انفجار خلا‌قیت در جلوه‌های ویژه سینمای دفاع مقدس

مخاطب ما معمولا این هنر صنعت را با انفجار و آتش‌بازی در فیلم‌های جنگی می‌شناسند، اما جلوه‌های ویژه صورت‌های دیگری هم دارد و در گونه‌های مختلف سینمایی جلوه‌گری می‌نماید. با این حال نباید نقش بزرگ سینمای دفاع مقدس را در رشد و شکوفایی جلوه‌های ویژه فراموش کرد. اصغر پورهاجریان در این باره اطلاعات بیشتری را در اختیار ما قرار می‌دهد.این مدیر و طراح جلوه‌های ویژه سینمای ایران ، کارش را با فیلم‌های کوتاه در واحد فرهنگی سپاه پاسداران از سال 63 شروع کرد و اولین فیلم حرفه‌ای اش در عرصه طراحی جلوه‌های ویژه فیلم سینمایی عبور ساخته کمال تبریزی در سال 65 بود در کارنامه او فیلم‌های دیده‌بان، مهاجر، چشم شیشه‌ای، پوتین، براده‌های خورشید، بازی بزرگان دیده می‌شود که مسوولیت طراحی جلوه‌های ویژه آنها را به عهده داشته است. از آثار متاخری که پورهاجریان با آنها همکاری داشته می‌توان از فیلم رئیس مسعود کیمیایی، جعبه موسیقی فرزاد موتمن، آخرین ملکه زمین محمدرضا عرب و تولدی دیگر عباس رافعی نام برد. وی در جشنواره فیلم فجر آینده با فیلم‌های زخم شانه حوا اثر حسین قناعت، کیمیا و خاک عباس رافعی و فیلم گزارش مریم اسماعیل براری، نامزد آمریکایی من داود توحیدپرست به عنوان مدیر جلوه‌های ویژه حضور خواهد داشت. اصغر پورهاجریان رئیس انجمن جلوه‌های ویژه سینمای ایران و از بنیانگذاران آن نیز هست. البته وی از سال 73 به امر تهیه‌کنندگی نیز مشغول بوده است. به مناسبت هفته دفاع مقدس با او درباره تاثیر سینمای جنگ در تکامل جلوه‌های ویژه و جلوه‌های دیگری از این هنر به گفتگو نشستیم که در پی می‌آید.

آقای پورهاجریان من در معرفی شما در مقدمه این مصاحبه اشاره کردم جنابعالی علاوه بر طراحی جلوه‌های ویژه در زمینه تهیه‌کنندگی نیز فعال هستید قبل از این‌که وارد بحث اصلیمان شویم می‌خواستم بدانم آیا وقتی تهیه‌کنندگی یک فیلم را به عهده می‌گیرید دیگر به جلوه‌های ویژه نمی‌پردازید؟

اتفاقا سوال خوبی کردید من حرفه اصلی‌ام طراحی و مدیریت جلوه‌های ویژه است و تحت هیچ شرایطی و به هیچ دلیلی هم قصد ندارم این حرفه را کنار بگذارم. به هرحال من سال‌هاست که در این عرصه فعالیت می‌کنم و عمرم را در این حرفه صرف کردم و به شدت هم به آن عشق می‌ورزم، لذا تهیه‌کنندگی یک فیلم دلیل دوری من از جلوه‌های ویژه نمی‌شود و اگر فیلمی که تهیه‌کننده آن هستم نیازمند جلوه‌های ویژه باشد خودم این کار را انجام می‌دهم و همین طور فیلم‌هایی که تهیه‌کننده آنها نیستم.

با توجه به تجربه شما در حوزه جلوه‌های ویژه بهتر نبود کارگردانی را تجربه می‌کردید؟

راستش من بر اساس یکسری اتفاقات وارد تهیه‌کنندگی شدم. سال 73 به پیشنهاد چند تن از دوستان که فیلمی را تهیه می‌کردند سرمایه‌گذاری کردم و دیدم دنیای قشنگی است به خصوص این‌که شما به عنوان یک تهیه‌کننده شرایطی را فراهم می‌کنید که یک جمع زیادی از هنرمندان هم از آن ارتزاق می‌کنند و هم یک اثر هنری خلق می‌شود. با توجه به سوابقی که در سینما داشتم در انتخاب سوژه وسواس داشتم و برای همین در این زمینه کم کارم.

داشتم به این موضوع فکر می‌کردم با توجه به این‌که طراح جلوه‌های ویژه هستید حتما فیلم‌هایی را تهیه می‌کنید که جلوه‌های ویژه آن زیاد باشد.

نه این‌طور نبوده من حتی در چند فیلم کوتاهی که ساختم از جمله آینه‌های ناگهان سراغ سوژه‌هایی نرفتم که جلوه‌های ویژه داشته باشد. کارهایی که تهیه کردم نیز به همین شکل بود. ببینید نگاهم به جلوه‌های ویژه این‌طوری نیست که لزوما در هر کاری که به آن می‌پردازم باید حضور داشته باشد. در واقع این فضای قصه و موقعیت داستان است که ضرورت و میزان جلوه‌های ویژه را تعیین می‌کند.

حجم کارهای شما در جلوه‌های ویژه در سینمای دفاع مقدس بیشتر بوده است یا غیر آن؟

حجم کارهای من در سینمای دفاع مقدس خیلی بیشتر از ژانرهای دیگر است. اصلا من کارم را با فیلم‌های جنگی شروع کردم. مجموعه کارهای کوتاه واحد فرهنگی سپاه که در جبهه و جنگ می‌گذشت یا اولین فیلم بلندی که کار کردم، فیلم عبور کمال تبریزی بود که به سینمای جنگ تعلق داشت. من در 3 - 4 سال فعالیتم سالی یک فیلم کار می‌کردم و خیلی با حساسیت و محتاطانه پیش می‌رفتم و در واقع گزیده کار می‌شدم . وقتی شما با کارگردان‌های بزرگ کار می‌کنی خیلی گزیده کار می‌شوی به طور کلی فیلم‌هایی که کار کردم به بطن جنگ می‌پرداخت و جزو بهترین آثار سینمای دفاع مقدس بود.

شاید خیلی از مخاطبان فکر کنند که کار جلوه‌های ویژه به فیلم‌های جنگ محدود می‌شود به انفجار و توپ و آتش و... آیا واقعا همین‌طور است یا ابعاد گسترده‌تری دارد؟

جلوه‌های ویژه تعاریف متعددی دارد ولی اگر بخواهیم خیلی ساده آن را تعریف کنیم باید بگویم هر چیزی که در عالم واقعیت رخ دادنی نیست را بخواهیم خلق کنیم به آن جلوه‌های ویژه می‌گویند. یا ممکن است یک پدید‌ه‌ای در عالم واقعیت اتفاق بیفتد، اما خارج از کنترل است مثل آتش گرفتن جنگل یا ایجاد سیل و زلزله و... در واقع مجموعه اتفاقاتی که در عالم واقع یا رخدادنی نیست مثل پرواز یک انسان یا اگر رخ دادنی است خارج از کنترل است یا بازسازی آنها مستلزم هزینه‌های زیادی است و یا گروه فیلمسازی را با خطرات جدی مواجه می‌کند مثل نمایش دادن زلزله. در واقع تعریف عامیانه جلوه‌های ویژه این است که هر تصویر یا اتفاقی را که ساخت آن برای مخاطب پرسش برانگیز باشد که چگونه این صحنه‌ها گرفته شده است جزو عملکرد جلوه‌های ویژه است. خود جلوه‌های ویژه دارای شاخه‌ها و رشته‌های مختلفی است و صرفا به انفجار و حادثه محدود نمی‌شود. اما جلوه‌های ویژه در سینمای ایران در آثار جنگی شکوفا شد و شاخ و برگ گرفت و در واقع فرزند سینمای جنگ محسوب می‌شود.

در واقع این ژانر جنگی بود که یک طراحی و مدیریت جلوه‌های ویژه را به عنوان یک حرفه و مهارت سینمایی شکوفا کرد؟

بله همین‌طور است. جلوه‌‌های ویژه با سینمای جنگ در کشور ما تولدی دوباره پیدا کرد برای همین است که عموم مردم و حتی هنرمندان وقتی صحبت از جلوه‌های ویژه می‌شود ذهنشان به سمت سینمای جنگ می‌رود در حالی که جلوه‌های ویژه زیر مجموعه‌های متعددی دارد مثل ویژوال افکت، مکانیکال افکت و کارهای رباتیک یا کارهای مه و باران و طوفان و امور مربوط به انفجار و آتش و جلوه‌های ویژه آب که قلمرو وسیعی دارد اما جلوه‌های ویژه در سینمای ما با انفجار و تیر اندازی و بمباران شروع شد، ولی به تدریج با شکل گیری سینمای اکشن و پلیسی ابعاد دیگری هم پیدا کرد و نیروهای متخصص زیادی در این رشته تربیت شد به طوری که توانمندی بچه‌های جلوه‌های ویژه خیلی بیشتر از سینمای ایران است یعنی سینمای ایران هنوز نتوانسته است به طور کامل از توانمندی متخصصان جلوه‌های ویژه نهایت استفاده را ببرد. یک عامل مهم این قضیه هم به عدم شناخت درست و کافی جامعه سینمایی ما از این حرفه و هنر بر می‌گردد. به هر حال آنچه که در جلوه‌های ویژه سینمای ایران برجسته بود اکسپلوژن و جلوه‌های انفجار بود، اما الان چند سالی است که ویژوال و کارهای تصویری در حال برجسته شدن است. اگرچه ما با استانداردهای دنیا در این بخش فاصله خیلی زیادی داریم، ولی همین شروع و نوآوری‌ها را باید به فال نیک گرفت، اما در بخش اکسپلوژن حرف‌های زیادی برای گفتن داریم و توانمندی‌های ما کمتر از استانداردهای جهانی نیست منتها همان‌طوری که گفتم حتی از نیمی از این توانمندی‌ها نیز استفاده نشده است که عدم شناخت کافی و کمبود امکانات و بودجه کافی در این زمینه نقش مهمی دارد چون جلوه‌های ویژه در همه جای دنیا حرفه گرانی است و باید برای آن سرمایه‌گذاری کرد.

با توجه به سخن شما مبنی بر این‌که جلوه‌های ویژه در ایران به واسطه سینمای جنگ رشد کرد آیا بعد از جنگ و سال‌های اخیر که فیلم‌های جنگی کمتری در کشور ساخته می‌شود آیا رشد جلوه‌های ویژه هم متوقف یا کند نشده است؟

کمی به عقب برمی‌گردیم، ما قبل از انقلاب هم جلوه‌های ویژه داشتیم، اما اسمش جلوه‌های ویژه نبود مسوول افکت یا انفجار بود که افرادی مثل مرحوم پیراسته یا آقای بهمن‌پور و بهرام‌پور کار می‌کردند، اما تولد واقعی آن با شروع سینمای جنگ آغاز شد برای این‌که فیلمسازان جنگ ما برای خلق صحنه‌های درگیری و نبرد نیاز داشتند به متصدی که مسوولیت تیراندازی و انفجارها را به عهده بگیرد. این شخص کسی نبود جز مسوول جلوه‌های ویژه، در آن زمان هم کسی نبود که متخصص حرفه‌ای این کار باشد از خارج از کشور هم که نمی‌توانستند وارد کنند، لذا بچه‌هایی که در عرصه دفاع مقدس فعال بودند و در بطن جنگ حضور فیزیکی داشتند و نسبت به متریال و مواد جنگی آشنایی نسبی داشتند و از طرفی شناختی هم از سینما داشتند به طرق مختلف وارد عرصه سینما شدند. ورود اینها معمولا یا در عرصه نوشتاری و نگارش فیلمنامه‌های جنگی بود یا کارگردانی. تعدادی هم به عنوان مسوول انفجار وارد عرصه سینما شدند که برخی از آنان با تجربه‌ای که در این کار به دست آوردند دارای شناخت و مهارتی شدند که مسوولیت جلوه‌های ویژه در آثار جنگی را به عهده گرفتند، اما امروزه مسوول جلوه‌های ویژه برای آنها کم است آنها الان طراح و مدیران جلوه‌های ویژه شده‌اند. ضمن این‌که برخی از آنها در حال حاضر به کارگردان‌ها مشاوره می‌دهند. به هر حال امروز جلوه‌های ویژه به یکی از حرفه‌های شناسنامه دار در سینما و به ویژه یکی از ارکان اصلی سینمای دفاع مقدس شناخته می‌شود.

حتما به همین دلیل هم ضرورت ایجاد یک انجمن برای این صنف احساس شد؟

دقیقا همین‌طور است. در سال 72 انجمن جلوه‌های ویژه در خانه سینما شکل می‌گیرد و بنده و آقای رضا رستگار به عنوان موسسین و بنیانگذاران این انجمن پیشنهاد تشکیل این انجمن را به آقای عسگری نسب مدیرعامل وقت خانه سینما دادیم و اکنون جزو صنوف اصلی خانه سینما می‌باشد.

احتمالا باید یکی از کم جمعیت‌ترین اصناف خانه باشد؟

در همه جای دنیا همین‌طور است. کمپانی‌های جلوه‌های ویژه در کل جهان متخصصانش نسبت به هنرمندان دیگر خیلی کم است. چون حرفه خاصی است و به خاطر خطراتی که دارد متقاضیان کمتری دارد ضمن این‌که از جمله حرفه‌های پنهان سینماست که در پشت صحنه حضور دارد و معمولا افرادی که وارد سینما می‌شوند دوست دارند در جایگاهی باشند که دیده شوند مثل بازیگری و کارگردانی. حتی در هالیوود هم تعداد افرادی که به کار جلوه‌های ویژه مشغولند کمتر از حرفه های دیگر است. در سینمای خودمان هم من یادم است که تا اواخر دهه هفتاد تعداد افرادی که در جلوه‌های ویژه کار می‌کردیم 6 5 نفر بیشتر نبودیم و بتدریج بر تعداد متخصصان این حرفه افزوده شد. اکنون انجمن جلوه‌های ویژه نزدیک به 30 عضو دارد و نزدیک به 15 نفر طراح و مدیر متبحر و توانمند دارد. باز هم در بین 29 صنف خانه سینما کوچک‌ترین صنف، انجمن جلوه‌های ویژه سینمای ایران است.

آقای پورهاجریان با تصویری که شما از جلوه‌های ویژه در ایران ترسیم کردید می‌خواهم بدانم که ما در این حرفه بیشتر به تکنیک نیاز داریم یا تجهیزات؟

ببینید جلوه‌های ویژه را چند چیز شکل می‌دهد برای این‌که قابل قبول باشد یکی‌اش نیروی انسانی علاقه‌مند، با سواد و توانمند است. دومین بحث، آموزش و به‌روزرسانی معلومات است که در این زمینه وضعیت ما صفر است یعنی هیچ مرجع و نهادی چه در بخش دولتی و چه بخش خصوصی تاکنون هیچ قدمی برای آموزش جلوه‌های ویژه بر نداشته است.

خوب انجمن جلوه‌های ویژه در این زمینه کاری انجام نداده است؟

انجمن در این‌باره خیلی محدود می‌تواند عمل کند. همان‌طوری که گفتم این انجمن 30 عضو دارد که بودجه سالانه‌اش از حق عضویت اعضای آن تامین می‌شود. بودجه سالانه یک میلیون تومان حتی برای هزینه‌های جاری ما کفایت نمی‌کند چه برسد به این‌که ما آموزش هم بدهیم. به هر حال آموزش این حرفه به لوازم و تجهیزات نیازمند است که برای وارد کردن آن حداقل سالانه باید نزدیک به 200 میلیون تومان برای خرید لوازم هزینه کنیم.

یعنی هیچ کدام از این لوازم و تجهیزات در کشور ما تولید نمی‌شود؟

نه! هم تولید نمی‌شود و هم شناختی نسبت به آن وجود ندارد. مسوولان باید به متخصصان جلوه‌های ویژه این اعتماد را داشته باشند و بودجه‌ای را به انجمن اختصاص بدهند تا بتواند خرید اسباب کار را تامین کنند. به هر حال بعد از نیروی انسانی و آموزش، وجود امکانات و تجهیزات فنی است. مثلا الان در ایران ما وسیله آتش ساز نداریم و کسی هم از آن شناخت ندارد. آگاهی لازم از متریال جلوه‌های ویژه وجود ندارد. انفجاری که ما در سینمای ایران به وجود می‌آوریم با مواد منفجره واقعی است یا از فشنگ‌های مشقی نظامی استفاده می‌کنیم در حالی که همه اینها به شکل سینمایی و غیرواقعی‌اش هم وجود دارد و کمپانی‌هایی خارجی به ویژه در هالیوود وجود دارد که شما می‌توانید از آنجا گلوله مشقی و متریال‌های بی‌خطر برای انفجار بخرید یا موادی که آتش سرد ایجاد می‌کند و بازیگر نمی‌سوزد. ما در ایران با مواد واقعی داریم کار جلوه‌‌های ویژه انجام می‌دهیم که اگرچه کار خطرناکی است، اما نشان از توانمندی متخصصان این حرفه هم است و طبیعی است که این افراد اگر دارای امکانات سینمایی باشند می‌توانند کارهای بهتر و بزرگ‌تری انجام دهند. ضمن این‌که مثل صنایع دیگر در این بخش هم هر 6 ماه امکانات و تجهیزات جدید و پیشرفته تری وارد بازار می‌شود. البته من به صنف خودمان هم در این زمینه نقد دارم. اگر برخی از همکاران ما حاضر نشوند که با این امکانات کار کنند مجبور می‌شوند که این تجهیزات را وارد کنند. البته دوستان همکار ما تقاضا می‌کنند اما خیلی پیگیرانه نیست.

حتی اگر بحث سینمای دفاع مقدس هم در میان باشد مسوولان در زمینه خرید این امکانات اقدام نمی‌کنند؟

فرقی نمی‌کند سینمای دفاع مقدس یکی از ژانرهای سینمای ماست نه همه آن، ما جزء 10 کشور دنیا هستیم که دارای سینمای ملی هستیم و علاقه به سینمای دفاع مقدس نباید ما را از توجه به سینمای ملی باز دارد. به نظر من در سینمای امروز جلوه‌های ویژه حرف اول را می‌زند بعد کارگردانی و عوامل دیگر اهمیت دارد. شما نگاه کنید به فیلم‌هایی که در سینمای هالیوود و بالیوود ساخته می‌شود چقدر متکی به جلوه‌های ویژه است. ضمن این‌که فراموش نکنید جلوه‌های ویژه صرفا به فیلم‌های جنگی و اکشن تعلق ندارد و حتی در آثار عرفانی و شاعرانه هم استفاده می‌شود. چون جلوه‌‌های ویژه در سینمای ما در فیلم‌های دفاع مقدس شکوفا شد خیلی‌ها این هنر را به این ژانر خاص محدود می‌کنند در حالی که امروزه حتی در ژانر کمدی یا سینمای کودک هم از این صنعت استفاده می‌شود.

اما در هر صورت موقعیت کنونی جلوه‌های ویژه در ایران مدیون سینمای جنگ است.

صد درصد، سینمای جنگ عامل اصلی رشد و شکوفایی جلوه‌های ویژه در سینمای ایران بود. اصلا به واسطه جنگ، ژانر دفاع مقدس در سینمای ایران متولد شد که پیش از این سابقه نداشت. نه فقط در حوزه سینما که در بخش‌های دیگر هنری فرهنگی نیز شاهد تولد و شکوفایی ژانرهای برآمده و متاثر از جنگ بودیم مثل ادبیات و شعر جنگ و... به هر حال اگر جنگ نبود شاید جلوه‌های ویژه ما به توانمندی امروز نبود. مثلا من برای یکی از شبکه‌های ترکیه سریالی کار می‌کردم که یک داستان سراسر جنگی بود و کسی را در زمینه جلوه‌های ویژه نداشتند و من رفتم برایشان این کار را انجام دادم. کشورهای استقلال یافته هم چنین وضعیتی دارند. برای همین است که می‌گویم جلوه‌های ویژه در کشور ما بسیار توانمند است. منتها اگر مسوولان امر شرایط رشد و توسعه این صنعت را فراهم نکنند در سال‌های آینده به شرایط نامطلوبی خواهیم رسید یا حوادث و خطرات زیادی به همراه خواهیم داشت. متاسفانه به دلیل نبودن امکانات لازم و استفاده از لوازم جنگی واقعی میزان خطرات و تلفات ما در ایران نسبت به کشورهای پیشرفته بیشتر است نمونه‌اش همین حادثه‌ای بود که برای پیمان ابدی اتفاق افتاد.

آیا بدلکا‌ری هم جزو جلوه‌های ویژه محسوب می‌شود؟

بله یکی از زیرمجموعه‌های آن به حساب می‌آید.

آقای پورهاجریان در میان آثاری که کار کردید کدامیک برای شما خاطره‌انگیزتر یا جذاب‌تر بوده است؟

خوب همه این آثار خاطره‌انگیز است و باعث دلبستگی آدم به آن می‌شود ولی من دیده‌بان و مهاجر را خیلی دوست دارم که جزو بهترین آثار ما در سینمای دفاع مقدس هم به حساب می‌آید. شما به هر کس بگویید 10 تا فیلم خوب دفاع مقدس را نام ببر قطعا این 2 فیلم یکی از آنها خواهد بود. همچنین فیلم پوتین را هم خیلی دوست دارم با این‌که نزدیک به 19 سال از این فیلم می‌گذرد جلوه‌های ویژه‌اش با جلوه‌های ویژه الان قابل رقابت است اگرچه در آن زمان به آن توجه نشد. در فیلم‌های اجتماعی هم به فیلم رئیس مسعود کیمیایی و جلوه‌های ویژه‌اش علاقه دارم.

تهیه لوازم جلوه‌های ویژه مثلا در یک فیلم جنگی با طراح جلوه‌های ویژه است یا تهیه‌کننده آن؟

تمام نهادهای نظامی یک بخش فیلمسازی و حمایتی دارند که فیلمسازان به آن بخش مراجعه کرده و با هماهنگی‌های لازم از وسایل مورد نیاز استفاده می‌کنند.

من فکر می‌کنم به غیر از سینمای دفاع مقدس، فیلم‌های پلیسی ما هم به این صنعت بسیار نیازمند است تا قابل رقابت با نمونه‌های خارجی باشد.

سینمای پلیسی خودش یک ژانر بسیار گسترده و وسیعی است و جزو ژانرهای برجسته روز دنیاست و نباید آن را عین سینمای جنگی قلمداد کرد و جلوه‌های ویژه در آن متناسب با موقعیت داستانی ژانر پلیسی فرق می‌کند و به ظرافت و تکنیک‌های بیشتری نیازمند است. جلوه‌های ویژه در فیلم‌های جنگی حجیم است، اما در فیلم‌های پلیسی ممکن است علاوه بر حجم زیاد ظرافت بیشتری را بطلبد.

در آثار جنگی بیشتر جلوه‌های ویژه میدانی استفاده می‌شود یا تکنیک‌های کامپیوتری؟

چون اهالی سینما درباره جلوه‌های کامپیوتری نسبت به جلوه‌های میدانی شناخت کمتری دارند کمتر به سراغ این شاخه از جلوه‌های ویژه می‌روند و در واقع اعتماد کمتری به آن دارند ولی امروزه جلوه‌های ویژه تصویری هم در حال اثبات خویش است و نسبت به گذشته وضعیت بهتری پیدا کرده است.

شما اشاره کردید که جلوه‌های ویژه در ایران به واسطه سینمای دفاع مقدس شکوفا شد آیا ادامه حیاتش هم به این ژانر وابسته است یا نه؟

جلوه‌های ویژه با سینمای جنگ متولد شد و الان متخصصانش حضور دارند دیگر نمی‌خواهد متولد شود اکنون باید شکوفا شوند و تکامل پیدا کنند و تکاملش هم محتاج آموزش و حمایت است. پیشنهاد من این است که چند تن از متخصصان این رشته به کشورهای صاحب جلوه‌های ویژه اعزام شوند و آموزش ببیند و از تجربیات خود برای رشد جلوه‌های ویژه در داخل استفاده کنند. ضمن این‌که این مهارت و دانش باید در دانشگاه‌های سینمایی و هنری ما به عنوان واحد درسی تدریس شود.

و حرف آخر؟

ضمن تشکر از شما باید عرض کنم، این خوب نیست که هر سال به مناسبت هفته دفاع مقدس فقط به چند مصاحبه اکتفا کنیم ولی همچنان نسبت به سینمای دفاع مقدس بی‌توجه و نا مهربان باشیم.

جلوه‌های بی‌جلوه

پشت ویترین سینما، افراد و مشاغلی وجود دارد که به اندازه عناصر جلوی پرده در خلق یک اثر هنری نقش دارند و چه بسا دشواری و دامنه اثر‌گذاری اقدامات آنها در پس پرده بیش از بازیگر و کارگردان به نمایش فیلم روی پرده جلوه و زیبایی می‌بخشد، اما حضور و منزلت آنان در نزد مخاطبان پنهان است و دیده نمی‌شود! حتی اگر هنر آنان جلوه‌های ویژه باشد. حرفه‌ای تعیین‌کننده و خطرناک در صنعت سینما که سویه صنعتی این هنر بیش از حرف دیگر سینمایی بازنمایی می‌کند. برخی بر این باورند که نبض سینمای امروز جهان به ویژه سینمای هالیوود که مبتنی بر تکنیک و فناوری است در دستان اسپشوال‌های قرار دارد که در عرصه تصویر و نمایش جلوه‌گری می‌کنند، اما قدرت و هنر آنان دست‌کم در سینمای ما بی‌جلوه است. نه فقط مخاطبان و تماشاگران عام که حتی اهالی سینما نیز چنان که باید و شاید به این مهارت و صناعت آشنا نیستند و در کنار دلایل دیگر مثل کمبود امکانات فنی این کار از این هنر در جلوه‌گری بیشتر اثر خود بهره نمی‌برند. حتی آنان نیز مثل غالب مخاطب سینما جلوه‌های ویژه را در انفجار و آتش بازی خلاصه می‌کنند و آن را بیشتر به فیلم‌های اکشن و جنگی نسبت می‌دهند. در حالی که جلوه‌های ویژه جلوه‌های دیگری هم دارد و سویه‌های گوناگونی از هنر فیلمسازی را پشتیبانی می‌کند. به قول اصغر پورهاجریان رئیس انجمن جلوه‌های ویژه ایران امروزه از این هنر حتی در آثار شاعرانه و کودکانه نیز استفاده می‌شود و کارکرد آن فراتر از آثار جنگی است. این گله‌ای بود که مرحوم پیمان ابدی هم به سینمای ایران داشت و معتقد بود سینمای وطنی از ظرفیت و توانمندی‌هایی که در این حوزه در کشور ما وجود دارد، استفاده نمی‌کند. این در حالی است که صحنه‌های بدلکاری او به عنوان یکی از زیر مجموعه‌های جلوه‌های ویژه در همین مدت کوتاه در ایران در ارتقاء سطح کیفی و تکنیکی فیلم‌هایی ایرانی بسیار موثر بود. تا قبل از فیلم تقاطع، مخاطبان ایرانی هیچ صحنه‌ای از تصادف را به شکلی واقعی و باورپذیر ندیده بودند. یا نمونه‌ای از تاثیر جلوه‌های ویژه را می‌توان در فیلم دوئل احمدرضا درویش مشاهده کرد که چقدر توانست تجربه جنگ را به شکل مجازی و تصویری برای تماشاگران ملموس سازد و آنان را روی صندلی میخکوب کند. درست است که امروز ضعف فیلمنامه و مضامین داستانی در سینمای ما به عنوان مهم‌ترین مشکل سینمای ایران شناخته می‌شود و در هر محفل و مجلس سینمایی موتیف‌وار تکرار می‌شود، اما تمام زیبایی و جذابیت سینما به هسته و محتوایی آن بر نمی‌گردد. فرم و ساختار روایی فیلم نیز به همان اندازه در جلوه‌گری آن تاثیر می‌گذارد. قطعا در شکل‌گیری فرم قصه و ساختار فیلم هنر صنعت جلوه‌های ویژه می‌توان بیش از هر عنصر و عامل دیگری موثر باشد. اگرچه سینمای جنگ به تولد و تکامل این هنر نورسیده کمک زیادی کرد و در هویت بخشی و شناسنامه‌دار کردن آن موثر بود اما فقط به این ژانر ختم نمی‌شود و باید شرایط بهره‌وری از آنها در ژانرهای گوناگون سینمایی فراهم شود. جلو‌ه‌های ویژه در سینمای دفاع مقدس قد کشید و رشد کرد، اما سرقفلی آن نیست و باید از آن در غرفه‌های دیگر سینما نیز استفاده کرد تا ویترین سینما جذاب و رنگارنگ‌تر شود و مشتریان بیشتری را وارد این دکان کند.

سیدرضا صائمی