اجماع جهانی برای نجات زمین از مواد شیمیایی و خطرناک

این کنوانسیون توافق از پیش اعلام شده در تجارت مواد شیمیایی است که به اختصارPIC نام گرفته و به سبب تصویب نهایی در شهر روتردام هلند، کنوانسیون روتردام نیز نامیده می‌شود که در سال 1998 توسط 61 کشور به امضا رسید.

گسترش تجارت جهانی در دهه‌های 1960 و 1970، توجه مجامع بین‌المللی و سازمان‌های دولتی و غیردولتی حفاظت محیط زیست در سراسر جهان را به خطرات تجارت و مصرف مواد شیمیایی بالقوه خطرناک از جمله سموم شیمیایی دفع آفات نباتی معطوف کرد. به دنبال افزایش نگرانی‌ها و برای کاهش خطرات این مواد، برقراری کد بین‌المللی نحوه توزیع و مصرف سموم در بیست و سومین اجلاس کنفرانس عمومی سازمان خواربار و کشاورزی جهانی)FAO( در نوامبر 1985 در رم به تصویب رسید.

در سال 1987 نیز برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد‌)UNEP( در لندن، راهکارهای تبادل اطلاعات درباره تجارت بین‌المللی مواد شیمیایی را ارائه کرد و در سال 1989، این 2 نهاد برنامه همزمانی را برای اطلاع‌رسانی قبلی در تجارت مواد شیمیایی ارائه دادند و در بیست و پنجمین اجلاسFAO آیین‌نامهPIC در بند 2 تعاریف و بند 9 تبادل اطلاعات در کد بین‌المللی نحوه توزیع و مصرف سموم گنجانده شد.

در سال 1992 مطابقت کنوانسیون با سند قانونی تا سال 2000 انجام شد و پس از چند سال مذاکره، در سال 1998 کنوانسیون در روتردام هلند پذیرفته شد که جمهوری اسلامی ایران نیز در فوریه سال 1999 این کنوانسیون را امضا کرده است.

هدف کنوانسیون

هدف پیمانPIC عبارت است از تقسیم مسوولیت و تلاش برای همکاری میان کشورهای عضو در تجارت بین‌المللی مواد شیمیایی خاص، به منظور حفظ سلامت انسان‌ها و محیط زیست از خطرهای بالقوه این مواد و نیز تشریک مساعی در استفاده صحیح زیست‌محیطی از آنها از طریق تسهیل تبادل اطلاعات درباره مواد شیمیایی و خواص آنها و تهیه فرآیند تصمیم‌گیری ملی برای صادرات و واردات مواد مورد نظر.

اسناد کنوانسیون نشان می‌دهد تاکنون 31 ماده شیمیایی، شامل 21 آفت‌کش،‌ 5 ماده شیمیایی بشدت خطرناک با فرمول آفت‌کش و 5 ماده صنعتی در فهرست کنوانسیون قرار داده شده‌اند.

چگونگی اجرای آیین‌نامهPIC

به طور کلی، صدور یک ماده شیمیایی تنها با اعلام رضایت قبلی کشور واردکننده ممکن خواهد بود و اگر کشوری تمایل به ورود محموله شیمیایی بالقوه خطرناکی داشته باشد،‌ کشور صادرکننده موظف خواهد بود اطلاعات لازم در خصوص خطرات آن ماده را از نظر سلامت انسان و محیط زیست در اختیار واردکننده قرار دهد و برچسب حاوی اطلاعات کامل درباره خطرات ماده شیمیایی مورد نظر را روی آن الصاق کند.

بنابر اصولPIC کشورهای عضو این امکان را می‌یابند که اطلاعات بیشتری در مورد خصوصیات مواد شیمیایی بالقوه خطرناک که ممکن است به کشور آنها حمل شود،‌ دریافت کنند و تصمیم‌گیری درباره واردات مواد شیمیایی توسط خود کشورها انجام می‌شود. همچنینPIC امکان تبادل و انتقال اطلاعات به کشورهای دیگر را فراهم و کشورهای صادرکننده را ملزم به اقدام برای حصول اطمینان از عدم صدور مواد ناخواسته به کشورهای دیگر می‌کند. همچنین این کنوانسیون با آگاهی‌ از تأثیر زیانبار برخی‌ از مواد شیمیایی‌ و سموم‌ دفع‌ آفات‌ خطرناک‌ در تجارت‌ بین‌الملل‌ بر محیط ‌زیست‌ و سلامت‌ انسان‌، با یادآوری‌ مفاد مربوط‌ به‌ اعلامیه‌ ریو درباره‌ محیط‌ زیست‌ و توسعه‌ و فصل‌ 19 دستور کار 21 در مورد «مدیریت‌ صحیح‌ سازگار با محیط‌ زیست‌ و مواد شیمیایی‌ سمی‌ از جمله‌ جلوگیری‌ از نقل‌ و انتقال‌ بین‌المللی‌ محصولات‌ سمی‌ و خطرناک‌ به‌ طور غیرقانونی‌» با در نظر داشتن‌ وظیفه‌ به‌ عهده‌ گرفته‌ شده‌ از سوی‌ برنامه‌ محیط ‌زیست‌ ملل‌ متحد (یونپ‌) و سازمان‌ خواربار و کشاورزی‌ ملل‌ متحد (فائو) در اجرای‌ آیین‌ اعلام‌ رضایت‌ قبلی‌ داوطلبانه‌ اقدام می‌کند. همان‌گونه‌ که‌ در راهنمای‌ اصلاح‌ شده‌ لندن‌، برنامه‌ محیط‌ زیست‌ ملل‌ متحد برای تبادل‌ اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ مواد شیمیایی‌ در تجارت‌ بین‌الملل‌ تنظیم‌ شده‌ است‌ و مقررات‌ بین‌المللی‌ سازمان‌ خواربار و کشاورزی‌ ملل‌ متحد در زمینه‌ توزیع‌ و کاربرد سموم‌ دفع‌ آفات‌ اشاره می‌کند. این کنوانسیون با مد نظر قرار دادن‌ شرایط‌ و الزامات‌ ویژه‌ کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌ و کشورهای‌ با اقتصاد در حال‌ گذر، مخصوصا ضرورت‌ تحکیم‌ قابلیت‌ها و ظرفیت‌های‌ ملی‌ برای مدیریت‌ مواد شیمیایی‌ از جمله‌ انتقال‌ فناوری‌، تصمیماتی را اتخاذ می‌کند.

تامین‌ کمک‌های‌ فنی‌ و مالی‌ و ارتقای‌‌ همکاری‌ها بین‌ اعضا با توجه‌ به‌ نیازهای‌ خاص‌ برخی‌ کشورها به‌ اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ نقل‌ و انتقال‌ مواد عبوری‌، با تصدیق‌ این‌ مطلب‌ که‌ اعمال‌ مدیریت‌ صحیح‌ مواد شیمیایی‌ باید در همه‌ کشورها ارتقا یابد، از اهداف کنوانسیون است.

همچنین کنوانسیون با مدنظر قرار دادن‌ معیارهای‌ داوطلبانه‌ای‌ که‌ در مقررات‌ بین‌المللی‌ و آیین‌ اخلاقی‌ برنامه‌ محیط ‌زیست‌ ملل‌ متحد در زمینه‌ تجارت‌ بین‌المللی‌ مواد شیمیایی‌ وضع‌ شده‌ است‌، از این‌که مواد شیمیایی‌ خطرناکی‌ که‌ از قلمرو آنها صادر می‌شود، مطابق‌ با اصول‌ راهنمای‌ اصلاح‌ شده‌ لندن‌ و مقررات‌ بین‌المللی‌ است، به‌ نحوی‌ بسته‌بندی‌ و برچسب‌ زده‌ می‌شود که‌ به‌ اندازه‌ کافی‌ حافظ‌ سلامت‌ انسان‌ و محیط‌ زیست‌ باشد، اطمینان حاصل می‌کند. به این ترتیب، سیاست‌های‌ تجاری‌ و محیط‌ زیستی‌ با هدف‌ دستیابی‌ به‌ توسعه‌ پایدار باید مورد حمایت‌ متقابل‌ باشد.

حمیده‌سادات هاشمی