چشم‌های قانون به دنبال رانندگان متخلف

آمار بالای خسارات و تلفات ناشی از تصادفات و حوادث رانندگی در کشور نشان می‌دهد طی چندین سال گذشته، کشور ما از این نظر با اختلاف فاحشی نسبت به دیگر کشورها جایگاه نخست را از آن خود کرده است. بر اساس گزارش بانک جهانی در حال حاضر ایران بیش از 20 برابر کشورهای صنعتی و 5 برابر کشور‌های مشابه همچون مصر و ترکیه با تصادفات جاده‌ای مواجه است؛ همچنین مطابق آمارهای منتشر شده در داخل کشور سالانه 27 هزار نفر در تصادفات ایران کشته و بیش از 250 هزار نفر مجروح می‌شوند و خسارات ناشی از تصادفات رانندگی بالغ بر 6 هزار میلیارد تومان در سال است که این فجایع با راهکارهایی نظیر افزایش توان عملیاتی پلیس در کنترل نامحسوس و آگاهی مردم از وجود چنین ابزار کنترلی که محل آنها همچون دوربین‌های ثابت نصب شده در اتوبان‌ها و بزرگراه‌های کشور براحتی قابل پیش‌بینی نیست، به میزان قابل توجهی کاهش خواهد یافت.

به طور کلی یکی از کاراترین سیستم‌های هوشمند رایانه‌ای و ارتباطاتی کنترل حمل و نقل که به عنوان راهکاری موثر برای ساماندهی نظام حمل و نقل جاده‌ای کشور مورد توجه قرار گرفته، دوربین‌های سرعت‌سنج هستند که تولید آنها سال‌ها در انحصار انگشت‌شماری از شرکت‌های غربی بوده است. با این حال تلاش‌هایی برای ساخت این تجهیزات در کشور آغاز شده است. در راستای این تلاش‌ها، گروهی از محققان جوان کشورمان بتازگی موفق به طراحی و ساخت سامانه سرعت‌سنج خودرو مبتنی بر پردازش تصویر شده‌اند که روی خودروهای پلیس قابل نصب است و امکان سرعت‌سنجی، پلاک‌خوانی و ثبت تخلفات رانندگی را به 2 صورت دستی و خودکار ارائه می‌کند.

راهکاری برای حل کاهش تخلفات

در ‌‌حال حاضر حدود 30 یا 40 سال است که می‌خواهیم مسأله ترافیک را حل کنیم ولی هر روز‌ ‌شرایط ‌بدتر شده و این کلاف پیچیده تر می‌شود و در حالی که مسائل دیگر در طول این مدت براحتی حل شده، ‌‌ولی ترافیک مساله‌ای است که علیرغم اهمیت آن و توجهی که همواره به آن شده، هنوز ‌لاینحل باقی مانده است.

در چنین شرایطی اگرچه سیستم‌های بسیار پیشرفته کنترل‌‌ ترافیک بیش از 20 سال است که در دنیا مورد استفاده قرار گرفته است و ایران هم تا به‌‌حال چندین نوبت از این سیستم‌ها را خریده است، ولی به دلیل هماهنگ نبودن با‌‌فرهنگمان در عمل کارایی نداشته است. برای مثال هزینه زیادی برای نصب این دوربین‌ها در‌ جاده تهران  قم یا کرج ‌قزوین شده است، ولی در مواقع افزایش بار ترافیکی همچون آخر هفته‌ها،‌‌ دوربین‌های خارجی دچار خطا شده و در عمل کار نمی‌کنند.‌‌‌‌

بنابراین ما زمانی‌‌می‌توانیم مسائل خودمان را حل کنیم که بتوانیم بر مدیریت ‌خودمان تکیه کنیم، زیرا ‌‌خوشبختانه هم مدیران خوب و با تجربه‌ای داریم و هم دانشکده‌ها و پژوهشکده‌های موفق‌‌ و با تجربه در زمینه‌های مهندسی حمل و نقل که باید برای طراحی و ساخت این‌‌سیستم‌ها به توان داخل تکیه کرد، زیرا این سیستم‌ها باید با فرهنگمان مطابق باشد و ‌‌تا وقتی واقعا بر نیروهای داخلی تکیه نکنیم مشکلات ترافیکی و زیان‌های ناشی از‌‌ ‌آن برطرف نخواهد شد.‌‌

حسین توحیدی که با ارائه سامانه سرعت‌سنج و پلاک خوان خودرویی ابداعی به همراه محمد امین کاویانی و علیرضا سجودی، رتبه اول پژوهش‌های کاربردی دهمین جشنواره جوان خوارزمی‌ را کسب کرده‌اند درباره طرح خود که راهکاری موثر برای حل معضل ترافیک و کاهش تخلفات رانندگی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی و بومی‌ عنوان شده است، می‌گوید: این سامانه که روی خودروهای گشت نامحسوس پلیس قابل نصب است شامل 2 دوربین سرعت سنج LCD لمسی و یک دوربین پلاک خوان است که به شیشه جلوی خودرو نصب می‌شود؛ همچنین در این سیستم یک نمایشگر LCD لمسی نیز برای ارتباط کاربران با سیستم جلوی صندلی کمک راننده در نظر گرفته شده است. تمام قسمت‌های پردازشی و رایانه‌ای در یک بسته در صندوق عقب قرار گرفته است.

وی می‌افزاید: ازویژگی منحصربه‌فرد این سامانه استفاده از فناوری پردازش تصویر است که تمامی ‌عملیات سرعت سنجی و پلاک خوانی توسط بخش نرم افزاری انجام می‌شود. این سامانه امکان سرعت سنجی بیش از 4 وسیله را به طور همزمان دارد که البته این وسایل می‌توانند از هر نوع سواری، موتور یا خودروهای سنگین باشند.

در ضمن  سامانه سرعت سنج و پلاک خوان خودرویی، توانایی کار در 2 حالت دستی و نیمه خودکار را تا فاصله بیش از 100 متر دارد، همچنین این سیستم علاوه بر سرعت سنجی در حالت متحرک، در حالت ثابت نیز امکان سرعت سنجی خودروهای عبوری را به طور تمام خودکار دارد. بدین ترتیب، این سامانه در حالت ساکن همانند دوربین‌های ثابت سرعت‌سنجی عمل می‌کند و از این نظر عملکرد این‌گونه سیستم‌ها را نیز پوشش می‌دهد. این سیستم علاوه بر سرعت‌سنجی، به دوربین پلاک خوان نیز مجهز است که در صورت تخطی خودروها از سرعت مجاز تا دیگر مواردی که پلیس مایل است، دوربین تا بورد 35 متری فعال شده و از خودرو متخلف عکس تهیه می‌کند و فیلم تخلف مورد نظر از چند ثانیه پیش از وقوع تخلف تا پس از آن در سیستم ثبت می‌شود. البته این سامانه در تمامی‌ شرایط آب و هوایی و همچنین روز و شب فعال است و اختلالی در عملکرد اصلی آن ایجاد نمی‌شود؛ سیستم علاوه بر سرعت سنجی، امکانات جانبی دیگری را که در یک عملیات پلیسی مورد نیاز است دارد که از جمله این امکانات می‌توان به مکان‌یاب ماهواره‌ای و ارائه نقشه محل عملیات به کاربر اشاره کرد. در نهایت اینکه این سامانه با بهره‌گیری از بانک اطلاعاتی مربوط به خودروهای متخلف و یا مسروقه که در اختیار پلیس است تاثیر بسزایی در یافتن این‌گونه خودروها نیز خواهد داشت.

در تعقیب قانون شکنان

دوربین‌های سرعت‌سنج به 4 گروه صنعتی با فناوری لوپ مغناطیسی، با فناوری ‌رادار، با فناوری لیزری و با فناوری پردازش تصویر تقسیم می‌شوند؛ البته استفاده از سامانه سرعت سنج که براساس فناوری پردازش تصویر طراحی شده در مقایسه با سیستم‌های مشابه که مبتنی بر فناوری رادار عمل می‌کنند معایبی نظیر امکان هشدار به راننده متخلف پیش از نزدیک شدن به خودروی پلیس و امکان گریز متخلف از اعمال قانون را برطرف کرده است. توحیدی درباره روند اجرایی طرح می‌گوید: این طرح که حدود یک سال و نیم به طول انجامیده حاصل زحمات جمعی از دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری از دانشگاه‌های تهران، صنعتی امیر کبیر، صنعتی شریف، علم و صنعت و شاهد بوده است. افراد فعال در این طرح، دانشجو یا فارغ‌التحصیلان رشته‌های تحصیلی فیزیک، مهندسی الکترونیک، مهندسی مخابرات، مهندسی مکانیک،IT ، مهندسی نرم افزار و سخت افزار و مکاترونیک هستند.

این طرح با تشکیل یک هسته پژوهشی و با حمایت دفتر پژوهش و فناوری کوثر وابسته به معاونت علمی‌بسیج دانشجویی دانشگاه تهران در زمینه تأمین مالی و امکانات اولیه شروع شد. ابتدا این گروه با پیشنهاد طرحی مشابه به نام چشم مردم که در حقیقت نوعی نظارت مستندسازی شده مردم بر مردم بود، به نیروی انتظامی ‌معرفی شد؛ ولی با توجه به نیاز ناجا برای تجهیز خودروهای گشت نامحسوس، طرح چشم مردم مسکوت ماند و در حقیقت تبدیل به سیستمی‌برای خودروهای پلیس شد. پس از طراحی و ساخت موفقیت آمیز نمونه اولیه سامانه، گروه پژوهشی در قالب یک شرکت خصوصی که هم‌اکنون در پارک علم و فناوری دانشگاه تهران مستقر است، موفق به انعقاد قرارداد با ناجا به منظور تولید و نصب سامانه روی خودروهای گشت نامحسوس در مقیاس انبوه شدند که در حال حاضر آماده‌سازی این سامانه برای نصب خودروها در حال انجام است.

بهاره صفوی