توافقنامه‌ای برای حفظ زیست بوم دریای خزر

با توجه به اهمیت زیست بوم دریای خزر وشرایط نامطلوب حاکم بر آن،‌ کشورهای ساحلی این دریا با همکاری برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) اقداماتی را برای برقراری یک چارچوب مناسب حقوقی قانونی جهت حفاظت از این دریا آغاز کردند.

بدین لحاظ ایجاد کنوانسیون منطقه‌ای زیست محیطی دریای خزر در دستور کار کشورهای منطقه قرار گرفت. برای تهیه متن سند این کنوانسیون، هشت گردهمایی از سال 1995 و با شرکت نمایندگان و کارشناسان 5 کشور ساحلی دریای خزر و سازمان‌های بین‌المللی از جمله یونپ تشکیل شد. این نشست‌ها عبارت بودند از نشست دسامبر 1995 و نوامبر 1996 در ژنو، فوریه 1998 در مسکو،‌ مارس 2000 در آلماتی، ژوئن و اکتبر 2000 در مسکو، ژوئن 2002 در تهران و آخرین نشست در ژوئیه 2003 در آستانه قزاقستان.

پس از نهایی شدن سند کنوانسیون، مراسم امضای آن چهارم نوامبر 2003 در تهران برگزار شد و به امضای نمایندگان تام‌الاختیار 5 کشور ساحلی رسید که به نام کنوانسیون تهران خوانده شد.

براساس مفاد این کنوانسیون کشورهای ساحلی منطقه برای حفظ محیط زیست دریای خزر در زمینه جلوگیری، کاهش و کنترل آلودگی،‌ جلوگیری از ورود،‌ کنترل و از بین بردن گونه‌های مهاجم، موارد اضطراری زیست محیطی،‌ حفاظت و نگهداری و احیای منابع زنده دریایی به توافق رسیدند.

به این ترتیب مدیریت مناطق ساحلی،‌ کنترل نوسان‌های سطح آب دریای خزر، ارزیابی زیست محیطی، ‌پایش محیطی، تحقیق و توسعه،‌ تبادل و دسترسی به اطلاعات و سایر موارد زیست محیطی در دریای خزر به عنوان اهداف این کنوانسیون جهت همکاری شکل گرفت .

به این ترتیب اجرای مفاد این کنوانسیون تنها منوط به همکاری‌های رهبران کشورهای حاشیه خزر است تا این دریا از بحران‌های کنونی در بخش محیط زیست نجات یابد.

زهرا فرضی