تلاش برای جهانی شدن سلامت روح و روان‌

 با این وصف، در هر نقطه از دنیا هدف یکی است: افزایش خدمات و ایجاد تغییر و تحول در سطح جامعه برای دستیابی به این موضوع که هر فرد اطلاعات لازم را در خصوص سلامت روان، بیماری‌های روانی و درمان‌های آنها بداند و از منابعی که برای بهبود همه جانبه به وی کمک می‌کنند، آگاهی داشته باشد.

نداشتن بیماری روانی دلیلی بر بهداشت روان نیست‌

داشتن یک زندگی سالم و شاداب تنها به واسطه سلامت جسمانی به دست نمی‌آید. سلامت روح و روان یکی از جنبه‌های مهم سلامت فردی است که به طور مستقیم از سلامت جسمانی تاثیر می‌گیرد و بر آن تاثیر می‌گذارد. سلامت روان تنها با نداشتن بیماری روانی به دست نمی‌آید. سازمان بهداشت جهانی در تعریف بهداشت روان می‌گوید: «بهداشت روان نیز همانند بهداشت، در مفهوم کلی یعنی توانایی برای ایفای نقش‌های روانی و جسمانی و به معنای نبود بیماری نیست.»

ضعف سلامت روانی چه نشانه‌هایی دارد؟

موقعیت‌های مختلف زندگی برای هر یک از ما شرایطی ایجاب می‌کند که رفتارهای متفاوت از خود نشان دهیم، اما گاهی رفتارهای ما نسبت به شرایط مختلف زندگی دچار افراط و تفریط می‌شوند که اگر چه بیماری تلقی نمی‌شوند، اما سلامت روان ما را در معرض خطر قرار می‌دهند. یکی از این رفتارها احساس دلواپسی است. اگرچه اضطراب در شرایط خاصی ممکن است کاملا طبیعی باشد، اما در صورتی که همواره احساس استرس و اضطراب دارید بدانید ریشه بیشتر بیماری‌های روانی و جسمانی، استرس است. اضطراب و استرس در حد کم در زندگی می‌تواند مفید باشد و سبب ایجاد انگیزه می‌شود، ولی حد زیاد آن بر قابلیت‌های ما تاثیر منفی می‌گذارد.

دیگر رفتارهایی که می‌تواند نشانه ضعف سلامت روانی باشد ترس بدون دلیل، احساس بی‌علاقگی نسبت به زندگی و اطرافیان، احساس گناه، خشم غیرقابل کنترل و عدم تمرکز حواس بدون دلیل موجه و... است. حتی گاهی بدون آن که بدانیم دچار درجاتی از وسواس فکری هستیم. اگر افکاری به ذهن شما می‌آید که مدام شما را مجبور می‌کند وسایل خود را چک کنید که آیا سر جای خود قرار دارند یا فکری که شما را مجبور کند حرف خود را چندین بار تکرار کنید یا حتی به شستشوی خستگی‌ناپذیر هر چیزی دست بزنید، بدانید سلامت روان شما در معرض تهدید جدی قرار دارد و باید برای آن کاری بکنید.

یکی دیگراز اختلالات شایع در سلامت روان اختلالات خلقی است که آن هم درجاتی دارد. اگر بی‌دلیل ناشاد هستید، گاه بدون دلیل خاصی تعادل خود را از دست می‌دهید و گریه می‌کنید یا خشمگین شده و سریع دچار پشیمانی و احساس گناه و یاس و ناامیدی می‌شوید، ممکن است به درجاتی از افسردگی مبتلا باشید. حتی گاهی اختلالات خلقی به صورت نوسان بین حالت افسردگی و سرخوشی بروز می‌یابد، به نحوی که خلق و خو پس از یک دوره افسردگی و خمودگی به سرخوشی بیش از حد طبیعی تبدیل می‌شود. نکته جالب توجه اینجاست که تمام این اختلالات روانی ابتدا به صورت رفتارهایی بروز می‌یابند که از حد معمول کمی پا را فراتر نهاده‌اند، اما با گذشت زمان این رفتارها وسیع‌تر شده و حالت مرضی به خود می‌گیرند و اینجاست که درمان آنها به صرف انرژی و زمان بیشتر نیاز دارد. آگاهی از این رفتارها و مراجعه زودهنگام به پزشک در بسیاری مواقع از تبدیل این اختلالات رفتاری  روانی به بیماری روانی پیشگیری می‌کند.

درمان اختلالات روانی چه به صورت دارویی و چه غیردارویی موفقیت‌های چشمگیر دارد و در بسیاری از مواقع اقدام بموقع برای مداوا بسرعت بیماری را مغلوب کرده، حتی فرد را در مقابل تنش‌های روانی بعدی زندگی مقاوم‌تر می‌کند، اما این در حالی است که مراجعه به روان‌شناس و روانپزشک برای برخی از مردم جامعه ما پذیرفته نیست و تصور می‌کنند با مراجعه به روانپزشک دیوانه به شمار می‌آیند. در حالی که درمان‌های توام دارویی و غیردارویی تحت نظر روانپزشک به ما کمک می‌کند تحت تاثیر عواطف خود مانند ترس، خشم، عشق، گناه و... ضربه نخوریم و با برخورد معقولانه مسوولیت‌ها و اهداف روزمره خود را پیش ببریم. سوءظن بی‌دلیل، ترس غیرعادی، وسواس گاه آنقدر شدید می‌شوند و پیشرفت می‌کنند که به توهم تبدیل می‌شوند و آنجاست که درمان دشوار می‌شود.

چگونه از سلامت روان خود محافظت کنیم؟

زندگی در جوامع شهرنشینی با پیچیدگی‌ها و مشکلات جوامع امروزی باعث تنش‌‌های فراوانی می‌‌شود که برخورد آگاهانه هر فرد از مقوله بهداشت روانی می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات روحی  روانی که با یک اختلال عصبی ساده می‌توانند شروع شوند، پیشگیری کند. سلامت روان در واقع چیزی نیست جز درست فکر کردن و مدیریت کردن صحیح احساسات و توانایی برخورد با تنش‌های زندگی که اگر این مهارت‌ها در زندگی کسب شوند، سلامت روان هم به دنبال آن می‌آید. مهم این است که شما راه‌های حفظ و مراقبت از سلامت و بهداشت روان خود را نیز بدانید. ممکن است بهداشت روان گاهی نیازمند صرف هزینه و وقت باشد، اما اثرات آن ارزش بالاتر از اینها دارد. این راه‌ها را امتحان کنید و حتما به اطرافیانتان هم پیشنهاد کنید.

درباره احساسات خود صحبت کنیم: گفتگو درباره احساسات و عواطف می‌تواند به شما در سلامت روح و روانتان کمک کند، بخصوص وقتی احساسات ناخوشایند بر شما چیره ‌شود. صحبت درباره این احساسات به معنای ضعف شما نیست، بلکه یکی از راه‌هایی است که به شما نیرو می‌دهد با سلامت روان بیشتر با موقعیت برخورد کنید.

گوش فرادادن فرد دیگری به بیان احساساتتان به شما این حس را می‌دهد که تنها نیستید و تحت حمایت کس دیگری نیز هستید. اگر شما درباره احساسات خود با هر یک از اطرافیانتان صحبت کنید در واقع نه تنها به سلامت روان خود کمک کرده‌اید، بلکه به تشویق طرف مقابل نیز برای بیان احساسات او پرداخته‌اید، بنابراین با یک تیر دو نشان زده‌اید.

خودمان را همان‌گونه که هستیم، بپذیریم و دوست بداریم: بسیاری از ما استعداد خوبی در ریاضیات داریم، برخی هم می‌توانند غذاهای رویایی بپزند و بعضی هم مهارت خوبی در خنداندن دیگران دارند. همه ما انسان‌ها با یکدیگر فرق داریم، اما هر یک از ما فردی یکتا هستیم که خصوصیات منحصر به‌فرد خود راداریم.

در کارها و فعالیت‌های خوشایند شرکت کنیم: رفتن به یک کنسرت، پارک، خوردن غذا در یک رستوران مورد علاقه، ساز زدن، سفر کردن همه و همه تاثیر مثبتی بر سلامت روان دارند. اگرچه گاهی افسرده بودن شما باعث می‌شود اینها جاذبه‌ای برای شما نداشته باشد، اما سعی کنید از آنها لذت ببرید و مطمئن باشید در روحیه شما موثر است.

برخورد با فشارهای روانی را به عنوان یک مهارت به کار گیریم: اگر شیوه‌های برخورد با موقعیت‌های تنش‌زا را یاد بگیریم می‌توانیم با رعایت و به کار گیری آنها به آرامش پایدارتری دست یابیم. تمرکز فکر به یک موضوع آرامش‌بخش، خنثی کردن اظهارات منفی با نگرش‌های مثبت، عادت به عفو و بخشش دیگران، عشق و امید داشتن، کسب مهارت‌های زندگی و سازش با دیگران، تخلیه احساسات منفی و بسیاری مهارت‌های دیگر برای فائق آمدن بر نگرانی‌های روزمره می‌توانند مفید باشند. یکی از موثرترین راه‌های مراقبت و بهبود سلامت روان ورزش است و حتی در بسیاری موارد، ورزش سبب درمان افسردگی‌های خفیف تا متوسط می‌شود.  بسیاری از نگرانی‌ها و استرس‌های روزانه با بی‌نظمی‌های خود ما ارتباط دارند. داشتن برنامه روزانه و تهیه فهرستی از کارها شما را از عجله و تنش نجات می‌دهد.

امروزه متخصصان روانپزشکی کاهش شادی در جامعه را یکی از مهم‌ترین علت‌های اختلالات روانی می‌دانند. شاد بودن و خندیدن باعث نشاط و شادابی روح ما می‌شود. اگرچه مشکلات برای همه هست، اما خمودگی و افسردگی کلید حل مشکلات نیست. شوخ‌طبعی شما با نشاندن لبخندی بر لب دیگران نیز طراوت را به اطرافیانمان هدیه می‌کند. یادتان باشد یکی از مسوولیت‌های ما لذت بردن از زندگی است.

دکتر شیرین فرجی‌گودرزی‌