تحولات سالهای اخیر نشان میدهد نظام بینالملل در حال عبور از یک مرحلهگذار تاریخی است. بسیاری از نظریهپردازان روابط بینالملل از کاهش تدریجی توان هژمونی آمریکا و شکلگیری ترتیبات جدید قدرت سخن میگویند. در چنین شرایطی، مناطق ژئوپلیتیکی حساس بیش از گذشته به میدان رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل میشوند و غربآسیا در مرکز این رقابت قرار دارد.
در این میان، جمهوری اسلامی ایران بهدلیل موقعیت جغرافیایی، ظرفیتهای تمدنی، نفوذ منطقهای و تسلط بر یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان یعنی تنگه هرمز، جایگاهی فراتر از یک بازیگر منطقهای پیدا کرده است. از همین رو، هرگونه راهبرد مهار ایران صرفا یک اختلاف دوجانبه نیست، بلکه بخشی از رقابت گستردهتر بر سر شکلدهی به نظم آینده جهان محسوب میشود.
تجربه دهههای گذشته نیز نشان داده که فشار بر ایران تنها در قالب تحریم اقتصادی یا تهدید نظامی دنبال نمیشود. جنگ شناختی، عملیات روانی، شبکهسازی رسانهای، تحریک نارضایتیهای اجتماعی، بهرهگیری از گروههای نیابتی و تلاش برای اخلال در ساختار تصمیمسازی کشور، اجزای مکمل یک راهبرد ترکیبی هستند که هدف نهایی آن فرسایش قدرت ملی و ایجاد شکاف میان مردم و حاکمیت است.
در چنین نبرد نابرابری، برتری میدان بیش از هر زمان دیگری به برتری اطلاعاتی وابسته است. کشوری که از اطلاعات دقیقتر، تحلیل عمیقتر و قدرت پیشبینی بالاتری برخوردار باشد، میتواند تهدیدها را پیش از تبدیل شدن به بحران شناسایی و خنثی کند. به همین دلیل، دستگاه اطلاعاتی و امنیتی نه صرفا یک نهاد اجرایی، بلکه بخشی از زیرساخت راهبردی قدرت ملی محسوب میشود.
امروز ملت مبعوث شده، یکی از مهمترین مطالبات ملی خود را معطوف به بازسازی، تقویت و روزآمدسازی ظرفیتهای اطلاعاتی کشور متناسب با الزامات جنگ ترکیبی میدانند. با توجه به شهادت وزیر مخلص اطلاعات، ضروری است ساختارهای اطلاعاتی بازسازی شوند و از چابکی، هماهنگی بینسازمانی، قدرت تحلیل راهبردی و توان نفوذ اطلاعاتی متناسب با تهدیدهای جدید برخوردار باشند. در نبرد پیچیده اخیر که با تهاجم شناختی همراه بود و مقدمه آن کودتای دی ماه و کشتهسازی را شاهد بودیم، تأخیر در تصمیمگیری یا ضعف اطلاعات معتبر میتواند هزینههایی سنگین بر کشور تحمیل کند.
از این منظر، مجلس شورای اسلامی و سایر نهادهای مسئول با چند مأموریت فوری مواجه هستند: نخست، انتخاب مدیریت دستگاههای اطلاعاتی و امنیتی کشور با شاخصهای بیان شده توسط رهبر شهید: جوان مومن انقلابی با تخصص لازم برای پیشبرد اهداف و اقدامات برونمرزی؛ دوم، تقویت ساختار فرماندهی و پشتیبانی دفاعی متناسب با شرایط جدید جنگ و منطقه؛ و سوم، تدوین و تصویب قانون مدیریت تنگه هرمز و سازوکارهای لازم برای صیانت از منافع ملی در حوزههای راهبردی و ژئوپلیتیک.
واقعیت آن است که حضور مردم در خیابانها بیش از صد شب، انسجام اجتماعی و سرمایه ملی، شرط لازم برای عبور از تهدیدهاست اما شرط کافی نیست. این سرمایه اجتماعی زمانی به قدرت ملی تبدیل میشود که در کنار آن، ساختارهای اطلاعاتی کارآمد، تصمیمگیری سریع، مدیریت منسجم و راهبردی و بهرهگیری هوشمندانه از همه ظرفیتهای کشور وجود داشته باشد.
ایران برای عبور موفق از شرایط پیچیده پیشرو، بیش از هر چیز به قدرت کشف، تحلیل و اقدام نیاز دارد. در نبردی که بخش مهمی از آن در لایههای پنهان جریان دارد، پیروزی متعلق به بازیگری خواهد بود که زودتر ببیند، دقیقتر تحلیل کند و سریعتر تصمیم بگیرد.
