چالش‌های‌اوباما‌برای‌خلع‌سلاح هسته‌ای

خبرگزاری آسوشیتدپرس در تحلیلی تحت عنوان "مساله تسلیحات هسته ای، اوباما را در سال 2010 به چالش خواهد کشاند"،‌ آورده است: باراک اوباما رییس جمهور آمریکا، به خوبی می‌داند که موفقیت در زمینه خلع سلاح هسته ای در جهان، در گرو رفع برخی موانع بزرگ در سال 2010 است. شورای امنیت هفته گذشته در نشستی به ریاست باراک اوباما، استراتژی بلند پروازانه‌ای را تصویب کرد که در راستای ایجاد جهان عاری از تسلیحات هسته ای است. اوباما در سخنرانی ماه آوریل که به شرح دستور کاری خود پرداخت اهداف این استراتژی را تبیین کرد. وی در این سخنرانی همچنین قول داد پیگیر اقدامات ویژه‌ای باشد که هم اکنون در قطعنامه جدید سازمان ملل ذکر شده است. اوباما در نشست روز پنجشنبه شورای امنیت اظهار داشت "ما هیچ توهمی را در خصوص مشکلات در ذهن خود نمی‌پرورانیم".

این خبرگزاری در این گزارش تحلیلی به تشریح مشکلات پیش روی اوباما و مذاکره کنندگان بین‌المللی‌اش که برای دستیابی به اهداف اعلام شده حل و فصل آنها ضروری است، پرداخته است.

پیمان منع آزمایش بمب‌های هسته ای

پیمان جامع منع آزمایش بمب‌های هسته ای که در سال 1996 از سوی بسیاری از کشورها مورد تایید قرار گرفت، هم اکنون یک "پیمان در تعلیق" است؛ زیرا برای عملیاتی شدن نیازمند تصویب 9 کشور دارای تسلیحات و راکتورهای هسته ای است. یکی از این کشورها ایالات متحده آمریکاست.

یک دهه پس از آن که سنای تحت کنترل جمهوری‌خواهان در آمریکا این پیمان را رد کرد، هم اکنون کاخ سفید امیدوار است در سال 2010 پیمان مذکور مورد تصویب قرار گیرد. دموکرات‌های حامی اوباما در حال حاضر دارای اکثریت قدرتمند در مجلس سنا هستند، اما همچنان باید سخت تلاش نمایند تا آرای جمهوری‌خواهان را نیز جلب نمایند تا اکثریت دو سومی لازم برای تصویب پیمان‌ها فراهم شود.

مدافعان پیمان مذکور امیدوارند نتایج بررسی‌های آتی سازمان اطلاعات آمریکا و آکادمی ملی علوم در خصوص این پیمان،‌ به جلب آرای جمهوری‌خواهان کمک نماید. جمهوری‌خواهان در مخالفت خود اعلام کرده بودند که این پیمان برای شناسایی کشورهایی که به طور مخفیانه دست به انجام فعالیت های ممنوع هسته ای می‌زنند، راهکاری ارایه نداده است.

پیمان مواد اولیه فسیلی

کنفرانس خلع سلاح هسته ای سازمان ملل با حضور 65 کشور عضو آن در ژنو، در حال حاضر برای مدت 12 سال است که بن‌بست رسیده است. این کنفرانس قصد داشت پیمانی را به تصویب برساند که بر اساس آن از تولید مواد فسیلی مورد نیاز برای ساخت مواد اولیه هسته ای جلوگیری می‌شود. بخشی از دلایل توقف روند تصویب این پیمان به خاطر مخالفت آمریکا بود. جرج بوش رییس جمهور سابق آمریکا که درخصوص بازرسی‌های سرزده از تاسیسات هسته ای مشکوک بود، به مخالفت با آن پرداخت و اظهار داشت که این ‌پیمان را نمی‌توان به طور قابل اعتمادی عملیاتی کرد.

اوباما در سخنرانی ماه آوریل خود این موضع را تغییر داد و در قطعنامه سازمان ملل خواستار یک پیمان قابل تحقق شد؛ در ماه مه کنفرانسی که برای تزریق خون تازه جهت تصویب پیمان مذکور در ژنو برگزار شد، با یک دستور کار برای چنین مذاکراتی موافقت کرد. با این وجود در ماه سپتامبر به خاطر مقاومت پاکستان، پیشرفت بیشتر متوقف شد.

در حال حاضر فقط هند و پاکستان - احتمالا رژیم اسرائیل و کره شمالی - پلوتونیوم یا اورانیوم غنی شده برای تسلیحات هسته ای تولید می‌کنند. پاکستانی‌ها که دارای زرادخانه‌ کمتری هستند خواستار پیمانی هستند که علاوه بر قطع تولید، هند (کشور رقیب) را مجبور به کاهش زرادخانه‌های خود کند. دولت اوباما قول داده در زمان بازگشایی کنفرانس در ماه ژانویه، تلاش‌های دیپلماتیک خود را افزایش دهد.

بانک‌های سوخت

در قطعنامه اخیر سازمان ملل، تلاش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای تاسیس بانک بین‌المللی سوخت اورانیوم کمتر غنی شده برای راکتورهای موجود در کشورهای در حال توسعه، مورد تحسین قرار گرفت. این اقدام به جلوگیری از دسترسی کشورهای بیشتری به فناوری غنی سازی کمک می‌کند. این فناوری این امکان را فراهم می‌کند تا سوخت مورد نیاز بمب‌های هسته ای نیز تولید شود.

در ماه ژوئن شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مانع درخواست آژانس شد، زیرا برخی هیات‌های حاضر اظهار داشتند که ممکن است این برنامه‌ها حقوق آنها را برای دستیابی به فناوری هسته ای صلح آمیز زیر پا بگذارد.

اوباما در این تلاش دارای یک متحد ثروتمند است: وارن بافیت یک میلیاردر آمریکایی که قول داده برای ایجاد بانک چند جانبه سوخت هسته ای پنجاه میلیارد دلار کمک کند؛ اما موافقت شورای حکام آژانس انرژی اتمی نیازمند مذاکرات بیشتر و تصحیح بسته پیشنهادی سال 2002 است.

تروریسم هسته ای

اوباما قصد دارد در بهار سال آینده میزبان یک نشست هسته ای باشد تا در خصوص راه‌های مبارزه با دستیابی تروریست‌ها و کشورهای بیشتری به سلاح هسته ای بحث و مذاکره کند.

قطعنامه سازمان ملل از کشورهای عضو درخواست کرده تا اقدامات بیشتری در جهت جلوگیری از قاچاق مواد هسته ای، محافظت بیشتر از تاسیسات هسته ای خود و اعمال محدودیت در صادرات هسته ای انجام دهند.

هیچ فردی خواستار وجود تروریست‌هایی با بمب‌های هسته ای نیست؛ اما برخی دولت‌ها در عین حال دوست ندارند محدودیت‌های سنگینی بر تجارت سودمند و رقابت‌آمیز فناوری هسته ای اعمال شود.

آمریکا در زمان ریاست جمهوری جرج بوش خود قوانین جهانی را زیر پا گذاشت و با هند یک توافقنامه‌ همکاری هسته ای به امضا رساند. این احتمال وجود دارد که اوباما در داخل کشور و خارج با مخالفت‌هایی در خصوص اعمال محدودیت‌ها مواجه شود.

پیمان منع تکثیر تسلیحات هسته ای

سازمان ملل قصد دارد در ماه مه سال آینده کنفرانسی را که هر دهه دو مرتبه برگزار می‌شود، برپا کند تا به نوعی پیمان منع گسترش تسلیحات هسته ای را تقویت نماید. این پیمان در سال 1968 تصویب شد. بسیاری از مفاد قطعنامه سازمان ملل که از ابتکار عمل اوباما الهام گرفته بر پایه دو هدف اصلی است: 1- توقف گسترش تسلیحات هسته ای 2- حذف نهایی زرادخانه‌های هسته ای پنج کشور قدرتمند دارای این توانایی.

تنها زمانی که آمریکا و سایر کشورهای هسته ای، پیمان منع آزمایش‌های هسته ای را عملیاتی کنند و یا این که مذاکره کنندگان روسی و آمریکایی موفق شوند از شمار کلاهک‌های هسته ای خود بکاهند، سایر کشورهایی که بدون تسلیحات هسته ای هستند مایل به انجام بازرسی‌های جدی‌تر و اعمال محدودیت‌های بیشتر و همچنین تحریم‌های قوی‌تر می‌شوند.

ایسنا