رسانه‌ای جهانی برای معرفی انقلا‌ب به جوانان

صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران به عنوان تنها رسانه دیداری و شنیداری کشور که میلیون‌ها مخاطب دارد، در انعکاس همه عوامل پیروزی و دستاوردهای این انقلاب، مهم‌ترین رسانه به شمار می‌آید. صداوسیما مدت‌هاست با برنامه‌ریزی منسجم، خود را برای شرکت در جشن‌های سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب آماده کرده است. به همین مناسبت با دکتر مرتضی میرباقری به گفتگو نشستیم تا با جزئیات این برنامه‌ریزی بیشتر آشنا شویم.

سی‌امین سال پیروزی انقلاب اسلامی از منظر رسانه ملی چه ویژگی‌هایی دارد؟

واقعیت این است، در سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب سه‌چهارم جمعیت کشور ما زیر 30 سال هستند، یعنی ما در این سال در وضعیتی قرار داریم که بیشتر جمعیت کشورمان هیچ درک حضوری از انقلاب ندارند؛ اما این کمیت بسیار زیاد از لحاظ تحصیلی و از نظر منابع ارتباطی و اطلاعاتی که در اختیار دارند، به مراتب قوی‌تر از نسل‌های قبلی هستند، چون دسترسی آنها به اطلاعات بسیار زیاد است؛ اما حضور در اتفاقی که شالوده کشورشان را تشکیل می‌دهد را تجربه نکرده‌اند. این خصوصیات باعث شده که رسانه ملی در سی‌امین سال پیروزی انقلاب، اهتمام جدی داشته باشد که مخاطبان سراسر کشور در همه گروه‌های سنی با هر سطح سواد را هدف قرار بدهد و برای آنها برنامه‌سازی کند و آنها را با اهمیت انقلاب و اهداف آن آشنا کند. از طرفی انقلاب ما اکنون به بلوغ لازم و کافی رسیده و از موانع مهم عبور کرده است، مخالفان داخلی و خارجی را شناسایی کرده و می‌داند چگونه توطئه آنها را خنثی کند، جنگ 8 ساله را پشت سر گذاشته و انواع اتفاقات را تجربه کرده است و اتفاقاتی که برایش پیش می‌آید را نمی‌توان اتفاق جدید نامید. ما همچنین شاهد صدور انقلاب به جهان اسلام و بین مستضعفان هستیم. در کشور‌های همسایه مثل عراق، فلسطین و لبنان انقلاب ما برای مسلمانان آنها الگو است و مردم آمریکای لاتین هم با انقلاب ما آشنا هستند و اتفاقات آن را پیگیری می‌کنند. بنابراین رسانه ملی به فرموده رهبر معظم انقلاب باید به عنوان صدای انقلاب، شرایطی را فراهم کند که مخاطبان داخلی و خارجی با شالوده انقلاب آشنا شوند. رسانه ملی، رسانه انحصاری دولت است و دامنه بسیار زیادی دارد که با هیچ رسانه دیگری قابل مقایسه نیست. بنابراین ما برای سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب همه سرمایه‌ها و توان خود را به کار گرفته‌ایم که صدای مناسب و رسایی برای انقلاب باشیم.

رسانه‌های خارجی با قدرت زیادی در مقابل انقلاب ایستاده‌اند رسانه ملی در تهاجم آنها چه جایگاهی دارد؟

یک وجه دیگر قضیه همین مبارزه است، چون کسانی که با شاکله انقلاب آشنا هستند و تمایلی به صدور انقلاب اسلامی هم ندارند، وسایل ارتباطی زیادی در اختیار دارند که البته ما باید در جنگ رسانه‌ای که آنها به راه انداخته‌اند، به نحوی عمل کنیم که همواره پیروز باشیم.

در این جنگ رسانه‌ای چه بخش‌هایی از رسانه ملی باید مجهزتر با رسانه‌های بیگانه رودررو شود؟

رسانه صداوسیما یک‌سری حوزه‌های پشتیبانی فنی تدارکاتی دارد؛ اما همه می‌دانند که خط مقدم رسانه ملی، حوزه تولید است. تولیداتی که باید در ساختارهای مختلف مثل آثار نمایشی، آثار مستند، برنامه‌های ترکیبی، گفتگومحور و... ساخته شوند و پیام انقلاب را به مردم برسانند؛ هم مردمی که در داخل کشور زندگی می‌کنند، هم ایرانیان مقیم خارج از کشور، مسلمانان و غیرمسلمانان خارج از کشور. در این بین، مسوولیت معاونت سیما تولید برنامه برای مخاطبان فارسی‌زبان داخل و خارج کشور است. همان گونه که می‌دانید تاثیر برنامه‌های نمایشی تدریجی‌تر و اثرگذارتر است، به همین دلیل تمرکز ما روی این آثار بیشتر است. تلویزیون در زمینه اتفاقاتی که به‌روز است، ساختار گفتگو، میزگرد و مستند را در تولیدات خود به کار می‌گیرد که بهتر و بیشتر جواب می‌دهد. با نگاهی به آثار تولید شده در سیما می‌توانیم به جرات بگوییم که تلویزیون ما امروزه در قله تنوع تولیدی قرار دارد. به محض این که اتفاقی در هر گوشه جهان اتفاق می‌افتد، تلویزیون ما با قدرت به صحنه می‌رود و خیلی سریع با ساماندهی امکانات آن اتفاق را پوشش می‌دهد که برای نمونه می‌توان به اتفاقات اخیری که در غزه رخ داد، اشاره کرد. بازتاب‌ها نشان می‌دهد که رسانه ملی کاملا هوشمندانه در صحنه حضور دارد و توانسته است اعتماد مردم و مخاطبان را جلب کند. تا چند سال پیش این انحصار مثلا در دست شبکه CNN بود؛ اما اکنون شبکه پرس ‌تی‌ وی ما توانسته است قدرت اثر‌گذاری زیادی داشته باشد. رسانه ملی نشان داده که در همه بحران‌هایی که در کشور به وجود می‌آید، می‌تواند بازوی حمایتی دولت باشد، مثلا سال گذشته که کشور با بحران کم‌آبی روبه‌رو بود، رسانه ملی با تولید و پخش برنامه‌هایی توانست دولت را در رسیدن به اهداف و گذر از بحران کم‌آبی کمک کند. بنابراین رسانه ملی بزرگ‌ترین اتفاقات مانند مساله غزه و اتفاقات داخلی مانند بحران آب را بخوبی پوشش می‌دهد و از هیچ‌کدام از مسائل مهم داخلی و خارجی عبور نمی‌کند.

اما در کنار این حرکت، آثار نمایشی از این بابت برای رسانه ملی اهمیت بیشتری دارند، چون مخاطبان با این جنس از برنامه‌ها بیشتر ارتباط برقرار می‌کنند و بیشتر خواستار این گونه برنامه‌ها هستند و رسانه ملی با توجه به این خواسته مخاطبان، در این زمینه سرمایه‌گذاری بیشتری انجام داده است. در سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب هم ما آثار تولیدی را دسته‌بندی کرده‌ایم. در برنامه‌های گفتگومحور با افرادی که در پیروزی انقلاب نقش مهمی داشته‌اند به گفتگو نشسته‌ایم؛ مخاطبان این گونه برنامه‌ها، افراد خاص هستند، به همین دلیل درصد بینندگان این برنامه‌ها هم محدودتر است؛ اما در بخش آثار نمایشی، مخاطبان میلیونی می‌شوند و میلیون‌ها مخاطب در سراسر کشور آماده هستند تا با دیدن یک فیلم یا سریال، پیام انقلاب را دریافت کنند. سیما در بخش آثار نمایشی هم بسیار موفق عمل کرده. آمار و بازتاب‌ها نشان می‌دهد در چند سال اخیر تلویزیون در همه مناسبت‌ها توانسته با آثار نمایشی مردم را با آن مناسبت و اتفاقات بیشتر آشنا کند. اکنون دیگر شرایط به گونه‌ای است که مخاطبان از مدیران سیما توقع دارند که در همه مناسبت‌ها برنامه نمایشی داشته باشند. مردم این تضمین را برای ما به وجود آورده‌اند که تلویزیون صلاحیت این را دارد که در مناسبت‌های مختلف با آثار نمایشی خود، پیام آن مناسبت را به مردم برساند. لذا ما در سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب هم به حوزه آثار نمایشی توجه زیادی نشان داده‌ایم، همان گونه که در حوزه‌های دیگر هم مثل آثار مستند و ترکیبی از بیشترین توان خود بهره برده‌ایم.

شاید ذکر این نکته بد نباشد که انقلاب اسلامی ایران تنها انقلاب در دنیا است که بیشترین تصویر از وقوعش وجود دارد. ما هزاران ساعت تصویر از اتفاقات زمان انقلاب در تهران و شهرستان‌ها داریم. همان گونه که هزاران ساعت تصویر از جریانی که در مقابل انقلاب وجود داشته، داریم. از طرفی ما به زمان وقوع انقلاب بسیار نزدیک هستیم، فقط 30 سال از پیروزی انقلاب می‌گذرد و ما تلاش داریم که با آثارمان نشان دهیم که انقلاب ما یک انقلاب فرمالیستی نیست، بلکه مردم برای شکل دادن انقلاب ابتدا دچار یک تحول درونی شدند و این تحول درونی باعث شد تا در آنها خواسته‌ها و آرزوهایی شکل بگیرد که چون آنها را در بیرون نمی‌دیدند تصمیم گرفتند اعتراض خود را بیان کنند. در ادامه، آنها آمادگی این را پیدا کردند تا هر هزینه جانی و مالی را بپذیرند تا به خواسته خود برسند. البته در آن طرف هم جریان مخالف وجود داشت، یعنی نظامی در کشور حاکم بود که نسبت به مسائل شناخت کافی داشت و نمی‌گذاشت کوچک‌ترین حرکتی در خلاف مسیر حکومت شکل بگیرد و به بدترین وجه با مخالفان برخورد می‌کرد و از کشورهای خارجی برای محکم کردن پایه‌های خود کمک می‌گرفت، منافع اجنبی را بر منافع کشور ارجح می‌دانست و... ما در سی‌امین سال پیروزی انقلاب باید تحول درونی مردم و بروز این خواسته در بیرون را که شکل انقلاب به خود گرفت به نمایش بگذاریم. با بازنگری آثار سال‌های گذشته به این نتیجه رسیدیم که هرچند تلویزیون هرساله تصاویری در زمینه انقلاب به نمایش می‌گذارد، اما این تصاویر غالبا تکراری هستند و فقط انقلابیونی را به تصویر می‌کشند که شاخص و معروف هستند و این تصاویر این حس را در مردم به وجود نمی‌آورد که انقلاب ما انقلاب بزرگی بوده که ریشه مردمی و میلیونی داشته است. بنابراین ما درصدد برآمدیم تا وجوه حضور مردم در انقلاب را گسترده‌تر کنیم، به همین دلیل امسال روی آثار مستند تمرکز بیشتری کردیم و از تصاویر آرشیو بیشترین استفاده را نمودیم تا با نمایش این آثار، نسل جوان بپذیرد که همه مردم در انقلاب حضور داشته‌اند. ما در سال‌های قبل، این تصاویر را به صورت آرشیوی به مردم ارائه می‌کردیم، اما امسال از این تصاویر در مستندات روایی بیشتر استفاده کرده‌ایم. مثلا در برنامه‌ای مانند «خاطرات مشترک»، زندگی افرادی را به تصویر کشیده‌ایم که نه وکیل و مسوول هستند و نه سمت و پستی دارند، اما در بطن انقلاب حضور داشته‌اند یا برنامه‌ای تولید کرده‌ایم که تبعیدیان در انقلاب را به نمایش می‌گذارد؛ افرادی که در جریان انقلاب به دورترین نقاط کشور تبعید شده بودند و در آنجا با ایجاد هسته‌هایی مبارزات خود را ادامه می‌دادند. نشان دادن تنوع افرادی که در انقلاب شرکت داشتند، یکی از مهم‌ترین اهداف برنامه‌سازی ما در سی‌امین سال پیروزی انقلاب است؛ نمایش افرادی که می‌خواستند برای رسیدن به اهداف خود جانشان را هم در راه انقلاب فدا کنند. بنابراین آثار مستند ما در زمینه انقلاب امسال حرفه‌ای‌تر شده‌اند. امسال 50 اثر در زمینه انقلاب تولید کرده‌ایم که نمایش این آثار از ابتدای محرم با شیب ملایمی آغاز شد، از 22 دی‌ که سالگرد شورای انقلاب بود، این شیب تندتر شد و 26 دی همزمان با سالگرد فرار شاه از ایران، شیب نمایش این آثار بیشتر شد و در بهمن، نمایش این آثار به صورت جدی‌تر ادامه می‌یابد. در بهمن پخش این آثار از ابتدای شب آغاز می‌شود و تا پایان شب ادامه خواهد داشت.

امسال پخش زودهنگام برنامه‌های انقلاب به چه دلیل بود؟

به مناسبت سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب برنامه‌های زیادی تولید شده است، بنابراین برای این که همه این برنامه‌ها بتوانند پخش شوند ما نمایش آثار مستند و ترکیبی را از دی‌ آغاز کردیم. طبق برنامه‌ریزی یک‌سری از آثار ما در 60 روز ارائه می‌شوند، یک‌سری آثار در 45 روز و یک‌سری دیگر در 30 روز به مخاطبان ارائه می‌شوند. اوج برنامه‌های ما در دهه فجر خواهد بود.

گفتید پخش آثار مستند از دی‌ماه آغاز شده است. برای این گونه آثار چه مخاطبانی را در نظر گرفته‌اید؟

ما برای همه مخاطبان برنامه‌سازی کرده‌ایم. شبکه 2 سیما بیشتر مخاطبان نوجوان و کودک را هدف قرار داده و برنامه‌های بعدازظهر خود را به آنها اختصاص داده است. شبکه 3 برای مخاطبان جوان برنامه‌سازی کرده و شبکه یک سیما، مخاطبان میانسال به بالا را هدف قرار داده است؛ اما در همه این شبکه‌ها چنین برنامه‌ریزی شده است که از غروب به بعد برنامه‌هایی به نمایش دربیاید که همه اعضای خانواده بتوانند از آنها استفاده کنند. البته این را هم بگویم هدف اصلی ما در سی‌امین سال پیروزی انقلاب، نسل جوان است. در واقع نسل میانسال، هدف ما نبوده؛ چون برنامه‌هایی که درباره انقلاب پخش می‌شود برای این گروه از مخاطبان، یک نوع یادآوری به شمار می‌آید و در آنها حسی نوستالژیک را شکل می‌دهد؛ اما این برنامه‌ها برای مخاطب جوان، تازه و بدیع است.

سال گذشته مهندس ضرغامی تاکید کردند که در آرشیو تلویزیون را باز کرده‌اند و تصمیم دارند آثار آرشیویی مربوط به انقلاب را به نمایش بگذارند که البته پخش بسیاری از این تصاویر، موجی را در جامعه به وجود آورد و مورد استقبال قرار گرفت. آیا امسال هم آن سیاست ادامه خواهد داشت؟

بله، امسال هم تصاویری برای اولین بار از تلویزیون پخش خواهد شد که برای مخاطبان جالب و دیدنی خواهد بود. شبکه تهران از این تصاویر در برنامه «نسیم حیات» استفاده کرده است. تصاویر زیادی هم داریم از 10 منطقه مهم تهران که در سال 57 اتفاقات مهمی در آنجا رخ داده است، تصاویر زیادی هم درباره زندگی درباریان و خانواده پهلوی و وابستگان آنها داریم که با استفاده از این تصاویر و تحلیل‌ها متوجه می‌شویم سرنخ این اتفاقات در خارج از کشور چگونه بوده است، مثلا اسرائیل چگونه در تصمیم‌گیری‌های دولت ایران مداخله می‌کرده. شبکه 2 سیما با استفاده از این تصاویر، برنامه «ارتباط ناشناخته» را تولید کرده است و برنامه «آب در هاون» هم با استفاده از تصاویر آرشیوی و سندیت آنها به ارتباط پهلوی با دولت‌های خارجی غیر از آمریکا پرداخته است.

سال گذشته مستنداتی به نمایش گذاشتید که زندگی درباریان را به نمایش می‌گذاشت. امسال هم از آن دست مستندات دارید؟

امسال برنامه‌ای تولید کرده‌ایم به نام «هزار فامیل» که زندگی درباریان را به نمایش می‌گذارد، اما بینندگان تلویزیون باید به این نکته هم توجه داشته باشند که ما نمی‌توانیم زندگی شخصی و ارتباطات برخی از وابستگان به دربار مثل اشرف پهلوی را به نمایش بگذاریم و مجبور هستیم در ارتباط با آنها فقط جملاتی را ذکر کنیم. مثلا در برنامه «بازیگران دیکتاتور» بخشی که به زندگی اشرف اختصاص داشت چون تصاویر مربوط به روابط او با سران شاهنشاهی را نمی‌توانستیم نشان دهیم، با چند جمله آنها را ذکر کردیم.

در برنامه‌های گفتگومحور و ترکیبی، بخصوص برنامه‌هایی که درباره رویدادهای انقلاب است، کارشناس و مجری بیشترین بار هدایت برنامه را به عهده دارد. این کارشناسان چگونه انتخاب می‌شوند؟

تلویزیون معمولا خواسته‌ها و منویات خود را از تهیه‌کننده اثر می‌خواهد. این تهیه‌کننده است که باید با چیدن عوامل، خواسته و سیاست‌های سازمان را تصویری کند. در برنامه‌های ترکیبی هم خروجی برای ما مهم است و ما زیاد وارد جزئیات و انتخاب عوامل نمی‌شویم مگر در شرایطی که برنامه زنده باشد و در داخل سازمان تولید و پخش شود. البته در زمان سفارش کار ما به تهیه‌کننده تاکید می‌کنیم که اثری درخور و شایسته سازمان و مخاطبان تولید کند و آنها هم همه تلاش خود را می‌کنند که این اتفاق رخ دهد. اگر مواردی جز این باشد، حتما ما به آنها تذکر می‌دهیم. حساسیت ما در برنامه‌های دینی و سیاسی نسبت به دیگر برنامه‌ها خیلی بیشتر است، چون این گونه مباحث مدعی زیادی دارد و اگر کوچک‌ترین لغزشی به وجود آید، کلی گرفتاری به وجود می‌آید. به همین دلیل در این نوع کارها انتخاب‌ها و نوع سفارشاتمان خیلی حساس است. ما معمولا به تهیه‌کنندگان می‌گوییم از چه کارشناسان و مجریانی نباید استفاده کنند، اما به آنها نمی‌گوییم از چه کسانی استفاده کنند. در این گونه برنامه‌ها روی تهیه‌کننده حساس هستیم و کار را به کسانی سفارش می‌دهیم که مطمئن هستیم در کارشان تعهد دارند. البته نباید این نکته را نادیده گرفت که نسل جوانی دارند به عرصه رسانه وارد می‌شوند که بسیار توانمند و نسبت به مسائل آگاه هستند و می‌توانند حتی مسائل مربوط به انقلاب را هم بخوبی تحلیل کنند، بنابراین رسانه باید امکان حضور در رسانه را برای آنان فراهم کند.

30 سال از پیروزی انقلاب گذشته است، آیا قرار است امسال همه این 30 سال را در ویژه‌برنامه‌های صداوسیما رصد کنید یا مقطع خاصی را مد نظر دارید؟

ما 2 نوع برنامه را آماده کرده‌ایم. یک‌سری از این برنامه‌ها به اتفاقاتی می‌پردازد که منجر به پیروزی انقلاب شدند. یک گروه از برنامه‌ها هم دستاوردهای انقلاب در 30 سال گذشته اعم از علمی، اقتصادی، صنعتی و... و اتفاقاتی مانند 8 سال دفاع مقدس را هدف قرار داده است و آنها را به نمایش می‌گذارد. این موضوعات در قالب‌های نمایشی، مستند، ترکیبی و گفتگومحور تولید شده است که از شبکه‌های مختلف به نمایش درمی‌آید. با همین تقسیم‌بندی، ما امسال 2 سریال در رابطه با حکومت پهلوی تولید کردیم؛ سریال «عمارت فرنگی» به دوران پهلوی اول می‌پردازد و سریال «شب می‌گذرد» اتفاقات دوره پهلوی دوم را سوژه خود قرار داده است. سریال «فاکتور 8» را هم تولید کرده‌ایم که موضوع آن درباره یکی از دستاوردهای مهم انقلاب در رابطه با بیوشیمی و پزشکی است.

انگار با تمام حساسیت‌های شما درباره تولید آثار مناسبتی، امسال هم بیشتر سریال‌ها با کمبود زمان روبه‌رو شده‌اند و با این‌که تا دهه فجر زمان زیادی نداریم، چند سریال هنوز در مرحله تصویربرداری هستند؟

اگر ما می‌خواستیم در دهه فجر مثلا فقط 2 سریال پخش کنیم، اصلا با مشکل روبه‌رو نمی‌شدیم، اما زمانی که بنا می‌شود آثار زیاد و متنوع باشند، کمی با مشکل روبه‌رو می‌شویم؛ چون سریال‌های جدیدی که می‌خواهند با موضوعات تازه‌تر وارد عرصه تولید شوند، باید با حساسیت بیشتری به تولید و پخش برسند و همین موضوع باعث می‌شود که گاهی ما و گروه سازنده، زمان را از دست بدهیم، اما نکته مهم این است که کنداکتور پخش این سریال‌ها به گونه‌ای طراحی شده است که درهم ادغام نمی‌شوند و پخش آنها با هم همزمان نیست.

تعامل معاونت سیما با دیگر معاونت‌های سازمان در زمینه برنامه‌سازی برای سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب به چه شکل بوده است؟

معاونت‌های ستادی به بهترین شکل از ما پشتیبانی کردند و اعتبارات خوبی را در اختیار ما گذاشتند. سازمانی که اعتباراتش 5 درصد رشد داشته است، برنامه‌های نمایشی‌اش 50 درصد رشد کرده است. این نشان می‌دهد که معاونت‌های ستادی با معاونت سیما و بخش تولید همکاری خوبی داشته‌اند. معاونت سیما با معاونت استان‌ها هم تعامل خوبی دارد و امسال معاونت استان‌ها برنامه‌های مستند مناسبی از اتفاقات مربوط به انقلاب در شهرستان‌ها تولید کرده و برای پخش در اختیار معاونت سیما گذاشته است که این برنامه‌ها می‌تواند آینه روزهای انقلاب در شهرستان‌ها باشد. پخش یکی از این برنامه‌ها به نام صبح انقلاب مدتی است از شبکه 3 سیما پخش می‌شود که هر روز به یک استان اختصاص دارد. این برنامه‌ها در مراکز استان تولید شده است و برای پخش در اختیار شبکه‌های سراسری قرار گرفته است.

طاهره آشیانی