجعه به بنیاد شهید و تعیین درصد شدن خودداری کنند.

هرچند به گفته مدیرکل بهداشت و درمان بنیاد شهید و امور ایثارگران، خدمات ارائه شده در 10 مرکز ویژه خدمت‌رسانی به این گروه از جانبازان تاکنون قابل قبول بوده است؛ اما او هم ناکافی بودن تخت‌های درمانی برای این جانبازان را رد نمی‌کند.ملک‌زاده می‌گوید: افزایش‌ تخت‌های درمانی این گروه از جانبازان در کنار افزایش کیفیت درمان از اهداف بخش درمانی بنیاد شهید و امور ایثارگران است.

اما نکته‌ای که بسیاری از مسوولان در طول سال‌های پس از جنگ از آن غافل بوده‌اند، وضعیت سلامت روان خانواده‌های این گروه از جانبازان است که توجه به آن در سال‌های اخیر سبب شده است بنیاد شهید امسال از تدوین برنامه‌ای 5 ساله برای ارتقای سلامت روان خانواده‌های شهدا، جانبازان و ارائه خدمات مددکاری، درمان‌های مشاوره‌ای و روان درمانی به این افراد خبر دهد.

دکتر اسماعیل علیپور، رئیس مرکز بهداشت روانی بنیاد شهید و امور ایثارگران هم درباره این برنامه به ایسنا توضیح می‌دهد: هدف از این برنامه، ایجاد شبکه آموزشی ویژه‌ای برای آشنایی جانبازان و خانواده آنها با بیماری‌های روانی ناشی از جنگ و دیگر اطلاعات مورد نیاز در این زمینه‌ است.

به گفته او، در 2 سال گذشته بیش از 20 هزار نفر از اعضای خانواده جانبازان تحت آموزش قرار گرفته‌اند که از این تعداد 250 نفر به عنوان همیاران آموزش فعال هستند و خانواده‌ جانبازان اعصاب و روان را آموزش خواهند داد.

رئیس مرکز بهداشت روانی بنیاد شهید همچنین با اشاره به تدوین برنامه جامع آموزش ویژه جانبازان و نیز همسران و فرزندان آنها تشریح می‌کند: در این برنامه، آموزش‌های ویژه‌ای برای فرزندان جوان و نوجوان جانبازان در نظر گرفته شده است که آموزش مهارت‌های زندگی به آنان و نیز آشنایی با همسرگزینی، نحوه تعامل با بیماران اعصاب و روان و آشنایی با مضرات موادمخدر از جمله سرفصل‌های این برنامه آموزشی است.

مریم یوشی‌زاده 
گروه جامعه