تلا‌ش هاوانا و واشنگتن برای عادی سازی روابط

بیسا ویلیامز، دستیار وزیر امور خارجه آمریکا در امور نیمکره‌غربی در سفر به کوبا علاوه بر دیدار با داگوبرتو رودریگرز، معاون وزیر امور خارجه کوبا از نواحی آسیب‌دیده از طوفان‌های اقیانوسی در استان غربی پنیاردل‌ریو دیدار کرد و در جریان سفر 6روزه‌اش از یک مجتمع کشت و صنعت دولتی هم بازدید به عمل آورد.

این ملاقات‌ها در آستانه مذاکرات 7 سپتامبر کوبا و آمریکا برای بررسی چگونگی از سرگیری مبادلات پستی مستقیم بین دو کشور پس از تعلیق همکاری‌های پستی در سال 1963 برگزار شد.

اگرچه مذاکرات پستی رسانه‌ای شده بود اما هیچ‌یک از 2 طرف به سفر ویلیامز به هاوانا و این که دیدار او از کوبا به جای یک روز 6 روز به درازا انجامیده بود، اشاره نکرده بودند.

یکی از مقامات وزارت امور خارجه آمریکا چهارشنبه گذشته در گفتگو با خبرگزاری آسوشیتدپرس مذاکرات ویلیامز و طرف‌های کوبایی را توام با احترام توصیف کرد و یادآور شد مهم‌تر از فضای حاکم بر مذاکرات نفس شکل‌گیری آن پس از نزدیک به 5 دهه قطع روابط دیپلماتیک هاوانا واشنگتن بوده است.

نیم قرن خصومت

روابط آمریکایی‌ها و کوبا به فاصله اندکی پس از آن که نیروهای وفادار به فیدل کاسترو، رهبر پیشین کوبا در روزهای آغازین سال 1959 میلادی قدم به هاوانا گذاشتند، خصمانه شد.

آمریکایی‌ها اکنون بسان کوبایی‌ها فرصت را غنیمت شمرده و امیدوارند درسایه این دیدار موفقیت‌آمیز شرایط برای بهبود روابط واشنگتن ‌کوبا فراهم آید. وزارت امور خارجه آمریکا در مورد محتوای مذاکرات ویلیامز و کوبایی‌ها سکوت پیشه ساخته و دولت کوبا هم حاضر نشده‌ است در این رابطه موضع مشخصی اتخاذ کند.

یان کلی، سخنگوی وزارت امور خارجه تایید کرده ویلیامز که قرار بود برای نظارت بر مذاکرات پستی یک روز در کوبا باشد پس از نتیجه‌دهی این گفتگوها 5 روز دیگر هم در این کشور مانده است اما حاضر نشد توضیح بیشتری در این زمینه ارائه دهد. او به گفتن این عبارت بسنده کرد که «ویلیامز در دیدار با گروه‌های غیردولتی و مقامات دولتی کوبا سعی کرد ارزیابی دقیقی از وضعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی این کشور به دست آورد.»

آنچنان که مقامات وزارت امور خارجه آمریکا گفته‌اند مذاکرات پستی که پس از رایزنی‌های دوجانبه واشنگتن ‌ هاوانا بر سر مساله مهاجرت از کوبا صورت گرفت به احتمال زیاد با برگزاری دور دوم مذاکرات مربوط به بحث مهاجرت در ماه دسامبر جاری ادامه خواهد یافت که این دور مذاکرات هم احتمالا در هاوانا شکل خواهد گرفت.

آخرین باری که یک مقام آمریکایی برای دیدار و گفتگو با کوبایی‌‌ها به هاوانا سفر کرد سال 2002 میلادی بود. با این حال سفر طولانی، آشکار ولی بی‌سر و صدای ویلیامز به کوبا کاملا متفاوت بود.

آغاز دوران تغییر

روابط کوبا و ایالات‌متحده پس از آن که باراک اوباما زمستان گذشته به کاخ‌سفید راه یافت و فعالیت خود را به عنوان رئیس‌جمهور آمریکا آغاز کرد رو به بهبود گذاشت. اوباما در یکی از اولین نطق‌های خود اعلام کرد حاضر است دستش را به سمت دشمنان پیشین آمریکا در آمریکای‌لاتین دراز کند. علاوه بر از سرگیری مراودات پستی دولت اوباما از سخت‌گیری‌های گذشته در زمینه محدودیت سفر شهروندان آمریکا به جزیره کوبا و همچنین ارسال پول از ایالات‌متحده به این کشور تا حدود زیادی کاسته است. آمریکایی‌ها علاوه بر این اقداماتی کوچک اما تاثیرگذار را به مرحله اجرا درآورده‌اند.

یکی از اقدامات توقف فعالیت بیلبوردی تبلیغاتی بود که روی بام دفتر حفاظت منافع آمریکا در هاوانا نصب شده بود و 24 ساعته پیام‌هایی ضد کاسترو نمایش داد. دولت کوبا پس از این اقدام پرده‌های سیاهی که در اطراف این دفتر نصب کرده تا مانع از دیده شدن این پیام‌ها شود را برچید.

این تحولات با واکنش مثبت مقامات ارشد کوبایی مقارن شده است. رائول کاسترو، رئیس‌جمهور کوبا و برادرش فیدل هر دو طی ماه‌های اخیر جملاتی گرم درباره آمریکا بر زبان ‌آورده‌اند تا آنجا که فیدل کاسترو هفته قبل با انتشار مطلبی در روزنامه گرانما، ارگان رسمی حزب کمونیست کوبا شجاعت اوباما در برخورد با مساله گرمایش زمین و تغییرات آب و هوایی را ستود. برونو رودریگز، وزیر امور خارجه کوبا هم دوشنبه گذشته طی نطقی در مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرد کشورش آماده عادی‌سازی روابط با ایالات‌متحده است و در این ضمن با آمریکا در حوزه‌هایی چون مبارزه با قاچاق مواد مخدر و جلوگیری از مهاجرت‌های غیرقانونی همکاری خواهد کرد.

به گفته رودریگز، کوبا برای دهه‌ها خواستار احیای روابط دیپلماتیک با آمریکا بوده و در تایید این ادعا به پیشنهاد اخیر فیدل کاسترو برای دیدار با اوباما و برگزاری مذاکره توام با احترام دوجانبه در صورتی که استقلال، حاکمیت و حق انتخاب کوبایی‌‌ها مخدوش نشود، استناد کرد.

کارشناسان امور کوبا می‌گویند باید منتظر ماند و دید که آیا اقدامات کوچک دو طرف راه را برای دستیابی به توافق بر سر موضوعات مهم‌تر به‌رغم خوش‌بینی کنونی هموار خواهد کرد یا نه.

اوباما به‌رغم اعلام آمادگی برای دراز کردن دست دوستی به سوی دشمنان آمریکا در آمریکای‌لاتین بازهم قانون تحریم‌های 47 ساله کوبا را تمدید کرد و مقامات وزارت امور خارجه آمریکا طی ماه‌های گذشته به دفعات گفته‌اند منتظر اجرای اصلاحات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی بیشتر در کوبا هستند. جملاتی که برخلاف شعارهای ظاهری چندان امیدبخش نیستند.