حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
راز اختلاف روش علما در مشروطه
استاد شهید مطهری در تحلیلی از اوضاع ایران و روحانیت در عصر مشروطه مینویسد:
مشروطیت که به ایران آمد... مردم را به دو قسم منقسم کرد... هم سیاسیون منقسم شدند و هم روحانیون، آن هم روحانیون بزرگ؛ عدهای حامی مشروطیت شدند و سخت از آن حمایت کردند و عدهای دیگر با مشروطیت مخالفت کردند...
یکی از سیاستهای بزرگ امروز دنیا [=انگلیس]، طرفدار مشروطیت بود و کوشش میکرد مشروطیت در ایران ایجاد بشود و یک سیاست بزرگ دیگر دنیا [=روسیه] از استبداد حمایت میکرد و کوشش میکرد که جلو مشروطیت را بگیرد. چرا؟ برای اینکه آن که طرفدار مشروطیت بود میخواست بعد از مشروطیت، سیاست خودش را بر ایران تحمیل بکند، کما اینکه همین کار را کرد، و آن که مخالف بود نفوذی داشت و میخواست جلو نفوذ رقیب را بگیرد.
بنابراین اگر کسانی با مشروطیت مخالف بودند از این نظر بود که دستهای خارجی را میدیدند و میدانستند و پیش بینی میکردند که منظور، مشروطیت واقعی نیست، بلکه یک سیاست خارجی دیگری در کار است. یا اگر کسی مخالف استبداد بود، از آن جهت بود که آن سیاستهایی را که طرفدار استبداد بودند میشناخت و ضررهای سیاست آنهارا میدانست... قرائن هم نشان میدهد کسانی که مخالف با مشروطیت بودند میگفتند این مشروطیت که میخواهد بیاید، غیر از آن مشروطیتی است که دارند صحبتش را میکنند، مشروطه مشروعه به اصطلاح نیست و نخواهد آمد، مانند مرحوم شیخ فضلالله نوری.
بههرحال یک همچه جریانی به وجود آمد و چه حوادث تلخ و خونینی به وجود آورد. مجتهدین کشته شدند، مردی مانند آقا شیخ فضلالله نوری به دار زده شد. این یک امر کوچکی نیست. مرحوم نوری مرد بزرگی بود، مجتهد مسلم و تا حدودی که شنیدهایم مرد بسیار پاک و باتقوا و عادلی بود. مجتهد مسلم العداله و عادل مسلم الاجتهاد بود.
اسلام و مقتضیات زمان، 1/159 - 156.
گفت و گو
