زندان، خانواده‌ها را مجازات می‌کند نه مجرمان را

صبح دیروز عالی‌ترین مسوولان دستگاه قضایی کشور در حالی در تالار بزرگ کشور گردهم آمدند که جمع زیادی از خانواده‌های افراد در بند، امید به سخنان و قول مساعد آنان بسته بودند. از زمانی که آیت‌الله هاشمی شاهرودی زمام دستگاه قضایی را به دست گرفته، تاکنون همواره بر لزوم حبس‌زدایی و این که زندان تاثیری در اصلاح افراد ندارد، تاکید کرده است. به همین دلیل وقتی دیروز به عنوان مهم‌ترین سخنران همایش ملی «نقش گردشگری و صنایع دستی در پیشگیری از وقوع جرم» پشت تریبون قرار گرفت، بار دیگر بر این گفته‌اش تاکید کرد و گفت: کیفر زندان در سیاست‌های کیفری اسلامی جایگاه محدودی دارد و تنها در 3 یا 4 حوزه مورد تاکید قرار گرفته است؛ چراکه فقط نظام‌های طاغوتی به دنبال زندان و تاسیس آن می‌گردند.

رئیس قوه قضاییه با این استدلال که کیفر زندان آثار سوئی به دنبال دارد، بر لزوم اجرای کیفرهای اسلامی چون حدود، قصاص و تعزیرات تاکید کرد و ادامه داد: اسلام کیفر را به نحوی تنظیم می‌کند که اثر و جنبه پیشگیرانه‌اش متوجه شخص بزهکار باشد، در حالی که زندان به جای آن که این اثر را متوجه فرد گناهکار کند، متوجه خانواده آنان می‌سازد.

او در ادامه در حالی که بسیاری از خانواده‌های حاضر در همایش سخنانش را تایید می‌کردند، به اوضاع نامناسب خانواده‌‌های افراد زندانی اشاره کرد و توضیح داد: در حال حاضر بسیاری از خانواده زندانیان با ناهنجاری‌های اخلاقی و مشکلات اقتصادی مواجه هستند و حیثیت اجتماعی، قومی و محله‌ای آنها لکه‌دار شده است؛ این در حالی است که بایکوت کردن یک نیرو در زندان معنایی جز اتلاف توانایی‌های فرد زندانی ندارد، هر چند که زندان بیش از آن که شخص بزهکار را کیفر دهد، خانواده آنان را مجازات می‌کند. هاشمی‌شاهرودی در بخش دیگری از گفته‌هایش با اشاره به بند 5 اصل 156 قانون اساسی، بر این نکته تاکید کرد که منظور از زندان، اصلاح مجرمین و بازگشت آنان به جامعه است، ولی امروز افراد تنها در زندان‌ها حبس می‌شوند.

وی با این مقدمه ضمن تاکید بر لزوم کاهش ورودی زندان‌ها، در سخنانی صریح و بی‌پرده عنوان کرد: زندان جای شکنجه، انتقام و اعتراف‌گیری نیست بلکه ندامتگاه و جای اصلاح است، پس اگر ما با این دید پیش برویم، تعریف‌ها از زندان عوض می‌شود و تشکیلات سازمان زندان‌ها تغییر خواهد کرد.

هاشمی شاهرودی البته این نگاه مثبت را تا آنجا گسترش داد که با ذکر خاطراتی از سفرهایش به اروپا این‌گونه نتیجه گرفت که سازمان زندان‌های ما در مقایسه با دیگر کشورهای جهان بی‌نظیر عمل می‌کند و بسیاری از آنها از نظر رعایت حقوق زندانی از ما خیلی عقب‌ترند. او که معتقد بود در هیچ جای دنیا همانند ایران با زندانی رفتار نمی‌شود، امکان حرفه‌آموزی و ادامه تحصیل را دو سند معتبر برای گفته‌هایش معرفی کرد و نسبت به این که روزی سازمان زندان‌ها به مکان مراقبت‌های بیرون از زندان تبدیل شود، ابراز امیدواری کرد.

هاشمی شاهرودی در همین ارتباط اعمال مجازات اسلامی همچون محرومیت از برخی حقوق و مزایا، الزام به انجام خدمات خاص، تبعید و محروم کردن از برخی امتیازات را راه مناسبی دانست تا دیگر زندان به عنوان مجازات افراد کمتر تجویز شود، چرا که به باور او، زمانی که مجازات تعزیر شامل حال فردی می‌شود، او بیشتر نقره‌داغ می‌شود.

در ادامه این همایش، رئیس سازمان زندان‌های کشور در حالی که گفته‌های رئیس قوه قضاییه را تایید می‌کرد، حضار را به تماشای فیلمی دعوت کرد که در آن بخشی از مصائب خانواده زندانیان به تصویر کشیده شده بود.

وقتی نمایشگر بزرگ تالار، تصویر ضجه‌های پیرزنی را که از روی فقر لب به گلایه گشوده بود و می‌گفت کرایه خانه ندارد و نمی‌تواند برای نوه‌اش که پدر و مادرش محکوم به چند سال حبس شده‌اند، میوه بخرد، پخش کرد، خیلی‌ها همراه با او گریه کردند.

این فیلم همچنین تصاویر متوالی از زنانی را نشان می‌داد که به خاطر به زندان افتادن سرپرست خانوار حتی توان خرید نان برای بچه‌هایشان را ندارند. پخش این تصاویر سبب شد بیشتر حضار به گریه بیفتند، اما با از هوش رفتن زنی به خاطر شدت گریه، پخش این فیلم قطع شد.