جایگاه درخشان حیات و شناسنامه زندگی در سواحل خلیج فارس

آب ، در شکل گیری مناطق زندگی در ایران نقش حیاتی دارد، به همین دلیل ، به مناطق مسکونی در بیابان ها و صحراها «آبادی»

کد خبر: ۱۹۴۰۹

اطلاق می شود. این موضوع ، در مناطق کم آب جنوب کشور اهمیت بیشتری می یابد، به گونه ای که ساخت مناطق نگهداری از آب به یک اقدام مهم و اساسی تبدیل می شود. در سواحل جنوبی کشور و در مناطقی مانند بندرعباس ، خمیر، کنگ ، لنگه ، شناس ، بستک و جزایری مانند هرمز، لارک ، قشم و هنگام ، انبارهای مخصوصی برای ذخیره آب باران با نام برکه می ساخته اند. این انبارهای آب ، هم اینک از مناطق تاریخی و دیدنی منطقه به شمار می آیند. درباره دلیل نامگذاری این آب انبارها به برکه می گویند: برکه از بر و کوه مشتق شده است ، یعنی جایی که بر و بالا و بلندی و شکل کوه را دارد و این بر کوه بتدریج به برکه تبدیل شده است . احداث برکه ها به عنوان مخازن جمع آوری و نگهداری آب باران و جایگاه آب شیرین در سراسر سواحل جنوب ایران رایج بوده و انواع مختلف آن نیز بیانگر توجه به ضرورت ها و نیازهای متنوع است . معمولا 3نوع برکه :

1- برکه دراز یا مکعب مستطیل
2- برکه مدور یا گرد و گنبدی شکل
3- برکه مخلوط یا گرد و دراز و ستاره ای شکل ساخته
می شود.

1- برکه های دراز نسبت به آب انبار گرد کمتر ساخته شده اند و 2در ورودی و خروجی آب دارند. سقف برکه های دراز را برای جلوگیری از گرم شدن زیر سقف و آب برکه به صورت مدور می سازند. با این عمل ، هوای زیر سقف خنک نگاه داشته می شود.
2- برکه های گنبدی شکل یا آب انبارهای مدور از دور شبیه امامزاده هستند. در روزهای آفتابی و گرم که نور خورشید به بدنه سفید کاری این برکه ها می تابد ، انعکاس نور آنها تا دورترین مسافت ها به چشم می آید. به همین دلیل ، دریانوردان سواحل خلیج فارس از این برکه ها به عنوان نشانه ها و راهنمای دریایی کشتی ها و شناسایی ساحل استفاده می کرده اند.
3- برکه های مخلوط .
این برکه ها از ترکیب برکه های گرد و دراز ساخته شده اند. به این ترتیب که یک برکه گرد وسط ایجاد می شود و سپس ، چسبیده به آن ، تعدادی برکه دراز ساخته می شود و در مجموع ، برکه ای به صورت ستاره به وجود می آید. انواع برکه های دراز در بندر کنگ ، جزیره هرمز و جزیره قشم ، برکه های گرد در مناطق مختلف جنوب و برکه های ستاره ای در بندر کنگ قرار دارند. برکه ها را در مناطقی که مسیر آب باران باشد و زمین شوره زار و نمکی نباشد، می سازند. در اطراف برکه ، نباید هیچ نوع درختی وجود داشته باشد، زیرا ریشه درخت خود را به برکه می رساند و به دیواره های داخلی آسیب می زند. بهترین زمین برای ساختمان برکه زمینهای سنگی است ، چرا که هم استحکام کافی دارد و هم تغییر شکل نمی دهد و نیز نفوذناپذیر است . برای ساخت برکه از سنگ و ساروج استفاده می شود. ترکیب این مواد با آب شور منطقه موجب می شود مصالح به دست آمده به اندازه بتون مقاوم باشد. سقف برکه ها گرد است و به همین سبب همیشه باریکه ای از اشعه خورشید به سقف برکه برخورد می کند و بقیه سطح گنبد، نور گنبد را به طور مورب دریافت می کند و در نتیجه ، فضای زیر سقف برکه خنک می ماند. این برکه ها در طول سالهای متمادی آب شیرین (که در سواحل جنوب ، حکم کیمیا را دارند) برای مردم منطقه تامین می کرده اند. با ایجاد توسعه تاسیسات مدرن آبرسانی ، امروزه این برکه ها، نمادی تاریخی و از جاذبه های گردشگری به شمار می آیند که با جلوگیری از تخریب آنها می توان ضمن حفظ آثار و هویت بومی منطقه ، گردشگران را به تماشای این آثار منحصر به فرد دعوت کرد.