جهان،‌ حرکت‌ به ‌سوی ‌ساخت ‌و ‌سازهای ‌سبز‌

ساختمان سبز یعنی ساختمانی که کمترین آلودگی و مداخله را در محیط زیست ایجاد کند. به هر حال ساختمان فقط یک چهار دیواری نیست بلکه باید به همه جزئیات آن توجه بشود تا هم کارآمد و هم زیبا باشد. مهندس عمید مرندی، عضو هیات مدیره انجمن متخصصان محیط زیست ایران و کارشناس ارشد مدیریت محیط زیست در این‌باره گفت: ساختمان‌سازی محیط زیستی و ایمن باعث افزایش ارزش طرح‌‌های ساختمانی و کاهش اثرات سوء بر محیط می‌شود که این نوع روش معمولا یک یا چند مزیت دارد. بهره‌وری استفاده از منابع انرژی، آب و حفاظت از منابع طبیعی، ارتقای سطح بهداشت و سلامت ساکنان و عموم مردم از آن جمله هستند. بررسی‌ها نشان داده استخراج مواد خام، فرآیندهای عمل‌آوری و حمل و نقل مواد برای انجام یک طرح ساختمان‌سازی دارای اثرات قابل توجهی برای محیط زیست هستند.

این عملیات در بیشتر موارد آسیب رساندن به نظام‌های اکولوژیکی ،  استفاده از منابع انرژی و آبی، نشر آلاینده‌های هوا و گازهای گلخانه‌ای را به همراه دارد؛ همچنین ساختمان‌سازی فاقد استراتژی سبز (محیط زیستی) اثرات مهمی روی ساکنان بناها دارند.

این کارشناس با اشاره به کیفیت پایین هوای درونی ساختمان‌ها که موجب کاهش بهره‌وری کارکنان یک سازمان می‌شود، ادامه داد: این موضوع اثرات اقتصادی فراوانی به دنبال دارد که قابل چشم‌پوشی نیست. باید توجه کرد که از طریق افزایش کارایی فرآیند ساخت، بازیافت و کاستن یا حذف ترکیبات مضر، ساختمان‌سازی سبز به طور آشکاری اثرات کوتاه‌مدت و بلندمدت منفی زیست‌محیطی را کاهش می‌دهند.

وی افزود: ذرات بی‌ضرر یا کم خطر همچنین به سلامت ساکنان کمک می‌کنند، به طوری که سلامت و بهره‌وری آنها پیشرفت خواهد کرد. در کنار این مساله، بسیاری از مواد ساختمانی همسو با محیط زیست دوام زیادی دارند، بنابراین هزینه نگهداری این ساختمان‌ها نیز برای مالکان تقلیل می‌یابد.

آژانس حفاظت از محیط زیست جهانی (EPA) براساس تحقیقات خود برآورد کرده است که فراتر از 30 درصد سازه‌ها دارای کیفیت پایین هوا در داخل خود هستند.

این در حالی است که کیفیت پایین هوا موجب کاهش بهره‌وری کارکنان یک اداره یا شرکت می‌شود که این مطلب اثرات اقتصادی مهمی به دنبال دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد پس از یک دوره 30 ساله، ضرری که از هر کارمند به خاطر این مساله بر پیکره اقتصادی سازمان وارد شده حدود 98 درصد دستمزد او برآورد شده است.

دستاورد استفاده از مواد دوستدار محیط زیست

بسیاری از کارشناسان با مطرح کردن نظریه ساختمان‌های سبز و به مرحله اجرا درآوردن بسیاری از پیشنهادهای مفید خود سعی کرده‌اند نه تنها از نابودی اکوسیستم‌ها جلوگیری کرده، بلکه به افزایش طول عمر منابع محدود انرژی و معادن طبیعی که در اختیار داریم نیز کمک کنند.

انتخاب مصالح ساختمانی اغلب روندی قابل تامل دارد. به این دلیل که مواد سبز یا دوستدار محیط زیست دارای مزایای گوناگونی هستند.

مهندس عمید مرندی، با مقایسه‌ای در ارتباط با ارزیابی سود و هزینه گفت: ابزارها و استراتژی‌های تعیین‌کننده متعددی برای تجزیه و تحلیل سودمندی در ارتباط با ارزیابی منافع حاصل وجود دارد که ارزیابی چرخه طول عمر، قیمت‌گذاری چرخه طول عمر، معیارهای انتخاب و ضوابط ایجاد یک ساختمان سبز از آن جمله‌اند.

وی ادامه داد: ارزیابی چرخه طول عمر یک روش مناسب برای تجزیه و تحلیل تطبیقی است که توجه کاملی به تمام جنبه‌ها در طول فرآیند دارد.

قیمت‌گذاری چرخه طول عمر نیز تجزیه و تحلیل دوره کوتاه یا بلندمدت سهم هزینه از استخراج، تولید تا بازیافت یا دفع است. این موارد شامل تناوب جایگزینی، قیمت‌های نگهداری و قیمت‌هایی که استفاده از مواد را اجتناب ناپذیر می‌کند.

این روش، روشی مناسب است که نشان می‌دهد فقط ارزش مواد را منحصر به گام اول (تولید) آن نکنند.

این در حالی است که حامیان طرح ساختمان‌های سبز معتقدند مبلمان و اثاثیه داخل این عمارت‌ها هم باید قابل بازگشت به طبیعت و استفاده مجدد باشند.

توجه به جنس کفپوش‌ها، نما، مبلمان و دیگر وسایل تزیینی یا مورد نیاز در یک ساختمان و مدنظر قرار دادن اصل بازگشت مواد به محیط زیست و چرخه حیات یکی از شاخصه‌های کاملا منحصر به‌فرد طرح ساختمان‌های سبز است که موجب شده توجه بسیاری از حامیان محیط زیست را به خود جلب کند.

از سوی دیگر، شیوه قرار گرفتن در و پنجره‌ها و جهت آنها به سوی افق، ارتفاع سقف، ضخامت دیوارها، دو لایه‌ بودن پنجره‌ها، تعبیه سوراخ‌های ویژه‌ای در دیوارها، سقف و کف زمین، انتخاب مصالحی ویژه در هر قسمت از ساختمان، شکست‌ها و زاویه‌ دیوارها و ستون‌ها کمک می‌کند تا از نور و گرمای خورشید، تاریکی و خنکی شب، بادهای ملایم و شدید به نفع ساکنان ساختمان‌های سبز و به منظور رفع‌ کردن نیازهای آنان استفاده شود.

نکته جالب توجه این است که میزان نور، گرما یا سرما، در این بناها قابل تنظیم، کنترل و حتی ذخیره شدن است.
حتی استفاده از پوشش‌های صدفی ویژه در سقف و دیوارها موجب شده است نورهای رنگی متنوع، زیبایی این ساختمان‌ها را دو چندان کنند.

عایق‌بندی‌های مناسب در برخی قسمت‌ها و بخصوص در کف و دیوارها و حداقل استفاده از شیشه در بخش‌های غربی و شرقی ساختمان سبب شده تا در مصرف انرژی‌ای که صرف گرم و خنک کردن یک بنا می‌شود بشدت کاسته شود.

توجه به انتخاب مصالح ساختمانی و به‌کارگیری ماده‌ای خاص در هر قسمت به شرط برگشت‌پذیر و قابل تجزیه بودن در طبیعت، اندازه هر ماده و جایگزین کردن هر عنصری که در ساختمان سبز ما به کار گرفته می‌شود، در اکوسیستم یک اصل مهم است.

برترین ساختمان‌های جهان

در جهان نمونه‌های موفقی از ساختمان‌های سبز وجود دارد که در اینجا به تعدادی از آنها اشاره می‌کنیم.

ساختمان بیگ دیگ هاوس در لکزینگتون ماساچوست ممکن است در نگاه اول معمولی به نظر برسد ولی برتری‌اش در این است که از ضایعات ساختمانی در طرح‌‌های بزرگ عمرانی شهر ماساچوست ساخته شده است.

ساختمان ایالتی سانفرانسیسکو نیز اولین برج آمریکاست که در 70 درصد آن، سیستم تهویه مطبوع حذف شده است. نمای خارجی ساختمان که به صورت رایانه‌ای کنترل می‌شود به تغییرات جوی حساس است و ساختمان را با شرایط محیط هماهنگ می‌کند. در همه جای این سازه سیستم تهویه طبیعی وجود دارد.همچنین ساختمان وزارت کشور ولز تمام از مصالح محلی قابل بازیافت ساخته شده و سیستم تهویه طبیعی است. در حالی که معمولا در ساختمان‌های دولتی از دیوار استفاده می‌شود در این سازه برای تاکید بر شفافیت همه چیز، از شیشه به جای دیوار استفاده شده است.

و ساختمان گلن هاوس در سانتامونیکای کالیفرنیا یکی دیگر از نمونه‌های معروف ساختمان سبز در دنیاست. این ساختمان بهترین نمونه از سازه‌های سازگار با محیط زیست است. این ساختمان برق و آب مصرفی خود را تولید می‌کند و در آن بر مصرف بهینه انرژی تاکید شده است.

حمیده سادات هاشمی