هر سال چه میزان خون و فرآورده خونی در کشور تأمین میشود؟
مأموریت اصلی سازمان انتقال خون، تأمین خون و فرآوردههای خونی مورد نیاز بیماران و مصدومان است. سالانه حدود ۲میلیون و ۵۰۰هزار واحد خون در کشور اهدا میشود و از این میزان، نزدیک به ۴میلیون واحد فرآورده خونی تولید میشود. زیرا بهطور متوسط از هر کیسه خون سه واحد فرآورده بهدست میآید. علاوه بر این آزمایشهای تعیین گروه خونی و غربالگری بیماریهایی مانند هپاتیت، HIV، HTLV و سیفلیس روی همه واحدهای خون انجام میشود. لازم به یادآوری است که هر اهداکننده خون میتواند بهطور متوسط جان سه نفر را نجات دهد.
در حال حاضر حدود یک میلیون و ۷۰۰هزار نفر اهداکننده خون در کشور داریم که از یک تا چهار بار در سال برای اهدای خون مراجعه میکنند.
در بحرانها و شرایط جنگی میزان مشارکت مردم در اهدای خون چه تغییری میکند؟
اهداکنندگان خون مهمترین سرمایه ما هستند و در همه بحرانها کنار سازمان بودهاند. در جریان جنگ اخیر طی ۳۹روز، آمار اهدای خون حدود ۱۴درصد افزایش یافت. در این میان، اهدای خون جوانان ۶۳درصد و مراجعه بانوان ۷۹درصد بیشتر شد. امسال نیز برنامههای ویژهای برای افزایش مشارکت جوانان زیر ۲۵سال و بانوان در نظر گرفتهایم.
خون و فرآوردههای خونی چه نقشی در درمانهای تخصصی دارند؟
با توسعه خدمات درمانی، نیاز به خون و فرآوردههای خونی نیز افزایش یافته است. برای مثال انجام یک عمل پیوند قلب به حدود ۴۰واحد خون نیاز دارد. یعنی ۴۰نفر باید خون اهدا کنند تا چنین عملی امکانپذیر شود. معمولا همه جراح و بیمارستان را میشناسند اما نقش اهداکنندگان خون کمتر دیده میشود.
آیا در حال حاضر کمبود گروه خونی خاصی وجود دارد؟
خیر، وضعیت ذخایر خون در همه گروههای خونی مطلوب است و کمبود خاصی نداریم. با این حال از مردم دعوت میکنیم در حوزه اهدای پلاکت بیشتر مشارکت کنند. زیرا پلاکت تنها سه روز قابلیت نگهداری دارد و تأمین مستمر آن برای بیماران ضروری است.
اهدای پلاکت چه تفاوتی با اهدای خون دارد؟
یکی از خدمات ویژهای که در سازمان انتقال خون ارائه میشود، اهدای پلاکت است. بیماران مبتلا به سرطان برای انجام شیمیدرمانی به فرآوردهای به نام پلاکت نیاز دارند. از هر واحد خون اهدایی، مقدار محدودی پلاکت بهدست میآید که عمر نگهداری بسیار کوتاهی دارد اما نقش آن در نجات جان بیماران بسیار حیاتی است. برای تأمین پلاکت مورد نیاز یک بیمار دچار سرطان حداقل ۸ تا ۱۰واحد پلاکت لازم است. یعنی ۸ تا ۱۰ نفر باید خون اهدا کنند تا تنها نیاز یک نوبت درمان بیمار تأمین شود. به همین دلیل طی سالهای اخیر فرآیندی را ایجاد کردهایم که افراد بتوانند مستقیما پلاکت اهدا کنند. در این روش، فقط پلاکت از خون فرد گرفته میشود و سایر اجزای خون مجددا به بدن او بازگردانده میشود. این حوزه طی سالهای اخیر توسعه یافته اما همچنان به مشارکت بیشتر مردم نیاز دارد. متأسفانه آمار ابتلا به سرطان در سراسر جهان رو به افزایش است و تأمین پلاکت به ضرورتی جدی تبدیل شده.
وضعیت ذخایر پلاکت در کشور چگونه است؟
در حال حاضر کمبودی نداریم و شرایط مطلوب است اما میان شرایط مطلوب و ایدهآل تفاوت وجود دارد. در شرایط مطلوب، نیاز بیماران اورژانسی تأمین میشود اما ممکن است برخی اعمال جراحی غیراورژانسی با تأخیر انجام شوند. هدف ما رسیدن به شرایطی است که هر بیمار در هر زمان بتواند خون و فرآورده مورد نیاز خود را دریافت کند.
رسیدن به شرایط ایدهآل مستلزم چیست؟
برای رسیدن به این هدف باید حدود ۱۵درصد ظرفیت سازمان را افزایش دهیم. این موضوع مستلزم توسعه نیروی انسانی، زیرساختها و تجهیزات است. برای مثال بسیاری از تجهیزات ما قدیمی هستند. برخی سانتریفیوژهای یخچالدار نزدیک به ۱۵سال است وارد کشور نشده و بعضی فریزرهای تخصصی نیز حدود ۲۵سال است جایگزین نشدهاند. فراموش نکنیم که خون یک ماده زنده است و فرآوری و نگهداری آن نیازمند تجهیزات تخصصی، سردخانهها، فریزرها و سانتریفیوژهای استاندارد است تا بتوانیم خون را با بالاترین کیفیت در اختیار بیماران قرار دهیم. در مجموع، برای رسیدن به شرایط ایدهآل به حدود ۲۰درصد افزایش ظرفیت در حوزه اهدای خون و فرآوری آن نیاز داریم. این موضوع مستلزم حمایت جدی نهادهای بالادستی از جمله مجلس شورای اسلامی، سازمان برنامه و بودجه و وزارت بهداشت است.
بانک سلولهای بنیادی چه نقشی در درمان بیماران ایفا میکند؟
سلولهای بنیادی برای درمان بسیاری از سرطانها و بیماریهای مغز استخوان کاربرد دارند و در برخی موارد تنها راه نجات بیمار محسوب میشوند. خوشبختانه این فناوری در کشور ما نیز موجود است اما تفاوت مهمی با اهدای خون دارد. در اهدای خون، تطابق گروه خونی اهمیت دارد اما در اهدای سلولهای بنیادی، تطابق ژنتیکی بسیار پیچیدهتر و حساستر است. تنها افرادی که از نظر ژنتیکی شباهت زیادی با بیمار دارند میتوانند اهداکننده مناسب باشند. به همین دلیل بانک اطلاعاتی اهداکنندگان سلولهای بنیادی ایجاد شده است.
چگونه میتوان به این بانک پیوست؟
داوطلبان با مراجعه به مراکز انتقال خون و انجام یک نمونهگیری ساده میتوانند اطلاعات ژنتیکی خود را در این بانک ثبت کنند که در صورت نیاز بیماران، از این اطلاعات برای یافتن فرد مناسب استفاده میشود. توسعه این بانک میتواند جان بسیاری از بیماران را نجات دهد.
آیا این فرآیند خطری ندارد؟
خیر، در مرحله نخست تنها یک نمونه خون گرفته میشود و در صورت نیاز، بخشی از سلولهای مورد نیاز دریافت خواهد شد که بدن توانایی ترمیم آن را دارد. به همین دلیل از همه افرادی که دغدغه کمک به همنوعان خود را دارند دعوت میکنیم به این بانک بپیوندند.
