صیانت از زاگرس با مشارکت مردم

 

 

مدت‌‌هاست تولید نهال و بازسازی جنگل‌ها در ایلام به یک مأموریت استراتژیک در این استان مرزی تبدیل شده است. با توجه به شرایط اقلیمی خاص و خشکسالی‌های متوالی، ایلام راهبرد خود را بر تولید گونه‌های سازگار و مقاوم متمرکز کرده است. نهالستان‌های استان با تکیه بر دانش بومی و استفاده از ظرفیت‌های فنی، امروزه نه فقط محل پرورش نهال، بلکه کانون‌های اصلی ترویج فرهنگ احیای زمین هستند. این تلاش‌های شبانه‌روزی برای مقابله با بیابان‌زایی و فرسایش خاک، سدی مستحکم در برابر ریزگردها ایجاد کرده است. بازسازی زیست‌بوم‌های آسیب‌دیده با مشارکت جوامع محلی، علاوه بر حفظ تنوع زیستی بی‌نظیر این منطقه، بستری برای ایجاد معیشت‌های جایگزین و پایدار فراهم آورده که نشان‌دهنده پیوند عمیق میان حفاظت از محیط‌زیست و امنیت اقتصادی و اجتماعی در این استان استراتژیک است. 

مدیریت بحران و‌ گذار از عصر حریق‌ها
تجربه تلخ آتش‌سوزی‌های سال‌های گذشته در جنگل‌های زاگرس، مسئولان ایلام را بر آن داشت تا با بازنگری در ساختار مدیریت بحران، دنبال راهکارهایی پایدار برای مقابله با این تهدید بروند. پایش مستمر عرصه‌ها و حضور فعال نیروهای امدادی در کنار تقویت مشارکت مردم، مؤلفه‌های اصلی این تغییر رویکرد بوده‌اند. 
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان ایلام، درباره این موفقیت می‌گوید: «مدیریت مناسب در کنار افزایش نظارت‌ها، موجب شد با وجود شرایط مستعد حریق، شاهد کاهش محسوس وقوع آتش‌سوزی باشیم.» 
یاسم خان‌محمدیان در ادامه با اشاره به نقش سرمایه‌های اجتماعی می‌افزاید: «امروز فرهنگ حفاظت از منابع طبیعی به یک جریان عمومی تبدیل شده است. تشکل‌های مردم‌نهاد، دوستداران محیط‌زیست و گروه‌های داوطلب با اقدامات پیشگیرانه نظیر آگاه‌سازی و حضور فعال در عرصه‌ها، بازوی توانمند دولت در صیانت از انفال الهی هستند.»

نهضت ملی کاشت درخت در دهلران
شهرستان دهلران به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط خاص اقلیمی، در خط مقدم نبرد با بیابان‌زایی قرار دارد. اقدامات اخیر در این شهرستان نشان می‌دهد که نگاه کلان به مدیریت منابع طبیعی، ترکیبی از نهال‌کاری، توسعه زراعت چوب و حفاظت از خاک را در بر می‌گیرد تا از تبدیل شدن اراضی به کانون‌های گرد‌وغبار جلوگیری شود. 
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان دهلران، ضمن تبیین برنامه‌های این نهاد توضیح می‌دهد که امسال در ادامه اجرای طرح ملی کاشت یک میلیارد اصله درخت، عملیات بذرکاری و گلدان‌گیری ۵۰۰‌هزار نهال در نهالستان گرمسیری این شهرستان با موفقیت انجام شده است.

جلیل فرهادی با تأکید بر ظرفیت اقتصادی این طرح‌ها برای کشاورزان تصریح می‌کند: «علاوه بر دستاوردهای زیست‌محیطی، سال گذشته بیش از یک‌هزار تن چوب به ارزش ۳میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان از اراضی کشاورزی شهرستان برداشت و روانه بازار شد که نشان‌دهنده توجیه‌پذیری اقتصادی این طرح برای کشاورزان است.»
همچنین مراد یگانه، فرماندار ویژه دهلران، با حمایت از این اقدامات خاطرنشان کرده است: «پیوند میان دستگاه‌های اجرایی و مردم، راهکار اصلی موفقیت در حفاظت از منابع طبیعی است و این ظرفیت در دهلران به‌خوبی فعال شده.» به گفته این مسئول، مبارزه با بیابان‌زایی همچنان یکی از اولویت‌های حیاتی و غیرقابل‌اغماض برای دهلران است و مدیریت ارشد شهرستان نگاه ویژه‌ای به تأمین منابع برای تقویت طرح‌های بیابان‌زدایی خواهد داشت. 

زراعت چوب، راهبردی برای اقتصاد و محیط‌زیست
در کنار حفاظت از جنگل‌های طبیعی، توسعه «زراعت چوب» به‌عنوان یک راهبرد کلیدی در استان ایلام مطرح شده است. این رویکرد نه‌تنها فشار بر جنگل‌های طبیعی را برای تأمین چوب کاهش می‌دهد، بلکه با ایجاد درآمد برای کشاورزان، انگیزه‌ای قوی برای مشارکت بیشتر در توسعه فضای سبز فراهم می‌کند. 
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان آبدانان، با بیان جزئیات این طرح می‌گوید: «در راستای توسعه زراعت چوب و استفاده بهینه از اراضی، تولید و بهره‌برداری بیش از ۱۵۰‌تن چوب اکالیپتوس در سه‌ماهه ابتدایی سال در شهرستان آبدانان پیش‌بینی شده است.» 
روح‌الله کرمی اضافه می‌کند: «اجرای طرح‌های زراعت چوب علاوه بر ایجاد درآمد و بهبود معیشت بهره‌برداران، با تأمین بخشی از نیاز بازار چوب، نقش مهمی در کاهش فشار بر جنگل‌های طبیعی و تخریب آنها ایفا می‌کند.» 
حفاظت از منابع طبیعی تنها محدود به درختان نیست، بلکه صیانت از حیات‌وحش و مناطق حفاظت‌شده نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از وظایف حاکمیتی است. در این میان، مبارزه با خرافات پیرامون شکار و افزایش آگاهی عمومی، محور اصلی فعالیت‌های اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان قرار گرفته است. 
مدیرکل حفاظت محیط‌زیست ایلام، با تأکید بر ضرورت مشارکت عمومی و آن‌که حفاظت از این پهنه ارزشمند تنها با مشارکت مستمر مردم، رسانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی تحقق می‌یابد، به باورهای نادرست درباره شکار اشاره می‌کند و می‌گوید: «نسبت‌دادن ویژگی‌های درمانی به گوشت یا خون گونه‌های حیات‌وحش هیچ پایه علمی ندارد و تداوم این خرافات، به تهدیدی جدی برای تنوع زیستی تبدیل شده‌است.» 
علیرضا محمدی تأکید می‌کند: «آتش‌سوزی تنها به درختان خسارت نمی‌زند، بلکه نابودی زیستگاه‌ها‌ و تلفات حیات‌وحش پیامدهای جدی و بلندمدت این حوادث است.»
همچنین بهنام تیرافکن، رئیس دادگستری دهلران، در مقام رئیس شورای حفاظت منابع طبیعی شهرستان، با تأکید بر جنبه‌های قانونی و اجتماعی حفاظت گفته است: «همه آحاد جامعه باید در صیانت از منابع طبیعی احساس مسئولیت داشته باشند و در این مسیر همکاری و مشارکت کنند. اقدامات منابع طبیعی شهرستان در حوزه‌های مختلف، به‌ویژه اجرای طرح زراعت چوب و تولید نهال، شایسته تقدیر و نشان‌دهنده برنامه‌ریزی مناسب برای توسعه فضای سبز و جنگلی منطقه‌است.»