چتر بسته بیمه‌ها بر سر قربانیان حوادث کار

اگر آمار پنهان قربانیان سالانه حوادث ناشی از کار نیز به آمارهای رسمی و آشکار ارائه شده از سوی مراجع مرتبط همچون وزارت کار یا سازمان تامین اجتماعی، اضافه شود قطعا به رقم سالانه قابل توجهی در زمینه تعداد مصدومان و مرگ و میرهای حوادث ناشی از کار خواهیم رسید.

آمارهای رسمی در حالی از وقوع سالانه بیش از 20 هزار حوادث ناشی از کار در کشورمان حکایت می‌کند که صرف‌نظر از این‌ که ناامنی محیط کار و بی‌احتیاطی کارگران سالانه چه تعداد کارگر را برای ادامه فعالیت و تامین معاش یا روند دریافت مستمری آسیب‌دیدگی در حین کار یا از کارافتادگی از سازمان‌های بیمه‌گر با مشکل مواجه می‌کند اما در این میان وضعیت بلاتکلیف و سرنوشت مبهم آن دسته از کارگران فاقد پوشش بیمه پس از بروز حوادث حین کار و نحوه گذران زندگی به دلیل عدم برخورداری از پوشش بیمه‌ای خود حکایت غم‌انگیز و قابل تامل دیگری است که طی سال‌های اخیر نگرانی فعالان حوزه کار را برانگیخته است. در سال 84 از میان بیمه‌شدگان اجباری سازمان تامین اجتماعی، 21 هزار و 195 نفر تعداد کل حادثه‌دیدگان بوده که این رقم نسبت به سال پیش 65/14 درصد افزایش یافته است از این تعداد 53/98 درصد را مردان و 47/1 درصد را زنان تشکیل داده‌اند، 77/74 درصد متاهل و 23/25 درصد مجرد هستند .

در سال 87 نیز 22 هزار و 134 حادثه شغلی برای بیمه‌شدگان تامین اجتماعی رخ داده که اگرچه نسبت به سال گذشته آن با کاهش 8 درصدی مواجه بوده است، اما اعداد و ارقام بیانگر این است که وقوع سالانه بالای 20 هزار حادثه شغلی در کشور دور از انتظار نیست.

اگرچه به نظر می‌رسد آمارهای مربوط به حوادث کار در ایران بسیار کمتر از این گونه حوادث در سراسر دنیا باشد، اما موضوع مهم و قابل توجه اینجاست که آمارهای ارائه شده از سوی سازمان تامین اجتماعی و مرکز اطلاعات آماری ایران تنها مربوط به آن دسته از کارگرانی می‌شود که تحت‌پوشش بیمه سازمان تامین اجتماعی قرار دارند و آن عده از کارگرانی که جزو بیمه‌شدگان سازمان نباشند و بر اثر حوادث ناشی از کار آسیب ببینند، در این آمار جایی ندارند.

طبق آمارهای ارائه شده از سوی سازمان تامین اجتماعی، گروه دیگری از کارگران نیز که بیشتر از دیگران دچار سوانح ناشی از کار می‌شوند، قالیبافان هستند. این کارگران حدود 12 تا 16 ساعت از روز را در کارگاه‌های نمور و بدون استانداردهای لازم به سر می‌برند و دائم با مواد شیمیایی سر و کار دارند و اغلب دچار بیماری‌های تنفسی و ریوی هستند و حق بیمه آنها نیز سال‌هاست در پیچ و خم‌های اما و اگرهای اداری جامانده و خاک می‌خورد و از حوادثی که هنگام کار برایشان اتفاق می‌افتد خبری به گوش مسوولان نمی‌رسد.

کارگران ساختمانی همچنان بلاتکلیف

آمار نشان می‌دهد بخش ساختمانی حدود 19‌درصد حوادث شغلی را به خود اختصاص داده است و این در حالی است که به‌رغم وعده مسوولان مبنی بر بیمه کردن کارگران بخش‌های ساخت و ساز که تعدادشان کم هم نیست این قشر همچنان از نداشتن بیمه تامین اجتماعی در رنج هستند.

سرنوشت آن دسته از کارگران بیمه شده و نحوه گذران زندگی آنها پس از مصدومیت و از کارافتادگی ناشی از حوادث شاید به دلیل برخورداری از پوشش بیمه و امکان بهره‌مندی از مستمری ماهانه مصدومیت و از کارافتادگی موقت یا دائمی که به وی و خانواده او تعلق می‌گیرد، چندان نگران‌کننده به نظر نیاید اما در میان قربانیان حوادث ناشی از کار، وضعیت کارگرانی که کارفرما هیچ تعهدی برای بیمه کردن آنها نداشته یا کارگران ساختمانی و روزمزد که به دلیل نوع فعالیت‌شان کارفرمای ثابتی ندارند، بسیار نگران‌کننده است. این در حالی است که قانون بیمه کارگران روزمزد ساختمانی که پیش از این امید می‌رفت با تصویب آن نقطه امیدی در وضعیت مبهم کارگران ساختمانی به جهت بهره‌مندی از پوشش بیمه در شرایط خاص همچون حوادث ناشی از کار ایجاد شود، به دلیل برخی ابهامات تا زمان رفع نواقص و بررسی مجدد یک سال مسکوت مانده است که این امر وضعیت آن دسته از کارگران ساختمانی را که فعلا تحت پوشش هیچ بیمه‌ای نیستند، نگران‌کننده‌تر می‌کند.

22 هزار حادثه شغلی در یک سال

سرپرست اداره کل امور فنی بیمه‌شدگان سازمان تامین اجتماعی در گفتگو با «جام‌جم» با اشاره به آمار 22 هزار و 134 مورد حادثه در حین کار برای بیمه‌شدگان تامین اجتماعی که نسبت به سال 86 با کاهش 8 درصدی مواجه بوده، می‌گوید: از مجموع حادثه‌دیدگان سال گذشته 98 درصد مردان و بقیه زنان بوده‌اند ضمن این ‌که بیشترین حوادث مربوط به کارگران بخش صنعت و کارگرانی است که با ماشین و ابزارآلات صنعتی سر و کار داشته‌اند و در مجموع 92 درصد حادثه‌دیدگان‌ آسیب جزیی دیده و به مرور بهبود پیدا کرده‌اند.

به گفته احمد پایور، شهرستان‌های استان تهران و سپس به ترتیب استان‌های تهران، اصفهان، خوزستان و مرکزی بیشترین جاهایی بوده‌‌اند که حوادث هنگام کار برای بیمه‌شدگان تامین اجتماعی طی سال گذشته در آنها رخ داده است که از مجموع حادثه‌دیدگان سال گذشته 7/4 درصد از کارافتادگی 10 تا 33 درصد، 7/1 درصد از کارافتادگی بین 33 تا 66 درصد، کمی بیش از یک درصد موجب از کارافتادگی کلی یعنی بیش از 66 درصد و 37 صدم درصد منجر به فوت حادثه دیده شده است.

این مقام مسوول در سازمان تامین اجتماعی با تاکید بر این ‌که بیمه قانونی اجباری است و هر نوع رابطه مزدبگیری مشمول قانون بیمه می‌شود، تصریح می‌کند: برای افرادی که رابطه کارگر و کارفرمایی دارند، الزامی است که کارفرما کارگر خود را بیمه کند حتی اگر این کارگر فقط قرار باشد یک روز مشغول به‌کار شود.

کارگران ساختمانی هنگام حادثه بیمه‌اند

اگرچه تا زمان اجرای قانون بیمه کارگران ساختمانی روزمزد شاید این قشر از این ‌که در حمایت‌های سازمان‌های بیمه‌گر جایی ندارند، دغدغه‌ای داشته باشند اما این مقام مسوول در سازمان تامین اجتماعی این نوید را به کارگران ساختمانی روزمزد می‌دهد که این گروه نیز حتی اگر در حین کار دچار حادثه شوند، طبق قانون تامین اجتماعی، مشمول قانون بیمه شده و بیمه تامین اجتماعی براساس میزان از کارافتادگی یا نقص عضو به صورت پرداخت غرامت نقص عضو یا پرداخت مستمری از این کارگران حمایت می‌کند.

پایور درباره نحوه و مدت زمان پرداخت مستمری به خانواده و شخص بیمه شده، می‌گوید: در مقوله حادثه ناشی از کار نیازی به پرداخت حق بیمه نیست، به طوری که حتی اگر بیمه شده در همان اولین روز آغاز کار که اولین روز بیمه‌اش نیز هست، در حین کار دچار حادثه‌ای شود، می‌تواند براساس ضوابط از تمام حمایت‌های درمانی، پرداخت مستمری یا غرامت نقص عضو سازمان تامین اجتماعی برخوردار شود.

سرپرست اداره کل امور فنی بیمه‌شدگان سازمان تامین اجتماعی با بیان این‌که پرداخت مستمری به کارگر حادثه دیده و خانواده وی هیچ سقف و محدودیت زمانی ندارد، تصریح می‌کند: در صورتی که حادثه منجر به فوت کارگر بیمه شده باشد، در صورت واجد شرایط بودن شامل داشتن همسر یا فرزند دختر به خانواده بازمانده مستمری ماهانه پرداخت خواهد شد و در صورتی که فرد آسیب دیده زنده باشد، بسته به این‌که میزان از کارافتادگی چقدر است و آیا این حادثه منجر به نقص عضو شده غرامت نقص عضو یا مستمری دریافت خواهد کرد.

ضرورت نظارت جدی‌تر دولت

عضو کمیسیون اجتماعی مجلس در گفتگو با «جام‌جم» در پاسخ به این‌که تکلیف قانون بیمه کارگران روزمزد ساختمانی که سال گذشته در مجلس به تصویب رسید، اما به دلیل برخی موانع به مدت یک سال مسکوت ماند، چه خواهد شد با تاکید بر پیگیری جدی مجلس و کمیسیون اجتماعی برای اجرایی شدن این قانون می‌گوید: قرار است دولت در بودجه‌ای که امسال برای سال 89 پیش‌بینی خواهد کرد، اعتبار ویژه و مشخصی را برای اجرای قانون بیمه کارگران ساختمانی و روزمزد تعیین کند اما از آنجا که این قانون باید مجددا در دستور کار کمیسیون اجتماعی قرار گیرد و پس از تایید شورای نگهبان جهت اجرا در دستور کار دولت قرار گیرد، بعید به نظر می‌رسد که امسال این قانون اجرایی شود و از همین‌رو، قانون بیمه کارگران ساختمانی سال آینده اجرایی خواهد شد.

سیروس برنا بلداجی، با بیان این‌که برای الزام کارفرمایان به اجرای قانون بیمه برای کارگران خود به اندازه کافی قانون وجود دارد، تصریح می‌کند: در حال حاضر با کمبود قوانین مواجه نیستیم که مجلس برای وضع قوانین جدید اقدام کند بلکه این وظیفه دولت و وزارت کار است که نظارت جدی‌تری بر نحوه اجرای قوانین موجود برای الزام کارفرمایان برای بیمه کارگران خود داشته و اهرم‌های اجرایی قوی‌تری در این زمینه به کار گیرد.

افزایش سالانه آمار مصدومیت‌ها و مرگ و میرهای ناشی از حوادث کار در کشورمان در حالی طی سال‌های اخیر موجبات نگرانی مسوولان مربوط را فرهم آورده است که از یک‌سو بیمه بیش از 5/1 میلیون کارگر روزمزد ساختمانی که با خانواده‌شان رقمی بالای 6 میلیون نفر را شامل می‌شوند و امید می‌رفت با رفع موانع اجرایی این قانون، کارگران بیشتری از چتر حمایتی بیمه در صورت بروز حوادث ناشی از کار بهره‌مند شوند، همچنان معلق مانده است.

این در حالی است که مباحثی که طی سال‌های اخیر درخصوص اصلاح قوانین کار و افزایش ایمنی محیط‌های کاری از یک‌سو و اصلاح قوانین مربوط به بیمه‌های بیکاری و از کارافتادگی از سوی دیگر مطرح شده همچنان در حد طرح مانده و اقدام عملی خاصی در این زمینه صورت نگرفته که ضروری است مسوولان وزارت کار، وزارت رفاه و تامین اجتماعی و صندوق‌های بیمه‌ای از جمله سازمان تامین اجتماعی امسال با جدیت بیشتری پیگیر اجرای مباحثی همچون بیمه کارگران روزمزد و کارگران ساختمانی و همچنین اصلاح قانون بیمه بیکاری در مجلس باشند. به این ترتیب، شاید بتوان ضمن کنترل و جلوگیری از افزایش سالانه آمارهای مصدومیت و مرگ و میر ناشی از حوادث کار بر حمایت بیشتر صندوق‌های بیمه‌ای از کارگران بیمه شده در صورت بروز حوادث و گسترش چتر بیمه‌ای برای کارگران فاقد پوشش بیمه نیز امیدوار بود.