پرندگان شکاری در فهرست کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر

در مفاد این کنوانسیون آمده است که جانوران وحشی در اشکال بی‌شمارشان‌، بخش‌ غیرقابل جایگزین سیستم طبیعی کره زمین را تشکیل می‌دهند که باید به نفع بشریت حفظ‌ شوند.

کشورها در این کنوانسیون به این توافق رسیدند که تمامی نسل‌های‌بشر باید منابع‌ کره ‌زمین ‌را برای نسل‌های آینده حفظ کنند و التزام دارند که از حفظ و بهره‌برداری خردمندانه این میراث درجایی‌که ‌به‌کار گرفته می‌شود، اطمینان حاصل کنند.

به این ترتیب کشورهای عضو متعهدند ‌حامی گونه‌های مهاجر جانوران وحشی‌ای باشند که درون قلمرو ملی آنها زندگی و یا از فراز سرزمین آنها عبور می‌کنند و متقاعد شده‌اند که حفاظت و مدیریت کارآمد گونه‌های مهاجر جانوران وحشی که بخشی از دوره ‌زندگی‌ خود را در قلمرو ملی آنها می‌گذرانند، اقدام هماهنگ تمامی آنها را می‌طلبد. بر اساس مفاد این کنوانسیون، وضعیت‌حفاظتی برای گونه‌های مهاجر زمانی مطلوب به‌حساب خواهد آمد که اطلاعات مربوط به ‌پویایی جمعیت گونه‌های مهاجر نشان ‌دهد که آنها خودشان‌ را در درازمدت‌ به‌عنوان جزیی قابل دوام از اکوسیستم حفظ می‌کنند. از این رو بررسی‌ها باید نشان دهد در درازمدت مسیر مهاجرت‌ گونه‌های مهاجر نه در حال کاهش‌یافتن باشد و نه ‌احتمال‌ کاهش ‌پیداکردن داشته باشد. به این ترتیب در حال حاضر باید زیستگاه کافی برای نگهداری‌جمعیت گونه‌های مهاجر وجود داشته باشد، ‌همچنین اکوسیستم‌های مناسب به اندازه‌ای وجود داشته باشد که مطابق با مدیریت خردمندانه حیات‌وحش باشد و توزیع و فراوانی گونه‌های مهاجر به‌پوشش و سطح‌ تاریخی خود نزدیک شود. همچنین بر اساس مفاد این کنوانسیون «وضعیت‌حفاظتی‌» زمانی نامطلوب است که هر کدام از شرایط ذکر شده‌ تامین نشود.

کشورها باید توجه کنند که به‌کار گرفتن واژه «در خطر» برای یک‌گونه مهاجر خاص به این معنی است‌ که ‌آن‌گونه مهاجر در سراسر یا بخش‌قابل‌توجهی از مسیر خود، در خطر انقراض قرار دارد. همچنین «مسیر مهاجرت‌» به‌تمامی‌مناطق خشکی‌و آبی اطلاق می‌شود که یک گونه مهاجر در آن ساکن شده، موقتا توقف کرده یا از فراز آنها طی مسیر عادی مهاجرتش عبور می‌کند و این مسیر مهاجرت باید کاملا تحت نظارت و کنترل به‌منظور حفاظت آنها باشد.

پرندگان شکاری

به دنبال تصویب مجلس شورای اسلامی برای الحاق به کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر ()CMS با تلاش‌ها و پیگیری‌های دولت ایران در آخرین جلسه این کنوانسیون با پیشنهاد ایران این «پرندگان شکاری» وارد فهرست CMS یعنی کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر شد.

این در حالی است که معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست می‌گوید، کشورهای عربی تلاش می‌کردند تا «پرندگان شکاری» تا سال 2011 میلادی به این فهرست وارد نشود، اما سرانجام با تلاش ایران و حمایت سایر کشورها این گونه‌ها در فهرست حفاظت قرار گرفتند.

دکتر دلاور نجفی با اشاره به برنامه حفاظت از هوبره می‌افزاید: در منطقه آسیا 22 کشور خواستار برنامه‌ای مشترک برای حفاظت از هوبره بودند که از سال‌های گذشته تهیه این برنامه به‌عهده کشور عربستان گذاشته شده بود، ولی اقدام عملی در این خصوص صورت نگرفته بود. وی تاکید می‌کند: در جلسه آخر کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر (CMS) ، ایران به این امر اعتراض و اعلام کرد که کشورهای عربی معمولا قاچاقچیان هوبره هستند و تدوین تفاهم‌نامه از سوی آنها کمکی به حفاظت این گونه نمی‌کند. وی ادامه می‌دهد: ‌بر این اساس دو پیشنهاد مطرح شد که سرانجام کشورهای عضو موافقت کردند سه کشور ایران، عربستان و یکی از کشورهای غیرعربی منطقه (پاکستان) تفاهم‌نامه حفاظت از هوبره را تدوین کنند.

معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به این‌که سال گذشته تفاهم‌نامه‌ای درخصوص حفاظت از پستانداران دریایی با کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس و دریای عمان تهیه شد، می‌گوید: در زمان امضای این تفاهم‌نامه در اسناد به جای نام خلیج‌فارس نام جعلی خلیج‌عربی درج شده بود، که بر این اساس ایران از امضای این تفاهم‌نامه خودداری کرد. وی ادامه می‌دهد: امسال و در آخرین اجلاس کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر با همکاری وزارت‌خارجه، نام جعلی خلیج عربی در این اسناد به خلیج فارس تغییر پیدا کرد و مسوولان کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر پذیرفتند که در تمام اسناد این سازمان نام خلیج‌فارس را جایگزین خلیج‌عربی کنند.

از سوی دیگر با توجه به این‌که درنای سیبری نیز از جمله پرندگان در معرض خطر بوده و نیاز به حفاظت است، ‌مسوولان سازمان حفاظت محیط زیست از تدوین و امضای تفاهم‌نامه‌ای درخصوص حفاظت از درنای سیبری خبر دادند. بر این اساس مقرر شد با توجه به این‌که پروژه بین‌المللی حفاظت از درنای سیبری تا سال 2009 میلادی به پایان می‌رسد، تفاهم‌نامه‌ای بین روسیه، قزاقستان، ایران و چین که دارای این گونه هستند امضا شود. به این ترتیب این تفاهم‌نامه با پیشنهاد ایران آذر سال آینده در کشورمان و با حضور نمایندگان سه کشور دیگر و کنوانسیون حفاظت ‌از گونه‌های مهاجر امضا می‌شود.

اصول بنیادین

کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر اصول بنیادینی دارد که مورد توافق کشورهای عضو است. به این ترتیب طرف‌های متعهد ضمن تصدیق اهمیت حفاظت از گونه‌های‌مهاجر و توافق دولت‌های مسیر مهاجرت برای اقدام در‌این‌خصوص‌، هر زمان که امکانپذیر و مناسب باشد، به گونه‌های مهاجری که وضعیت حفاظتی‌آنها نامطلوب است‌، توجه ویژه می‌کنند و برای حفاظت این قبیل گونه‌ها و زیستگاه‌های آنان به‌صورت انفرادی و یا با همکاری‌دیگران قدم‌های لازم و مقتضی را برمی‌دارند. بر اساس اصول بنیادین، طرف‌های متعاهد ضرورت به‌کارگیری اقداماتی به‌منظور اجتناب ‌از در‌معرض‌خطر افتادن‌ گونه‌های‌مهاجر را تصدیق می‌کنند.

بر اساس این کنوانسیون، کشورهای عضو باید تحقیقات مربوط به گونه‌های مهاجر را ارتقا داده‌، در آن همکاری‌کرده و از آن‌حمایت‌کنند.

آنچه مهم است آن که کشورهای عضو بر اساس این اصول بنیادین در تامین حفاظت فوری از گونه‌های مهاجر مشمول ضمیمه‌ یک‌ تلاش خواهند کرد.

حمیده‌سادات ‌هاشمی