2نگاه به سریال خواب و بیدار

نام مهدی فخیم زاده ، به رغم سابقه نسبتا قابل توجهی که در عرصه کارگردانی و بازیگری سینما دارد، چندان متناسب با سابقه او در این عرصه نیست .

کد خبر: ۱۸۵۹۲

بسیاری از آثار او ( چه پیش و چه پس از انقلاب اسلامی ) در زمره آثار ضعیف جای دارند و به استثنای موقعیت های نادری نظیر ساخت فیلم «همسر»، کار به یادماندنی از خود به یادگار نگذاشته است . حضور وی در تلویزیون طی سالهای اخیر در کسوت سازنده مجموعه های داستانی نیز ماندگاری لازم را در کارش ایجاد نکرده است . سریال ضعیف «تنهاترین سردار»، به رغم موضوع قابل توجهش ، شروع مناسبی برای فخیم زاده در عرصه تلویزیون به حساب نمی آمد و سریال «ولایت عشق » نیز اگرچه نسبت به سریال تنهاترین سردار، پیشرفت قابل ملاحظه ای داشت ؛ اما در نهایت تا رسیدن به یک اثر کاملا مطلوب فاصله داشت . آخرین کار تلویزیونی مهدی فخیم زاده ، «خواب و بیدار» نیز با وجود تفاوت موضوعش با 2سریال قبلی ، استحکام لازم را ندارد. اینها همه صحبتهایی است که شاید درخصوص فخیم زاده و آثارش تکراری به نظر آید و با ساخت هر یک از آثار این فیلمساز، بارها از جانب منتقدان ، چنین مدعیاتی مطرح شده باشد؛ اما برای ارزیابی خواب و بیدار نیز باید همین روند را پیش گرفت ؛ خواب و بیدار را می توان از 2جهت نگاه کرد. در نگاه اول ؛ خواب و بیدار سریال خوبی به نظر نمی رسد. همه چیز در دایره کلیشه های متداول بدون ذره ای نوآوری و خلاقیت نسبت به الگوهای ژانر پلیس پیش می رود؛ وجود یک مافوق سختگیر و مقرراتی ، چند افسر پلیس وظیفه شناس که تنها مشکلشان بگومگوهای خانوادگی است ، یک تبهکار حرفه ای ، مقادیر معتنابهی از تعقیب و گریز، معماپردازی های قابل پیش بینی و قهرمانان نابودنشدنی (معلوم نیست چرا هرگاه به سوی قهرمانان مثبت داستان شلیک می شود، تیرها یا به در و دیوار می خورد یا به جلیقه ضدگلوله آقایان !) و... کارگردان ، این قالبهای کلیشه ای را برگزیده است بی آن که به تعمیق رابطه میان کاراکترها یا موقعیت های داستانی سریالش بیندیشد. دراین مجموعه رابطه میان آدمها سطحی است . از تبعیت بچگانه پلیسها از مافوقشان گرفته تا غرولندهای بی پایه و اساس همسر یکی از پلیسها و عزیمت قهرآلود او به خانه پدرش تا حضور بی انگیزه عبدالله پلنگ به حیطه سرقت و جنایتکاری تا شخصیت تک بعدی و یکسوانگارانه ناتاشا (همین قدر می دانیم که ناتاشا در کودکی با بی مهری مادر و آزار ناپدری مواجه بوده ؛ اما آیا همین امر کافی است تا او یک جانی و قاتل بالفطره تا این حد باورناپذیر باشد؛). فیلمساز برای جذابتر کردن کارش به طنز نیز روی آورده است ؛ اما مزه پرانی های مکرر 2افسر پلیس (دانیال حکیمی و محمد صادقی ) در خصوص مسائل خانوادگی شان بیشتر از آن که مایه های خنده را فراهم آورند، موجبات کسالت و بی حوصلگی را مهیا می کنند و البته تمهیدات فنی مثل فست موشن (حرکت سریع ) یا یک پروجکشن (که عمدتا در صحنه های اکشن و تعقیب و گریز وجود دارد) نیز آنچنان ابتدایی و ناشیانه به کار گرفته شده است که به جای هیجان ، تولید خنده می کند. نمونه های ضعف در سریال فراوانند و گمان نمی رود نیاز و مجالی به ذکر تمام آنها باشد؛ اما پرسشی که در اینجا مطرح است ، آن است که به رغم تمام اینها، براساس گزارش های موجود، سریال خواب و بیدار با استقبال خوب تماشاگران تلویزیون روبه رو شده است ؛ آیا بیان نقاط ضعف بالا و به طور کلی ماهیت رویکرد نخست ، از نگاهی کمال گرایانه نشات گرفته که مسیری جدا از علاقه عموم مردم و تماشاگران تلویزیون را برگزیده است ؛ استقبال بینندگان تلویزیون از یک اثر، دلایل متعددی می تواند داشته باشد که لزوما دلیلی موثر بر خوب بودن آن مجموعه نیست و سریال خواب و بیدار نیز در همین روند جای می گیرد. همین جاست که می توان نگاه دوم به سریال مزبور را مطرح کرد. تا به حال در تلویزیون ایران چند سریال پلیسی ساخته شده است (پلیس جوان ، شلیک نهایی ، تصمیم نهایی و...) ولی خواب و بیدار در قیاس با همه آنها (از دیدگاه انتزاعی ) بسیار موفق تر بوده است و ضعفهای آشکار آنها (نظیر ریتم کند و کشدار، بی چفت و بست بودن ماجراها، شعاری بودن ، افتادن به ورطه موضوعات پرت و بی ربط و...) در این سریال پنهان تر است . فخیم زاده در سریال خواب و بیدار، نکات مثبتی مانند؛ ضعیف نشان ندادن شخصیت منفی اثر و شکست پذیر بودن نیروهای مثبت را رعایت کرده است و بدین وسیله هم محتوای مجموعه را به واقعیت نزدیک تر ساخته و هم به تبع آن موضوع سریال برای تماشاگر ملموس تر می شود. پرهیز از حرافی فراوان (که آفت اصلی سریال های ایرانی است ) و نزدیکی بیشتر به قواعد و استانداردهای تلویزیونی از دیگر محورهای مثبت خواب و بیدار محسوب می شود. حضور شخصیت غیرکلیشه ای و نامتعارف ناتاشا (به رغم ضعیف بودن مایه های تکوین شخصیتی اش ) به عنوان یک زن جانی و حرفه ای ، کار را از آثار مشابه متمایز کرده است و شاید بیشترین وجه جذابیت این مجموعه برای تماشاگران از همین بعد نشات گرفته باشد. این گونه عوامل روی هم رفته وضعیتی را برای آخرین کار مهدی فخیم زاده ایجاد کرده است که در مقایسه با ژانرهای مشابه تلویزیونی (و همچنین اغلب آثار پیشین فخیم زاده ) یک سر و گردن بالاتر قرار گرفته و طبعا میزان بالاتری از عنایت مخاطبان این رسانه را نیز به خود جلب کرده است . با این اوصاف ، برای ارزیابی سریال خواب و بیدار معیار چیست ؛ نگاه اول یا نگاه دوم ؛ واقعیت آن است که نگاه دوم به مثابه یک جایگزین و آلترناتیو برای رویکرد نخست به شمار نمی آید. اعتبار خواب و بیدار در این نگاه ، صرفا یک اعتبار نسبی در محدوده ای کوچک است و اگر افق دید و انتظارات فخیم زاده و مخاطبان سریال در همین حیطه کم حجم باشد سریال خواب و بیدار موفق است ؛ اما اگر قرار باشد به عنوان اثری مستقل و فارغ از رهیافت های مقایسه ای و بویژه با الگوگیری از نمونه های موفق ژانر پلیس در سریال های خارجی ، بدان نگریسته شود، در خور تامل چندانی نیست.