حضور ‌پلاستیک‌های‌ زیستی‌ در صنعت‌ خودروسازی‌

چند سالی است که تولید پلاستیک‌های زیستی با هدف استفاده در صنایع جانبی خودروسازی در برخی شرکت‌های خودروسازی معتبر جهان مطرح شده است. استراتژی کلی آنها در استفاده از این مواد جدید به حداقل رساندن مصرف سوخت و در عین حال حفظ پایداری و ثبات خودرو در حین حرکت با سرعت‌های بالا و در نهایت کمک به محیط زیست و کاهش آلایندگی زیست‌محیطی بوده است.

در همین راستا به تازگی یک شرکت خودروسازی در ژاپن با همکاری دانشگاه هیروشیمای این کشور بر آن شده است تا نوعی پلیمر زیستی و تجدیدپذیر تولید کرده و از آن با توجه به ضریب بالای تحمل فشار و گرما در طراحی و تولید سپر خودرو استفاده کند.

این طرح که «پروژه پلاستیک زیستی مزدا»  نام دارد با این هدف ارائه شده است که نوعی ماده پلی پروپیلن قابل استفاده مجدد و تجدیدپذیر تولید و با تهیه انبوه آن از سال 2013 به بعد در صنایع خودروسازی استفاده شود. در قالب این پروژه با تبدیل ماده سلولوزیک به اتانول، پلی پروپیلن سبز مورد نظر تولید می شود.

آنچه که درخصوص تولید این نوع پلاستیک‌های زیستی باید مورد توجه قرار گیرد لزوم مقاومت بالای آنها در برابر گرما، استحکام در برابر ضربات و در نهایت و از همه مهم‌تر مناسب بودن برای استفاده در بخش‌هایی از خودرو نظیر سپرهاست. محققان این شرکت خودروسازی پس از بررسی‌های گسترده خود به این نتیجه رسیده‌اند که بهتر است در مرحله نخست از این نوع پلاستیک جدید در ساخت سپر و داشبورد خودروها استفاده شود. با این حال این شرکت خودروسازی هدف عمده و نهایی خود از انجام تحقیقات گسترده روی این ماده جدید را استفاده از آن در سپر نسل بعدی خودروهای خود عنوان کرده است.

پیش از این نیز تلاش‌های مشابهی از سوی محققان این شرکت خودروسازی در زمینه طراحی و تولید پلاستیک و ترکیبات زیستی صورت گرفته بود که طی آنها نخستین ماده گیاهی قابل استفاده در ساخت صندلی خودروها و پلاستیک زیستی با مقاومت گرمایی و ضربه‌پذیری بالا تولید شد. تولید این مواد و محصولات مربوط به آنها با استقبال قابل توجه جامعه بزرگ خودروسازی جهان و حتی مصرف‌کنندگان قرار گرفت و این نوید داده شد که تا کمتر از دو دهه آینده استفاده از آنها امری رایج شود. هر دوی این مواد و محصولات تولید شده از آنها در نوعی خودروی دوگانه‌سوز مدرن این شرکت خودروسازی که از اواخر سال جاری میلادی وارد بازار خودروی ژاپن خواهد شد، به کار گرفته شده‌اند.

نکته جالب توجه درخصوص این ماده جدید که آن را از سایر مواد مشابه زیستی متمایز می‌کند، عدم استفاده از منابع گیاهی و غذایی قابل استفاده برای انسان و به جای آن استفاده از مواد دورریز گیاهی و خرده‌چوب‌ها بوده است. محققان معتقدند تولید مبتنی بر استفاده گیاهی این ماده در عین حال که وابستگی به منابع نفتی و فسیلی رو به پایان را کاهش می‌دهد، در کاهش حجم آلاینده دی‌اکسیدکربن موجود در اتمسفر تاثیر بسزایی دارد.از آن گذشته برخلاف اتانول زیستی، این نوع پلاستیک سبز هرگز با انتقادات منتقدان مواجه نشده است. تولید اتانول زیستی که در سال‌های اخیر و به لطف ارائه تکنیک‌های مدرن و خاص رونق قابل‌توجهی پیدا کرده است، همواره مورد حملات انتقادی منتقدان قرار داشته است.

مبنای این انتقادات بر این اصل استوار است که همزمان با تولید اتانول از منابع گیاهی نظیر ذرت، منابع گیاهی قابل استفاده برای تامین مواد غذایی بشر کاهش یافته که نتیجه این فرآیند افزایش بهای کلی و جهانی مواد غذایی بوده است. با این حال پلاستیک زیستی این شرکت خودروسازی که براساس ادعای محققان آن، کاملا ضدکربنی است تاثیری در افزایش بهای جهانی مواد غذایی نخواهد داشت.

اکنون این پرسش مطرح می‌شود که چرا این شرکت خودروسازی در مرحله نخست پروژه جدید خود تولید سپر‌ها را با استفاده از این مواد آغاز کرده است. محققان این شرکت پس از بررسی طولانی مدت دریافتند که در نتیجه وقوع تصادفات مختلف سپرها نسبت به دیگر بخش‌های خودرو آسیب بیشتری می‌بینند و از آنجا که در اکثر موارد تعویض می‌شوند، می‌توانند خطرات زیست محیطی قابل‌توجهی ایجاد کنند با این حال با استفاده از این مواد جدید می‌توان سپرهای تصادفی و معیوب را برای چندین بار مورد استفاده مجدد قرار داد.

از سوی دیگر و همزمان با اعمال توجه به نوع مواد به کار رفته در طراحی و ساخت خودروها، محققان این شرکت خودروسازی بر تلاش‌های خود درخصوص افزایش راندمان مصرف سوخت خودروهای جدید خود افزوده‌اند. نتیجه این تلاش‌ها ابداع فناوری نوینی برای طراحی موتورهای جدید و استفاده از مواد سبک‌تر بوده است و در نهایت منجر به آن شده است که راندمان سوخت خودروهای آینده آن تا 7 سال آینده تا 30 درصد افزایش یابد.

در ضمن شرکت خودروسازی مزدا اعلام کرده است که تا سال2015میلادی، خودروهایی تولید خواهد کرد که نسبت به خودروهایی فعلی در حال تولید تا 110 کیلوگرم سبک‌تر هستند. کارشناسان این کاهش قابل توجه را نه‌تنها به دلیل طراحی این موتور جدید عنوان می‌کنند بلکه استفاده از پلاستیک‌های زیستی در ساخت سپرهای سبک‌تر و درعین‌حال مقاوم را نیز قابل توجه می‌دانند. این موفقیت موجب خواهد شد تا هدف تعیین شده یعنی افزایش راندمان مصرف سوخت خودروها تا 30درصد، تحقق یابد. محققان معتقدند با استفاده از این استراتژی جدید و در عین حال بهره‌گیری از پلاستیک‌های زیستی، صنعت خودروسازی جهان شاهد تحولی بنیادین خواهد بود.

فرآیندی که این شرکت خودروسازی آغاز کرده موجب شده است تا برخی شرکت‌های خودروسازی معتبر دیگر نظیر تویوتا و فورد نیز تلاش‌هایی را برای افزایش راندمان مصرف سوخت خودروهای آینده خود آغاز کنند، اما هنوز معلوم نیست که آنها نیز هم چون مزدا درصدد برآیند تا با استفاده از پلاستیک‌های زیستی، روند مشابهی را دنبال کنند.

در مجموع به نظر می‌رسد مزدا به عنوان شرکت خودروسازی مقدم در عرصه استفاده از فناوری‌های دوستدار محیط‌زیست در توسعه صنعت خودروسازی جهان به الگویی برای دیگر غول‌های خودروسازی جهان تبدیل شده باشد.

محققان این شرکت با اشراف بر این حقیقت که در آینده محدودیت‌های گسترده‌ای برای صنایع مختلف با توجه به گسترش آلودگی‌های زیست محیطی روی خواهد داد، استفاده از فناوری‌های دوستدار محیط زیست در صنعت رو به رشد خودروسازی را با جدیت دنبال می‌کنند.

مهدی پیرگزی‌