چهره‌های مشهور سینما؛ بلای جان عکاس‌ها

چندی پیش رضا کیانیان مجسمه‌های چوبی‌اش را در خانه هنرمندان به نمایش گذاشت و عباس کیارستمی روایت جدیدی از شعرهای حافظ و سعدی ارائه کرد و حالا می‌خواهد روایت خود را روی شاعران دیگر هم امتحان کند که این کار اعتراض‌ها و انتقادهای بسیاری را به همراه داشته است.

در چند ماه اخیر حضور سینماگران بخصوص در عکاسی و نمایشگاه‌های عکس چشمگیر است. ازجمله این ‌که لاله اسکندری بازیگر سینمای ایران عکس‌های سفرش را به نمایش گذاشته و عباس کیارستمی، رضا کیانیان، نیکی کریمی، فریبرز عرب‌نیا و محمود کلاری هم با عکس‌هایشان در نخستین اکسپوی عکس ایران که در موسسه فرهنگی و هنری صبا وابسته به فرهنگستان هنر در‌حال برگزاری است، حضور پیدا کرده‌اند.

اکسپو جایی است که در آن آثار هنرمندان قیمت‌گذاری می‌شود و به فروش می‌رود و به نوعی فروشگاه آثار هنری و بخصوص تجسمی محسوب می‌شود. در کنار عکس‌هایی که روی دیوار آویخته شده است، قیمت هر اثر نوشته شده است و گران‌ترین آثار 5 میلیون تومان قیمت خورده‌اند.

عباس کیارستمی که در اکسپوی عکس صبا در کنار شمار زیادی از پیشکسوتان عکاسی و چهره‌های برجسته سینمای ایران، با چند اثر حضور دارد، برگزاری نمایشگاه بزرگ فروش عکس ایران در صبا را حرکتی مثبت و تاثیرگذار دانست و گفت: این نمایشگاه مسلما کار مثبتی است که نظیر آن را در کشورهای همسایه در سال‌های اخیر به فراوانی مشاهده کرده‌ایم.

او گفت بسیاری از تولیدات موفق هنری که هم‌اکنون در حراج‌های اروپایی و دبی عرضه می‌شود، متعلق به هنرمندان ایرانی است، پس چرا این شانس یا فرصت را از مخاطب مشتاق ایرانی دریغ کنیم. با این حساب اکسپوی عکس، نه‌تنها روند فروش آثار هنری را تقویت می‌کند، بلکه مهم‌تر از آن فرصت و فضایی برای دیدن دستاوردها و خلاقیت‌های هنرمندان ماست.  او توضیح داد که در نمایشگاه فروش آثار عکاسی ایران که در صبا برگزار می‌شود، 3 اثر از مجموعه «باد و باران» که شامل حدود 90 اثر می‌شود، انتخاب کرده‌ام که با این قطع خاص برای اولین بار در ایران و در این مجموعه ارائه خواهم کرد.

نیکی کریمی که تجربه فیلمسازی، نویسندگی و ترجمه را نیز در کارنامه هنری خود دارد، درخصوص ارائه آثار خود در این نمایشگاه گفت آثاری که از من در این اکسپو می‌بینید، اولین تجربه‌های من در زمینه عکاسی است که حاصل سفرم به سوئد طی سال‌های گذشته بوده و تاکنون به نمایش درنیامده است.

او تاکید کرد که می‌خواهد از این پس بیشتر در زمینه عکاسی فعالیت کند.

حضور سینماگران در اکسپوی عکس موضوعی است که بشدت مورد توجه قرار گرفته است و باعث شده که چند نفر از عکاسان به نشانه اعتراض آثارشان را از اکسپو بیرون بکشند. برخی از عکاسان عقیده دارند که حضور چشمگیر سینماگران در هنر عکاسی به این دلیل است که عکاسی هنر پولساز و آسانی است و شما کافی است یک دوربین با خود حمل کنید تا تبدیل به عکاس شوید.

یکی از این عکاسان افشین شاهرودی است که در نامه خود به محسن زارع، مدیرعامل موسسه فرهنگی و هنری صبا وابسته به فرهنگستان هنر خواستار خروج آثارش از اکسپو شد.

در نامه او آمده است: «متاسفانه دست‌اندرکاران این حرکت که انتظار می‌رفت حرمت جمعی عکاسان را نگهدارند، بدون توجه به نام، اعتبار و شان کار عکاسان بزرگی که آثارشان در اکسپوی شما عرضه شده و بعضا هم عرضه نشده است آنقدر مجذوب هنرپیشگان سینما و سینماگرانی که سیاه‌مشق‌های اولیه خود را در اکسپو شرکت داده‌اند، قرار گرفته‌اند که بی‌توجه به حیثیت جامعه عکاسی ایران دائما خبر و اطلاعیه می‌دهند و حضور فلان هنرپیشه و فلان سینماگر در اکسپوی عکاسی را در بوق و کرنا می‌کنند. به ‌عبارت دیگر، از دید دست‌اندرکاران موسسه صبا، حضور چهره‌های سینمایی  با حفظ احترام برای آنان  شاخصه موفقیت اکسپوی عکاسی است و به ‌نظر بسیاری از عکاسان این برخورد و رفتار مسوولان اکسپو دور از شان و توهین‌آمیز است. از آنجا که اعتبار و حیثیت عکاسی و عکاسان ایران که خود جزیی از آنان هستم برای اینجانب فراتر از آن است که بپذیرم توسط متولیان یک حرکت جمعی عکاسی یعنی اکسپوی صبا که قاعدتا باید در جهت تثبیت موقعیت عکاسی و ایجاد تقاضای بیشتر برای آن بکوشد، نه این که از سیاه‌مشق‌های اولیه‌ هنرپیشگان سینما برای آن کسب اعتبار نماید، به این‌ وسیله اعتراض خود به این رفتار توهین‌آمیز را اعلام داشته و تقاضا می‌کنم عکس‌های اینجانب را از اکسپو حذف کرده و از ادامه نمایش آنها خودداری شود.»

مسعود زنده‌روح کرمانی هم چند روز بعد از افتتاح اکسپوی عکس خواستار خروج آثارش از اکسپو شد.

مسعود زنده‌روح کرمانی از عکاسان باسابقه ایران نیز در نامه خود به محسن زارع چنین گفته است: «تصورم بر این بود که این حرکت جمعی پس‌از مدت‌ها می‌تواند آغازی بر آشتی عکاسان با‌چنین حرکت‌های جمعی‌ای باشد که عملا باعث رشد اقتصاد عکاسی شود، اما متاسفانه در این چند‌روز از سوی آن موسسه تبلیغات فراوانی درخصوص حضور هنرمندان سینما که به تازگی «کشف استعداد» کرده‌اند صورت گرفته که سابقه و توان هنری هنرمندان عکاس را در سایه سنگین «معروفیت شغلی» خود پنهان کرده‌اند.

اینجانب به دلیل عدم اطلاع از سیاست‌های این گونه آن موسسه و استفاده ابزاری از «تازه‌عکاسان سینمایی» و نهایت اهانت به شخص خود و جامعه عکاسی انصراف خود را از شرکت در بازار فروش «بازیگر عکاس» اعلام می‌کنم و خواهشمندم هر‌چه سریع‌تر اقدام لازم جهت حذف آثار اینجانب از دیوار نمایشگاه را مبذول فرمایید. بدیهی است که عدم اجرای این درخواست عواقب قانونی دارد که اینجانب پیگیر قضایی آن خواهم بود.»

اینچنین است که برخی از عکاسان فکر می‌کنند سینماگرانی که چهره هستند و مردم با چهره و نام آنها کاملا آشنا، حق عکاسان را می‌خورند. یک فرد عادی که برای دیدن اکسپو می‌آید ترجیح می‌دهد عکس از نیکی کریمی بخرد تا عکاسی که اسمش کمتر شناخته شده است، فارغ از این‌که کیفیت عکس‌ها، نگاه عکاس و برخورد او با سوژه و تکنیک عکاسی چه باشد.

حالا سوال این است که اصلا این سینماگران که در هنرهای دیگر متوسط ظاهر شده‌اند، چه اصراری بر چندبعدی بودن دارند؟ آن هم در شرایطی که هنرهای دیگر از سینما مهجورتر هستند و هنرمندانش نیاز به بازده اقتصادی که کمی دلشان را خوش کند و حمایت مردم دارند. آن وقت انصاف است که نام آنها زیر سایه سرشناسان سینما محو شود؟

علیرضا کریمی صارمی، مدیر «آژانس عکس ایران» به سایت عکاسی گفته است: «باید نکته‌ای را روشن کرد، ما قدم سینماگران را مبارک می‌دانیم و تاکید می‌کنم حضورشان به کسی صدمه نمی‌زند، اما از دوستان گلایه دارم که چرا آثار عکاسان حرفه‌ای در جایی به نمایش درآمده که کمتر به‌چشم می‌آید، در حالی که آثار سینماگران در بهترین جای نگارخانه روی دیوار است.

این چه تفکری است که به جای این ‌که در یک برنامه تخصصی عکاسی به پیشکسوتان این عرصه و کسانی که صاحب کلاس و درس و بحث هستند، افتخار کنیم به اهالی سینما می‌پردازیم و فکر می‌کنیم آنها می‌توانند زینت‌بخش مجلس ما باشند.»

صارمی معتقد است: «اتفاقا این‌جور دیده شدن به ضرر سینماگران هم شد و نه‌تنها مثمرثمر نبود، بلکه نوع نگاهشان را زیر سوال برد.»

عباس کوثری هم هیچ مخالفتی با حضور هیچ فردی ندارد و می‌گوید: «بحث این نیست که چرا آن آقا یا این خانم عکس می‌گیرد، موضوع این است که شکل حضورشان درست نبوده است.»

او که یکی از عکاسانی است که تا روزهای آخر قصد شرکت در اکسپو را نداشته است، می‌گوید: «برگزارکنندگان با من تماس گرفتند و گفتند شما از عکاسان حرفه‌ای هستید و محلی خاص به نمایش آثار عکاسان حرفه‌ای اختصاص یافته است. حالا که برگزار شده می‌بینیم کار بعضی از دوستانی که شناسنامه کاریشان تنها و تنها در حوزه سینما است و هیچ سابقه عکاسی ندارند، در کنار عکاسان حرفه‌ای آمده است.»

گلایه مهدی منعم هم در همین راستا است. او می‌گوید: «این حق طبیعی هر شهروندی است که در فعالیت‌های اجتماعی مورد علاقه خود شرکت کند، اما سوال من این است که چرا دست‌اندرکاران حضور کسانی که در حال انجام سیاه‌مشق‌های عکاسی هستند را اینقدر برجسته می‌کنند، به طوری که نصرالله کسرائیان که بدون شک جایگاه فعلی عکاسی ایران مدیون تلاش‌های اوست در سایه نام آنها قرار بگیرد. چرا باید عکس‌های خانم نیکی کریمی، در بهترین جای سالن ارائه شود، اما عکس‌های شادی قدیریان که در نمایشگاه‌ها و اکسپوهای بین‌المللی، عکاسی هنری ایران با نام و عکس‌های او شناخته می‌شود در فضایی نامناسب به دیوار آویزان شود و همین طور آثار مهران مهاجر، با توجه به نام و جایگاهش، به بدترین شکل ممکن ارائه شود.»

او نکته ناگفته دیگری هم دارد و آن این‌ که: «پیش از برگزاری اکسپو دوستانی را می‌دیدم که با شور و حال زایدالوصفی پیگیر چاپ آثارشان بودند تا پیش از پایان مهلت اعلام‌شده آن را به دبیرخانه اکسپو تحویل دهند. از قرار معلوم برخی هنرپیشه‌ها عکس‌های خود را چند ساعت مانده به افتتاح تحویل داده‌اند.»

به این ترتیب سینماگران شده‌اند بلای جان عکاس‌ها و جنگی سرد بین آنها در گرفته است.

راحتی دیجیتال

لاله اسکندری که نمایشگاه عکسی با عنوان «سفر باید» در مرکز همایش‌های بین‌المللی رایزن برپا کرد، درباره حضور سینماگران در عرصه عکاسی می‌گوید: دوربین‌های دیجیتالی کار همه را آسان کرده، اما رشته عکاسی نسبت به نقاشی، مجسمه و دیگر هنرهای تجسمی به ظاهر ساده‌تر می‌رسد. ضمن این که فروش چشمگیر آثار هنرمندان و عکاسان ایرانی در حراجی‌های بزرگ دنیا، باعث شده تا کسانی که تجربه‌ای در زمینه عکاسی دارند، به محک زدن خودشان در این عرصه ترغیب شوند.

لیلا‌ بهبودی