بهبود سریعتر زخمها با پانسمان‌های هوشمند

در سال‌های اخیر، گروه‌هایی از رشته‌های مختلف علمی ‌شامل دانشمندان حوزه نانو، مهندسان و جراحان در شیوه درمان برخی از اصلی‌ترین جراحات ازجمله بریدگی‌ها، خراشیدگی‌ها و زخم‌ها به تحول و چرخشی اساسی دست زده‌اند. پیامد کار آنها منجر به ارائه نوعی از مواد زخم‌بندی و پانسمان شده است که به نحو چشمگیری موجب تسریع لخته شدن خون، جلوگیری از تشکیل جای زخم یا تقویت و پیشبرد روند بهبودی می‌شود. در بسیاری از موارد، این پانسمان‌ها در ظاهر و به شکل گمراه‌کننده‌ای خود را دارای فناوری سطح پایین و ابتدایی نشان می‌دهند، در حالی که از خصوصیات بارزی در زمینه‌های مختلف فناوری‌های نوین برخوردارند. برخی از این اقلام درمانی از قبل مورد استفاده واقع شد‌ه‌اند، اما نکته جالب توجه اینجاست که این فناوری نوین باورنکردنی پانسمانی، ممکن است حتی برای بیمارانی که مورد استفاده قرار می‌دهند قابل رویت نباشد.

پانسمان دریایی: شرکت فناوری‌های پزشکی اقدام به تولید نوارهای زخم‌بندی و باندهایی کرده است که قدرت دریا را در خود مهار کرده است. در محصولات این شرکت از کیتوسان استفاده می‌شود که پلیمری زیستی است و از ترکیبات اسکلت خرچنگ، میگو و سایر سخت‌پوستان دریایی استحصال می‌شود. کیتوسانی که به شکل مثبت باردار می‌شود، می‌تواند غشاهای بیرونی سلول‌های خونی را که بار منفی دارند جذب نماید؛ در واقع زمانی که این دو قسمت به هم وصل شدند، لخته شدن موضعی خون اتفاق می‌افتد. باندهای پانسمان اندود شده با کیتوسان این شرکت پیش از این در عراق مورد استفاده قرار گرفته است.

پانسمان مارمولکی: توانایی مارمولک‌ها در پیمودن سطوح عمودی ناشی از وضعیت طبیعی خاص پاهای آنهاست که از عوارض و برجستگی‌های ظریفی برخوردار است. در واقع وجود موهایی در اندازه نانو به پای مارمولک‌ها نوعی خاصیت چسبندگی می‌بخشد. از این رو محققانی از انستیتوی فناوری ماساچوست (ام‌آی‌تی) با الهام از ساختار طبیعی بدن مارمولک دست به کار ساخت نوعی نوار زخم‌بندی شده‌اند که با نمونه‌های مصنوعی از چنین موهایی پوشیده شده است. این باند پانسمان می‌تواند به سطوح مرطوب نظیر سطوح قلب بچسبد و طی گذشت مدت زمانی مورد تجزیه‌پذیری زیستی قرار می‌گیرد. با این وصف جراحان می‌توانند از این باندها برای کمک به ترمیم و بهبود جراحی‌های داخلی استفاده کنند.

پانسمان با خاک رس: در حال حاضر گروهی از محصولات پانسمانی از خاک رس کائولینی بهره می‌برند که به عنوان یک لخته‌ساز طبیعی خون شناخته شده است. در واقع ذرات ریز سیلیکات آلومینیوم موجود در خاک رس از چند دهه پیش به عنوان محرک لخته‌شدن خون و همچنین دارویی برای بندآوردن اسهال شناخته می‌شده است. گازها و نوارهای زخم‌بندی اندود شده با این ذرات سابقه استفاده موفقیت‌آمیزی در میادین جنگی عراق و افغانستان و همچنین در میان مجریان ناظر بر اجرای قوانین و تیم‌های آمادگی بلایای طبیعی در آمریکا داشته است. جدیدترین محصول این خانواده با عنوان پانسمان اضطراری لخته‌ساز خونQuikClot برای استفاده در بیمارستان‌ها و همچنین برای زخم‌ها و جراحات معمول و روزمره طراحی شده است.

دستگاه مافوق صوت دستی: فناوری نوین ارائه شده توسط محققان مهندسی زیست‌پزشکی دانشگاه کرنل باعث شده تا باند و گازهای زخم‌بندی به فراموشی سپرده شود. این محققان جوان ماشینی در اندازه جیبی را توسعه داده‌اند که وظیفه هدایت و توزیع امواج پرانرژی مافوق صوت را انجام می‌دهد. این امواج به قدر کافی نیرومند هستند که بتوانند از عهده داغ کردن و سوزاندن یک زخم یا جراحت باز برآمده و از خون آمدن آن جلوگیری کنند. ابداع‌کنندگان این التیام‌دهنده مافوق صوتی جمع و جور موارد استفاده آن در حوزه پزشکی نظامی‌ را بخوبی پیش‌بینی کرده‌اند و امیدوارند این ابزار امداد پزشکی در اندازه گوشی تلفن همراه به نظامیان این امکان را بدهد تا در میادین جنگ از عهده درمان و التیام خونریزی‌های شدید جراحات وارده برآیند.

پانسمان داربستی: دانشمندان دانشگاه شفیلد نوعی نوار زخم‌بندی بسیار ظریف و با قابلیت تجزیه‌پذیری زیستی ارائه کرده‌اند که همچون پوششی از پوست و در واقع کشتزاری از پوست خود بیمار که روی زخم را دربر گرفته عمل می‌کند. طی این روش پزشکان مبادرت به برداشتن نمونه‌ای از سلول‌های پوست بیمار می‌کنند که پیش از پانسمان و پوشاندن روی زخم به این داربست متصل می‌شود. نتیجه فرآیند این است که سلول‌های پوستی شروع به تکثیر و ازدیاد نموده و روی داربست رشد و نمو می‌کنند و در پایان کار هم حل شده و سلول‌های متعلق به خود بیمار را در محل مربوطه برجای می‌گذارند.

پانسمان الکتریکی: آیا این که می‌گویند اگر زخمی ‌التیام نمی‌یابد، سراغ سوزاندن با برق بروید درست است؟ تحقیقات نشان داده است که ریزجریان‌های مربوط به خود پوست نقش مهمی‌ را در بهبود یافتن زخم ایفا می‌کنند. آزمایشات بالینی که در حال حاضر صورت گرفته بخوبی نشان می‌دهد نوعی نوار زخم‌بندی و پانسمان که جریان‌های الکتریکی خفیفی را در میان سطح یک زخم پخش می‌کند به نحو چشمگیری سرعت بهبود و التیام یافتن آن را افزایش می‌دهد و این امر حتی در مورد زخم‌هایی که در عمل ثابت شده نسبت به سایر درمان‌ها مقاومت نشان می‌دهند نیز صادق است. در این شیوه پیشرفته سطح نوار زخم‌بندی از ریزباتری‌هایی پوشیده شده است که وقتی محیط خشک است بی‌اثر و خنثی هستند. با مرطوب شدن و نم کشیدن پانسمان که ناشی از ترشحات زخم است این مدارات الکتریکی به جریان افتاده و جریان‌های کوچکی را در تمامی ‌سطح زخم اعمال می‌کنند.

ژل بازسازی‌کننده: محققان دانشگاه دلویر نوعی هیدروژل بسیار جالب و جدیدی را به ثبت رسانده‌اند که از رشته‌های پپتیدی با ویژگی خودجمع‌شوندگی و یکپارچه‌سازی متشکل شده است؛ زمانی که این ژل به داخل زخمی ‌تزریق می‌شود حالت سفت و محکمی‌ به خود می‌گیرد، اما چون به صورت خالی باقی می‌ماند، محققان امیدوارند قادر باشد دارو یا سلول‌های باززاینده و احیاکننده را به درون زخم انتقال دهد. نتایج تحقیقات تازه محققان آشکار می‌کند که سلول‌های زنده می‌توانند به واقع درون ساختار این ژل جای‌گذاری شده و به طور موفقیت‌آمیزی به درون زخم منتقل شوند. این ژل‌ها خواص ضدمیکروبی نیز دارند.

منبع: popularmechanics

مهریار میرنیا