دشت‌های کشور در معرض خطر فرو نشست‌

چندی پیش در بیست‌و‌یکمین جلسه کارگروه تخصصی فرونشست زمین و حفاظت از منابع آب زیرزمینی با حضور نمایندگان وزارت نیرو (دفتر حفاظت از آب‌های زیرزمینی)، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان نقشه‌برداری کشور، سازمان حفاظت محیط ‌زیست کشور، سازمان هواشناسی کشور و مهندس محمدجواد بلورچی رئیس کارگروه و مجری فنی طرح بررسی مخاطرات ناشی از فرونشست زمین برگزار شد.

در این نشست، مهندس میبدی مدیرکل حفاظت آب‌های زیرزمینی شرکت سهامی مدیریت منابع آب وزارت نیرو از آغاز به کار 419 گروه گشت و بازرسی برای شناسایی چاه‌های غیرمجاز سراسر کشور و تعیین مکان دقیق آنها به کمک دستگاه GPS (موقعیت‌یاب جهانی)‌ خبر داد و گفت: این گشت‌ها با هدف حضور فیزیکی کارشناسان در مناطق دارای چاه‌های عمیق و نیمه عمیق، آگاهی از آمار چاه‌ها، چشمه‌ها و قنات‌های مناطق و بستن چاه‌های غیرمجاز و جلوگیری از برداشت بی‌رویه انجام می‌شود. همان‌طور که طی سال گذشته از فعالیت حدود  5 هزار چاه غیرمجاز و 7 هزار چاه با اضافه برداشت جلوگیری به عمل آمده است.

 وی طرح ساماندهی شرکت‌های حفاری در سطح کشور را که بر اساس قوانین موجود تعیین صلاحیت حدود460 شرکت حفاری و دستگاه‌های آنها به عهده این مجموعه است را از دیگر فعالیت‌های وزارت نیرو به منظور کاهش خسارات ناشی از فرونشست عنوان کرد و افزود: وزارت نیرو ارتقای سطح علمی کارشناسان شرکت‌های حفاری، تدوین مراحل حفر چاه و ارائه شناسنامه برای چاه‌های حفر شده، رتبه‌بندی شرکت‌های حفاری با کمک سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و برگزاری دوره‌های آموزشی در شهرستان‌ها برای نیروی‌های علاقه‌مند در رشته زمین‌شناسی، کشاورزی، معدن و مدیریت منابع آب برای نظارت بر کار شرکت‌های حفاری را در دستور کار خود دارد.

کارت‌های هوشمند این بار برای کنترل آب‌

میبدی با بیان این‌که با مطالعات جدی و مستمر می‌‌توان علاوه بر افزایش طول عمر چاه‌ها نسبت به رفع اختلافات موجود میان متقاضیان حفر چاه و شرکت‌های حفاری اقدام کرد، یادآور شد: به کمک سیستم کارت‌های هوشمند کنترل آب و برق مصرف شده در چاه‌ها بر اساس سند ملی مصرف آب، از هدر رفتن منابع آب زیرزمینی در چاه‌ها جلوگیری خواهد کرد.

مدیرکل شرکت سهامی مدیریت منابع آب وزارت نیرو، اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی در مصرف بهینه آب برای مسوولان و مردم را به عنوان راهکار مناسبی به منظور کاهش خسارات ناشی از فرونشست در دشت‌های کشور دانست و افزود: به کمک تدوین آیین‌نامه مشترک با جهاد کشاورزی و تهیه فیلم‌های انیمیشن و برنامه‌های مرتبط به فرهنگ‌سازی در زمینه استفاده مطلوب و بهینه از ذخایر آب زیرزمینی از سوی مردم و کشاورزان خواهیم پرداخت.

وی در ادامه از تهیه  32 لایه‌ GIS  در حوزه آبریز زاینده‌رود برای کنترل ذخایر آب‌های زیرزمینی خبر داد و گفت: 35 میلیارد تومان برای تهیه لایه‌های اطلاعاتیGIS   کل کشور در نظر گرفته شده که در این خصوص می‌توان از اطلاعاتی که از سوی سازمان‌های مرتبط تهیه شده نیز بهره لازم را برد.

میبدی، شناسایی دقیق مناطق بحرانی فرونشست در کل کشور از سوی سازمان‌های زمین‌شناسی و نقشه‌برداری، همچنین ارائه پیشنهادهای مناسب بر اساس اطلاعات موجود از سوی هر کدام از مجموعه‌های فعال در کار فرونشست و ابلاغ دستورالعمل‌های تدوین شده به وزارت‌خانه‌های مرتبط در هیات دولت را به عنوان راهکاری مناسب برای جلوگیری از توسعه این پدیده در کشور  عنوان کرد.

ارائه الگوی کشت مناسب به کشاورزان‌

مهندس حمیدرضا محرابیان، نماینده مدیریت بهره‌وری آب وزارت جهاد کشاورزی با بیان این‌که طی چند سال گذشته رویکرد مجموعه از مساله تامین آب مورد نیاز کشاورزان به سوی مدیریت بهینه بهره‌وری تغییر جهت داده، تصریح کرد: از این پس فرهنگ‌سازی و ارائه دستورالعمل‌های موجود برای استفاده بهینه از آب موجود و دستیابی به نقطه حداکثر بهره‌‌وری از منابع فعلی، در دستور کار قرار دارد.

وی افزود: در همین خصوص تشکل‌های بهره‌وری مناسب ذخایر آب زیرزمینی در استان‌ها بر پایه نظامی قانونمند برای استفاده بهینه از آب تشکیل شده و از سویی، کارشناسان بخش تقاضا و مصرف نیز روی سند ملی الگوی کشت در حال فعالیت هستند تا از این پس به کشاورزان با توجه به میزان آب موجود برای کشاورزی، الگوی‌های کشت مناسب ارائه شود.

محرابیان توجه به مساله اقتصاد آب کشاورزی را از دیگر برنامه‌های مدیریت بهره‌وری آب وزارت جهاد کشاورزی عنوان کرد و گفت: باید به ذخایر آب زیرزمینی کشور به عنوان یک ماهیت ارزشمند و نه به عنوان ماده‌ای که فراوانی زیادی دارد، توجه کرد و در هر منطقه با توجه به فراوانی آب آن و ذخایر موجود، نسبت به تدوین برنامه‌های صحیح و اصولی اقدام کرد؛ همچنین در بخش سازه‌ای نیز روش‌هایی به کشاورزان پیشنهاد ‌شود که حداقل ضرر را از نظر مسائل زیست‌محیطی و بخصوص پدیده فرونشست داشته باشد.

مهندس علیرضا منتظرین از سازمان نقشه‌برداری نیز ضمن ارائه فعالیت‌های صورت گرفته در سازمان متبوع خود در خصوص بررسی فرونشست در دشت‌های کشور خاطرنشان کرد: مشاهدات سازمان نقشه‌برداری در مورد پدیده فرونشست در دشت‌های کشور از چند سال پیش آغاز شد که به دلیل مشخص نبودن بودجه مورد نیاز، بررسی مشاهدات فرونشست با روند مناسبی ادامه نیافت.

با این حال 150 ایستگاه ژئودینامیک سراسری در کشور تاسیس شد که از داده‌های دریافت شده از این ایستگاه‌ها برای بررسی‌ مسائل موجود در فرونشست نیز استفاده خواهد شد.

منتظرین با بیان این که نصب دستگاه‌های ژئودینامیک  و تاسیس ایستگاه‌های مورد نظر هزینه بسیار بالایی را دارد، تاکید کرد: برنامه‌هایی برای تاسیس ایستگاه‌های ژئودینامیک در دیگر نقاط کشور در دستور کار قرار دارد که این مساله همکاری دیگر ارگان‌های مرتبط را طلب می‌کند.

وی یادآور شد: در صورت تدوین و ارائه برنامه‌ها و راهکارهای مقابله با فرونشست در دشت‌ها و نقاط بحرانی فرونشست، می‌توان نسبت به درخواست بودجه برای بررسی بیشتر آن اقدام کرد.

مهندس فتحی، نماینده سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز از تکمیل اطلاعات آلاینده‌های 36 دشت مربوط به 11 استان کشور خبر داد و گفت: نمونه‌برداری از آلوده کننده‌های آب‌های زیرزمینی برای بررسی آلاینده شهری و صنعتی با هدف پهنه‌بندی آلاینده‌های مختلف در دشت‌ها و مدل‌سازی آلاینده‌ها و پیشنهاد طرح‌های مناسب برای جلوگیری از توسعه بیشتر این آلاینده‌ها و در نهایت تدوین پیش‌نویس قانون جلوگیری از آلودگی آب‌های زیرزمینی در دستور کار این سازمان قرار دارد.

در پایان، مهندس بلورچی رئیس کارگروه و مجری فنی طرح بررسی مخاطرات ناشی از فرونشست زمین، وب‌سایت فرونشست را بررسی کرد و گفت: وب سایت فرونشست به نشانی http://subsidence.gsi.ir  با هدف جمع‌آوری اطلاعات و دستاوردهای موجود در پدیده فرونشست و امکان دسترسی عمومی به سایت سازمان سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌ معدنی کشور طراحی و راه‌اندازی شده است.

وی تصریح کرد: معرفی کار گروه، شرح خدمات، اخبار، گزارش‌های تصویری، رفتارسنجی، مقالات، نقشه‌ها، اعضا و آموزش مفاهیم فرونشست از بخش‌های مختلف این وب سایت است که همگان می‌توانند به آن دست یابند.

بهاره صفوی