نشرکتاب‌های حوزه نمایش در حال نابودی است

برای هر چه بیشتر و دقیق‌تر آشنا شدن با موانع موجود در راه چاپ و نشر کتاب‌های تخصصی هنر نمایش به میان ناشران اندک و محدود این حوزه رفتیم و با طرح پرسش‌هایی موانع و سدهای موجود در راه چاپ و نشر کتاب‌های تخصصی را مطرح کردیم. حاصل آن شد که در زیر مشاهده می‌کنید.

چاپ کتاب، نان خوردن یا رشد فرهنگ

اولین سوالی که در این زمینه به ذهن می‌رسد این است که باید دریابیم مردم عادی و بخصوص هنرمندان، استادان و دانشجویان رشته نمایش چه قدر به خواندن کتاب علاقه دارند؟ برای یافتن این مساله کارهای آماری فراوانی صورت گرفته و متاسفانه نتایج اسفناکی را آشکار کرده است. برای مثال افرادی که به واسطه این کالای فرهنگی نان می‌خورند مجبور به مطالعه هستند و سایر افراد جامعه از هر طبقه و با هر میزان از سطح دانش و آگاهی حتی یک درصد از سهم کارهای فـرهـنـگـی‌شـان را بـه خـوانـدن کتاب اخـتـصـاص نـمـی‌دهـند چه برسد به خواندن کتاب‌های تخصصی یک رشته هنری مانند نمایش. پس به راحتی می‌توان نتیجه گرفت که در این شرایط بیش از همه فرهنگ کشور است که دچار لطمه می‌شود چرا که با خرد شدن ناشر کوچک‌تر در زیر پای ناشران گروهی، بزرگ و ناشرانی که تمام قدرت در اختیار آنهاست، مناسبات اقتصادی شکل خواهد گرفت که دیگر هیچ کس، شاید حتی خود وزارت ارشاد و سیاستگذاران این حوزه هم توانایی مقابله با آن را نداشته باشند. ایران با این که از نظر تعداد ناشر رتبه اول در دنیا را دارد اما با بزرگ‌ترین معضلات در زمینه نشر دست و پنجه نرم می‌کند و تعدد مراکز تصمیم‌گیری و تاثیر‌گذاری رمقی برای فعالیت در این حوزه برای ناشران باقی نگذاشته است.

نیازمند معماری کتاب

آنچه که ناشران تخصصی کتاب‌های هنر نمایش به آن نیاز دارند حمایت به معنای واقعی آن است. در این مورد سعید لطفی، مدیر انتشارات سناءدل می‌گوید: چندی قبل شاهد شنیدن شعارهایی مبنی بر انجام حمایت از ناشران کتاب‌های هنری بودیم و این ما را دلگرم می‌کرد اما اکنون حتی شعار حمایت هم شنیده نمی‌شود و از طرف دیگر صدور مجوز انتشار آثار نمایشی و سینمایی نیز بسیار طولانی شده و این مساله برنامه‌ریزی ما را برای ادامه فعالیت با مشکلات فراوانی روبه‌رو ساخته است. مشکل بزرگ دیگر در بخش توزیع وجود دارد. در ایران ما یک توزیع کننده تخصصی کتاب‌های هنری نداریم و این منحصر به بخش خصوصی نیست، حتی در بخش دولتی نیز توزیع‌کننده خوب وجود ندارد و البته نکته‌ای که نباید فراموش شود ادامه از سرگیری اختصاص یارانه بخصوص به ناشران خصوصی است چرا که از زمان قطع آن عملا بسیاری از ناشران با خون دل و سختی‌های فراوان آثار خود را به چاپ می‌رسانند.

مدیر نشر سناءدل با تاکید بر این که نگاه به چاپ و نشر باید تغییر کند، معتقد است: اتحادیه ناشران در زمینه حمایت از ناشران دچار مشکلات وحشتناکی است که در این میان حمایت از انتشاراتی‌های تخصصی هنری اصلا به چشم نمی‌آید. باید اعتراف کرد که بنای چاپ و نـشـــر کــتــاب‌هــای تـخـصـصــی هـنــر و بـخـصـوص هـنـرهـای مـظـلـومـی مـانـند نمایش نیاز به معمار دارد و اگر یک همراه و حامی خوب برای این بنای لرزان پیدا نشود فروریزی آن در آینده نزدیک دور از ذهن نخواهد بود.

حمایت دولت

بر هیچ کس پوشیده نیست که پدیده نشر و چاپ کتاب پدیده‌ای تولیدی است که مانند بسیاری از پدیده‌های تولیدی کشور ما مانند صنعت خودروسازی و صنعت فولاد اگر دست حمایت دولت از پشت آنها برداشته شود به زوال محکوم می‌شود.

بهروز نجفی اردبیلی، مدیرمسوول انتشارات سپیده سحر دراین‌باره می‌گوید: دولت و وزارت ارشاد با توجه به حمایت همه جانبه خود از چاپ و نشر کتاب، خود را محق می‌داند که در سیاستگذاری‌های این عرصه به قاعده‌پردازی و اعمال نظر و دخالت مستقیم بپردازند. در یک کلام باید اعتراف کرد که چاپ و نشر و به طور کلی حوزه پدیدآوری کتاب به موجود بیماری بدل شده است که اگر حمایت دولت برداشته شود این موجود بیمارتر می‌شود و در نهایت محکوم به مرگ و زوال است. این مقوله و منفعت طلبی بسیاری از ناشران جهت چاپ آثار معمولی به دلیل اقبال تمامی افراد جامعه و تجدید چاپ و سود بیشتر سبب شده است که عملا چاپ کتاب‌های تخصصی هنر نمایش به جز در موارد کتاب‌های دانشگاهی آن هم در حد بسیار معدود، سیر نزولی داشته باشد.

وی همچنین معتقد است: با وجود افت چاپ کتاب‌های تخصصی باید اذعان کرد حتی کتاب‌های موجود در بازار هم به دلیل نداشتن ویترین مناسب اصلا دیده نمی‌شوند تا به فروش برسند و عوامل بسیار دیگری مانند نداشتن کتابفروشی‌های تخصصی و... از جمله مواردی است که چاپ کتاب‌های تخصصی تئاتر را با کاهش کمی و کیفی روبه‌رو ساخته است.

بهانه ناشران

یکی دیگر از مشکلات بزرگی که در راه چاپ و خرید کتاب در جامعه ما شایع است به این نکته باز می‌گردد که خرید کتاب در سبد فرهنگی خانواده‌ها جایگاهی ندارد و این با وجود فرهنگ غنی ایرانیان جای بسیار شگفتی و تاسف دارد و اوج فاجعه زمانی رخ می‌دهد که حتی قشر دانشجوی ما نیز که کار اصلی اش تحقیق و پژوهش است به دلیل سیاست‌های غلط نظام آموزش عالی میلی برای خرید کتاب ندارد.

حسین عسگری، مدیر نشر تدبیر در این باره با اشاره به نکته ساده اما در عین حال مهم و اساسی می‌گوید: دلیل اصلی بی رغبتی دانشجویان تئاتر برای خرید کتاب‌های تخصصی و ارتقای سطح دانش علمی خود به دانشگاه‌های ما باز می‌گردد که ملاک برای دانشجویان پاس کردن واحد درسی است نه اشراف به مباحث علمی رشته تحصیلی‌شان. از سوی دیگر به دلیل به روز نبودن اطلاعات استادان دانشگاه ها، آنها به جای تشویق دانشجویان به خرید کتاب به ارائه جزوه‌های مکتوب می‌پردازند و از دانشجو نیز تنها انتظار خواندن آن را برای قبولی درس مورد نظر دارند.

مدیر انتشارات تدبیر بهانه‌های ناشران در مورد عدم چاپ کتاب‌های هنری به سبب سانسورهای فراوان وزارت ارشاد در مورد کتاب‌های تخصصی هنر نمایش را بی‌اساس می‌خواند و بیان می‌کند: در تمام کشورهای جهان نظارت بر محتوای مطالب و رعایت خطوط قرمز در مورد تمامی امور و بخصوص امور فرهنگی وجود دارد و این عامل نباید به صورت بهانه برای ناشران تبدیل شود چرا که آنها به چاپ کتاب‌هایی می‌اندیشند که به فروش برسد و سودی را نصیب آنها کند.

عوامل دیگری مانند قطع سهمیه دولتی کاغذ، فیلم، زینک و... نیز سبب شده که ناشران کمتر رغبتی از خود برای چاپ آثاری نشان دهند که اکثر آنها در همان تیراژ اول می‌ماند و به فروش نمی‌رسد، اگر آن سهمیه‌ها و حمایت‌های وزارت صنایع و ارشاد نیز افزایش یابد و کتاب‌ها با تیراژ بالاتر و قیمت کمتر به چاپ برسند شاید بتوانیم شاهد شرایط مطلوب‌تری نسبت به زمان حاضر باشیم.

ارشاد کتاب های ما را نمی خرد

یکی از بزرگ‌ترین موانع بر سر راه چاپ و نشر کتاب و بخصوص کتاب‌های تخصصی هنر نمایش فرایند زمان بر صدور مجوز چاپ است و نکته اینجاست که پس از انتظار یک ساله و صادر شدن مجوز علاوه بر راکد ماندن سرمایه در طول این فرایند انتظار اگر تمام شرایط برای فروش کتاب ایده آل باشد و ناشر بخواهد همان کتاب را بدون هیچ تغییراتی برای بار دوم چاپ کند مجوز قبلی اعتبار ندارد و باید بار دیگر برای دریافت انتشار اقدام کند.

روح‌الله خالقی، مدیر انتشارات طنین می‌گوید: این قانون سبب شد که تصمیم بگیریم که کار چاپ کتاب‌های تخصصی هنر نمایش را کنار بگذاریم و رویکردمان را به چاپ کتاب‌های پزشکی تغییر جهت دهیم جالب است بدانید در کمتر از سه روز مجوز این کتاب‌ها صادر می‌شود و با این شرایط دیگر سرمایه ساکن نمی‌ماند و می‌توانیم چرخ نشر خودمان را در این بازار نابسامان بگردانیم.

مدیر انتشارات طنین، بسته شدن باب خریداری کتاب توسط ارشاد از ناشران را نیز به آب سردی تعبیر کرد که بر پیکر انتشاراتی‌ها ریخته شد و معتقد است: این باب که متاسفانه بسته شده حداقل می‌توانست کسری از هزینه‌ها را جبران کند چرا که این کار ارشاد می‌توانست ضرر ناشی از نبود ویترین و کتاب فروشی‌های تخصصی کتاب‌های تئاتری را جبران کند.

برای مثال نشر کتاب مرجع که تمامی کتاب‌های مرجع ناشران را جمع‌آوری می‌کند یک محل ثابت است برای دسترسی همه افراد به این دست کتاب‌ها. با این رویکرد باید 2 یا 3 کتابفروشی تخصصی کتاب‌های هنری را دایر کنیم تا همه ناشران از ویترین مناسب و عادلانه برای به‌عرضه گذاشتن آثارشان بهره‌مند شوند و فراموش نکنیم با این عمل، دسترسی همه متقاضیان به این کتاب‌ها نیز با سرعت بیشتری صورت خواهد گرفت.

امین خرمی