حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
ابتلا به سرطان در سایه مصرف آزبست
به دنبال شناسایی انواع آلایندهها در هوا که منجر به اثرات بهداشتی و زیستمحیطی فراوانی میشود و سلامت انسانها را به خطر میاندازد، برخی از آلایندهها در بخش صنعت نیز خطرات جبرانناپذیری را روی سلامتی افراد دارند.
سالیان متمادی است که انسان از آزبست به دلیل دارا بودن خصوصیات فیزیک و شیمیایی مناسب در صنعت استفاده میکند. در این میان، کرایزوتایل یا آزبست سفید در مقایسه با سایر انواع آزبست دارای کاربرد صنعتی بسیار گستردهتر و بیشتری است و مانند سایر انواع آزبست دارای خطرات شدید روی سلامت انسان و محیط زیست است. این ماده همواره به دلیل عدم وجود آگاهی از کاربرد غیراصولی موجب قربانی شدن بسیاری از کاربران آن و ابتلای آنها به انواع بیماریهای ریوی میشود. با توجه به عدم وجود مدیریت صحیح زیستمحیطی بر پسماند محصولات حاوی کرایزوتایل در اکثر کشورهای دنیا، امروزه سازمانهای بینالمللی پرداختن به موضوع مدیریت این گونه پسماندها را سرلوحه کار خود قرار دادهاند و معاهدات بینالمللی در زمینه حل این معضل تدوین شده است. هماکنون در بعضی از کشورها یا اقدام به ممنوعیت کاربرد این نوع ماده کردهاند یا مصرف آن را با تدوین قوانین و مقرراتی بسیار محدود کردهاند. هماکنون ایران براساس مصوبه شورای عالی محیط زیست جزو کشورهایی است که استفاده از این ماده در صنایع را ممنوع اعلام کرده و حذف آن از بخش صنعت اجباری شده است و صنایع باید اقدام به جایگزینی این ماده با مواد سازگار با محیط زیست کنند.
مادهای خطرناک که هنوز کاربرد دارد
کرایزوتایل یا آزبست سفید نوعی کانی سیلیکاته رشتهای است که در بسیاری از تولیدات تجاری به طور گسترده مورد استفاده قرار میگیرد، بررسیها نشان داده است که حدود 93 تا 94 درصد از آزبست مصرفی در جهان از نوع کرایزوتایل است.
براساس تحقیقات انجام شده از سوی دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست، کرایزوتایل در غلظتهای بسیار پایین در هوا، آب، خاک و یخ وجود دارد، ولی استفاده از آن در تولیدات و فعالیتهای مختلف موجب افزایش غلظت این ماده و افزایش انتشار آن در محیط زیست میشود. علاوه بر مصرف کرایزوتایل در انواع محصولات عمده مصرف کرایزوتایل که حدود 85 درصد از استفاده آن را تشکیل میدهد متعلق به صنعت سیمان میباشد. کرایزوتایل طی انجام فرآیند تولید و کاربرد محصولات حاوی آن بخصوص انجام فرآیند با دست و بدون استفاده از ماشینآلات بیشترین انتشار را پیدا میکند. بسیاری از کشورها بدون توجه به آثار زیانبار این ماده بر سلامت انسان و محیط زیست مبادرت به کاربرد بیرویه آن کردهاند. هماکنون در کشورهایی نظیر استرالیا، شیلی و نیز کشورهای عضو اتحادیه اروپا کاربرد این ماده در صنعت ممنوع شده است و روشها، دستورالعملها و استانداردهایی برای استفاده از محصولات موجود حاوی کرایزوتایل و نیز سایر آزبستها و مدیریت زیست محیطی پسماند آنها وجود دارد.
حقایق گزارشهای بینالمللی
براساس گزارشهای سالانه سازمان بینالمللی کار، سالانه 2میلیون کارگر در نتیجه مخاطرات شغلی جان خود را از دست میدهند که از این میان یکی از عوامل اصلی آلودگی آنها به کرایزوتایل و در نتیجه ابتلای آنها به سرطان است.
تحقیقات دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست نشان میدهد، خطرات ناشی از کاربرد این آزبست برای انسان که بیشترین آمار آن در کارگران در معرض این ماده است، عبارتند از: سندرمهای پاتوژنیک و بیماریهای ریوی ازجمله سرطان ریه و مزوتلیوم. آمار نشان میدهد که سرطان ریه برای کارگران معادن آزبست 10 تا 30 برابر بیشتر از دیگر کارگران معادن است. سازمان کارگرانی که در نساجیهای به کاربرنده آزبست فعالیت دارند. سازمان جهانی بهداشت همواره در نشستها و گزارشات خود در این خصوص بر مخاطرات کاربرد این مواد بر سلامت جوامع بشری تاکید میکند که با وجود ادعای کشورهای تولیدکننده کرایزوتایل مبنی بر مستثنی بودن این نوع آزبست از نظر خطرزایی نسبت به سایر انواع آن، این سازمان در گزارشات خود ایجاد تمامی بیماریهای ناشی از انواع آزبست، توسط کرایزوتال را تایید مینماید.
آثار سوءبهداشتی و زیستمحیطی آزبست سفید
براساس تحقیقات انجام شده از سوی دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست، ازجمله بیماریهایی که از تماس با آزبست ایجاد میشود، میتوان بیماری آزبستوز، سرطان ریه و مزوتلبوما را نام برد.
مطالعات اپیدمیولوژیک بخصوص در نزد افرادی که با این مواد سروکار دارند ثابت کرده تمام انواع الیاف آزبست قادرند سرطان نای و نیز تومورهای بدخیم را در پرده جنب و ریه ایجاد کنند. همچنین امکان بروز سرطان دستگاه گوارش و سرطان حنجره نیز در اثر تماس با این مواد بسیار محتمل بوده و کشیدن سیگار میزان مرگ و میر ناشی از سرطان ریه در افرادی که در معرض این مواد هستند را افزایش میدهد. علاوه بر آلودگیهای ریوی، آزبست با ورود به آبهای سطحی و زیرزمینی براحتی وارد بدن انسان میشود. فیبرهای معلق مواد آلی را جذب میکنند و در نهایت این مواد کل سطح فیبر را میپوشانند. کرایزوتایل یا آزبست سفید در آبهای قلیایی تثبیت میشود، ولی در شرایط اسیدی منیزیم از ساختار فیبری آن جدا شده و این در حالی است که آب بسیاری از رودخانهها حالت اسیدی دارند. بررسیها نشان میدهد در خاکهای اسیدی منیزیم براحتی از ساختار کرایزوتایل جدا میشود و این امر موجب افزایش غلظت این عنصر در خاکآلوده به کرایزوتایل میشود. بارانهای اسیدی نیز خود عامل موثری در اسیدی شدن آب و خاک آلوده به کرایزوتایل هستند. آلودگی خاکها به این ماده موجب کاهش شدید رشد و زردی گیاهان شده و میزان تراکم و تنوع گیاهان در این خاکها کاهش چشمگیری را نشان میدهد. در بسیاری از کشورها آمارهای تهیه شده از جوامع شهری و روستایی مقیم در نزدیکی معادن استخراج کرایزوتایل حاکی از بالا بودن شمار بیماریهای مرتبط با این ماده بخصوص سرطان ریه است.
جایگزینهای مناسب برای ماده خطرناک
نظر به آثار سوءبهداشتی و زیستمحیطی کاربرد کرایزوتایل، جوامع جهانی سعی در حذف این ماده از چرخه صنعت و ارتقای کاربرد جایگزینهای آن دارند. یکی از جایگزینهای مناسب این ماده ولاستونیت است.
همچنین منگنز، منیزیم و آهن میتواند جایگزین مقادیر اندکی از کلسیم باشد. تولید ولاستونیت از سنگ آهکهای ناخالص دگرگون شده و نیز در پارهای از موارد از سنگهای آذرین قلیایی به دست میآید. تولیدکننده اصلی آن معدن «فاکس نول» در کوههای آدیرونداک واقع در نیویورک است. تولید جهانی ثبت شده در سال 1994 حدود 194 هزارتن بوده که از این مقدار 130 هزارتن در ایالات متحده آمریکا، 36 هزارتن در مکزیک و حدود 28 هزار تن آن در فنلاند تولید میشود. معدن ماگاتا در آفریقای جنوبی در سال 1990 تولید ماهانه 2500 تن کانسنگ را در برنامه خود دارد و جستجو برای ذخایر بیشتر همچنان ادامه دارد.
یک ذخیره 100 میلیون تنی بتازگی در چین شناسایی شده است. در هندوستان، ژاپن، نامیبیا و ترکیه نیز مقداری تولید وجود دارد اما آماری از آنها در دسترس نیست.
دفع اصولی پسماندهای آلوده به آزبست
بررسیهای کارشناسان نشان میدهد با توجه به وجود امکان انتشار کرایزوتایل از طرق مختلف به محیط زیست در جریان انتقال پسماندهای آلوده به آن به محل دفع، لازم است این مواد به صورت مرطوب در بشکهها یا کیسههای پلاستیکی قطور به ضخامت 6میلیمتر قرارداده و مهروموم شوند. بایستی از عدم وجود هرگونه شکستگی یا شکافی در کیسههای پلاستیکی اطمینان حاصل شود. محموله پسماند آلوده به کرایزوتایل به مکانهای ویژه دفع این پسماندها منتقل میشوند. این مکانها بایستی به دور از مکانهای دفع یا جمعآوری پسماندهای جامد شهری، قابل کنترل با دسترسی مناسب برای واحدهای صنعتی مصرفکننده، با حداقل جریانهای هوایی و آبی، فاقد شیب و به دور از نوارهای زلزله احداث شوند. پسماند آلوده به کرایزوتایل بدون خروج از بستهبندی مذکور بعد از قرارگیری در لندفیل با حداقل یک متر خاک پوشانیده میشود و در محل دفن به فاصله 2 متر باید محصور شده و در فاصله 100 متری اطراف محل نیز لازم است علائم هشداردهنده در خصوص دفن کرایزوتایل در محل قرار داده شوند.
اقدامات حفاظتی در برابر عاملی خطرناک
نظر به خطرات آزبست در بسیاری از کشورهای پیشرفته مصرف آن کاملا ممنوع شده است و در بسیاری دیگردر ردیف مواد خطرناک و بشدت محدود شده محسوب میشود و از این رو ضوابط و مقررات محکمی در خصوص نحوه کاربرد این ماده در صنعت و مدیریت پسماند آن جهت کاهش خطرات آن تدوین شده و مورد اجرا میباشد.
بر اساس تحقیقات دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست، براین اساس تجهیز کارگران شاغل در واحدهای صنعتی مصرفکننده آزبست به تمامی تجهیزات و پوششهای لازم ممانعتکننده از آلودگی آنها به این ماده و آموزشهای دقیق و ارتقای اطلاعات و آگاهی آنها درخصوص این ماده لازم است. این حفاظت تا حدی است که تنها عدهای از کارگران آموزش دیده و مجهز مجاز به تماس با محیط آلوده به آزبست هستند.
حمیدهسادات هاشمی
گفت و گو
