مطالبات جوانان، فراتر از برنامه‌های موازی

آرامش روانی

اضطراب، افسردگی و نگرانی نسبت به آینده از جمله فشارهای روانی بر جوانان است. یکی از مشاوران تربیتی دبیرستان دخترانه می‌گوید: «دختران نوجوان دبیرستانی که در حال ورود به سن جوانی هستند، معمولا از فشارهای روانی خاصی رنج می‌برند که متاسفانه این فشارها از سوی خانواده‌ها، معلمان و حتی جامعه نادیده گرفته می‌شود. نوجوان در مرز بین جوان و کودک است، ترس و نگرانی ناشی از یافتن شغل مناسب، قبولی در کنکور، ازدواج و همسریابی و ... در بسیاری از جوانان دبیرستانی که در سنین 15 تا 18 سال قرار دارند، دیده می‌شود.

چندی پیش محمد محمدی ری‌شهری، نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت در جمع کارگزاران عمره دانشجویی و دانش‌آموزی، ابهامات ذهنی جوانان درخصوص آینده کاری، ازدواج و آینده تحصیلی را از عوامل اضطراب ذهنی جوانان دانست.

آینده شغلی

متاسفانه آخرین آمارها از نرخ بیکاری جوانان 15‌تا 29 ساله نشان می‌دهد که در بهار امسال 4/20‌درصد از فعالان این گروه سنی، بیکار بوده‌اند. حتی تغییرات فصلی نرخ بیکاری جوانان در این رده سنی از افزایش 8/1 درصدی بیکاری نسبت به بهار 1387 خبر می‌دهد. افزایش بیکاری حتی در خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز منعکس‌ شده و آخرین خبرها میزان بیکاری جوانان 15 تا 24‌ساله را در حال افزایش می‌داند؛ به طوری که طی 4 فصل سال گذشته، این میزان از 3/20 به 4/27 درصد رسیده است. میزان بیکاری نه‌تنها یکی از عوامل برهم زدن آرامش روانی جوانان است که یکی از مهم‌ترین مطالبات آنان بخصوص در مناطق شهری به‌حساب می‌آید. بتازگی نیز نرخ بیکاری در کلانشهری مانند تهران با رشد 3‌درصدی روبه‌رو بوده که به طور قطع بخش عمده‌ای از جویندگان کار از بین جوانان بویژه فارغ‌التحصیلان دانشگاهی است.

ازدواج، تاخیر یا تعجیل

با این که سازمان ملی جوانان در نشست سراسری هم‌اندیشی ازدواج و خانواده، ازدواج را چهارمین اولویت جوانان کشور اعلام می‌کند، اما شاید هیچ مطالبه‌ای مانند ازدواج مورد توجه مسوولان سازمان ملی جوانان در 4 سال گذشته قرار نگرفته و براساس آمار اخبار و اسناد موجود، بیشترین هم این سازمان به رفع مشکلات جوانان در ازدواج متمرکز شده است و سایر مطالبات در حاشیه آن قرار دارند. این دیدگاه که ازدواج دارای موانع فرهنگی است که منجر به تاخیر در انجام آن شده، کانون توجه سازمان ملی جوانان بوده است که البته به نوعی بیان‌کننده جهت فکری دولت نهم به مطالبات و مسائل جوانان است. در این مورد، آیت‌الله دری نجف‌آبادی، دادستان کل کشور نیز از بین تمام مطالبات، تسهیل ازدواج جوانان را در صدر اولویت‌های رئیس‌جمهور دهم دانسته است.

یکی از اقدامات عملی سازمان ملی جوانان، تدوین اولویت‌های برنامه ازدواج جوانان در 11‌عنوان بود که علاوه بر تاکید بر افزایش سهم دولت در تسهیل ازدواج جوانان، برگزاری دوره‌های آموزشی و مشاوره‌های دینی و روان‌شناسی جوانان، آموزش گسترده والدین در امر ازدواج و ترویج فرهنگ ازدواج آگاهانه و آسان و پایدار با استفاده از ظرفیت رسانه ملی مورد تصویب شورای عالی جوانان قرار گرفت.

خواسته‌های جوانان و مقتضیات سنی

اما در کنار تمام تاکیدها، رئیس سازمان ملی جوانان در دولت نهم در آخرین ماه‌های دوران معاونت ریاست جمهوری اعلام کرد که مطالبات جوانان باید براساس شرایط و مقتضیات سنی آنها باشد؛ به گفته وی، بیشترین خواست و مطالبه جوانان 14 تا 17 سال، فراغت و مهارت است و این گروه سنی خواستار توجه ویژه متولیان به تفریح و مهارت‌آموزی آنها هستند. در سنین 23 و 24 میزان و نوع خواسته‌ها جدی‌تر می‌شود و نیازمند یافتن شغل و فراهم شدن شرایط ازدواج هستند.

اما محمد اسحاقی، معاون مطالعات و تحقیقات سازمان ملی جوانان به محوربندی اولویت‌های خاص جوانان می‌پردازد و می‌گوید: ما دوران جوانی را دوران شادابی، نشاط و تقویت، باورها و هویت‌های دینی و ملی و دستیابی به مهارت‌های شغلی و زندگی می‌دانیم؛ به همین منظور گزارش راهبردی ویژه‌ای تهیه شده که مطالبات تمام جوانان در اقشار روستایی، شهری، نخبه، آسیب‌دیده، معلولان، کارگر، دانشجو و پسر و دختر را در بر می‌گیرد.

اسحاقی بخشی از موضوعات و مسائل جوانان و اولویت آنها را مربوط به ساختار دستگاه‌های اجرایی می‌داند، به عقیده وی برای پیگیری و بهبود وضعیت جوانان باید در ساختار دستگاه‌های اجرایی، بخش‌های ویژه جوانان داشت که اگر این بخش وجود نداشته باشد، مسائل جوانان لابه‌لای مشکلات آن دستگاه گم می‌شود.

براساس این گزارش، قرار است ساختار و وظایف همه دستگاه‌ها در قالب یک برنامه ملی اصلاح شود، بنابراین می‌توان انتظار داشت تا همه دستگاه‌های اجرایی، قضایی، ستادی و تقنینی در کشور بخشی را به جوانان اختصاص دهند. این برنامه در شورای عالی اداری در دست بررسی است.

براساس پژوهش‌های انجام شده در معاونت ریاست جمهوری، اشتغال در راس مطالبات جوانان قرار دارد و در کنار آن داشتن لحظات شاد و اوقات فراغت غنی در تمام طول سال مورد تقاضای جوانان است.

سیاست و برنامه دستگاه‌ها در حوزه جوانان مشخص نیست

هر چند گفته می‌شود که در کنار سازمان ملی جوانان، سازمان‌های بسیاری در امور جوانان دخالت می‌کنند، اما هنوز سطح مداخله آنها در این حوزه سازماندهی نشده است. اسحاقی می‌گوید نیاز جوانان به صورت بخشی در سازمان‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد، ما نیاز داریم که دستگاه‌ها با ارتباط بیشتر و با برنامه‌ای هماهنگ نگاه خاص به جوانان داشته باشند، چون موضوع این قشر فرابخشی و فراپخشی است و رسیدن به مدل مشخص از چالش‌های سازمان در سال‌های گذشته بود.

وی از دیگر چالش‌های سازمان ملی جوانان را ابهام در شاخص‌های ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها در‌حوزه بانوان می‌داند و می‌گوید: در بعضی بخش‌ها برای برنامه‌ریزی به آمار نیاز داریم مثل اوقات فراغت که به آمار این بخش دسترسی نداریم. اسحاقی از ایجاد بانک اطلاعات جوانان نیز که بزودی به بهره‌برداری فراگیر می‌رسد، خبر داد.

روز ملی جوان تنها روز تقدیر از جوانان برگزیده هر سازمان و دستگاه نیست که روز بازبینی سیاست‌ها و شرح وظایف آن سازمان در ارتباط با‌جوانان است. سیاست‌‌ها و وظایفی که تاکنون در بسیاری از دستگاه‌ها به طور ناقص اجرا شده و نبود هماهنگی با سازمان ملی جوانان نشان داد که هنوز دست بسیاری از جوانان از اقدامات و دستاوردهای دولت در این حوزه کوتاه مانده است.