معمای مناقصه هواپیماهای سوخت‌رسان‌

این گزارش به قدری دور از انتظار بود که حتی مدیران بوئینگ را هم غافلگیر کرد. در این گزارش با تاکید بر این که پاره‌ای از اشتباهات در متن قرارداد مشاهده شده به پنتاگون توصیه شده نیازهای خود را مورد بازبینی قرار دهد، باری دیگر با شرکت‌های تولید‌کننده وارد مذاکره شود و تصمیم جدیدی اتخاذ کند. نیروهای هوایی 40 روز فرصت دارد نسبت به برگزاری مناقصه جدیدی اقدام کند یا تغییراتی در متن توافقنامه به عمل آورد.

در حالی که براساس قوانین آمریکا نهادهای دولتی باید برای تامین نیازهای خود  اقدام به برگزاری مناقصه کرده و پس از ارزشیابی شرکت‌های متقاضی، برنده را تعیین کنند که به‌ظاهر در روند واگذاری مناقصه خرید 179 هواپیمای سوخت‌رسان جدید همه بندهای قانون برگزاری مناقصه‌های دولتی رعایت نشده است.

در این مناقصه طول عمر در نظر گرفته شده برای هواپیماهای جدید هم رعایت نشده است. در حالی که شرکت بوئینگ یکی از مشتقات مدل تجاری 767  که هزینه نگاهداری اندک و طول عمر بالایی دارد را پیشنهاد کرده بود جوئینت‌ونچر نورث‌تروپ نمونه تغییر شکل‌یافته‌ای از ایرباس 330 را پیشنهاد داده که در مقایسه با بوئینگ 767 هزینه نگاهداری بالاتر و طول‌ عمر کمتری دارد.

معامله پر حرف و حدیث‌

با انعقاد قرارداد اولیه بین پنتاگون با جوئینت‌ونچر نورث‌تروپ و EADS بود که شرکت بوئینگ با ارسال یادداشتی برای کمیته نیروهای مسلح کنگره به این معامله اعتراض کرد. این شکایت سنگ‌بنای تشکیل پرونده‌ای در این رابطه و ارسال آن برای اداره حسابرسی کل آمریکا برای تحقیقات تکمیلی بود.

اداره کل حسابرسی آمریکا گزارش 69 صفحه‌ای خود در مورد مناقصه هواپیماهای سوخت‌رسان را به طور محرمانه در اختیار کنگره و پنتاگون گذاشته اما گفته می‌شود در پشت پرده این معامله و همچنین انتقادات وارد آمده به آن زدوبندهای سیاسی متعددی وجود دارد. وکلای نیروی هوایی آمریکا در واکنش به گزارش سازمان حسابرسی کل ادعا کردند مناقصه خرید هواپیماهای سوخت‌رسان در فضایی عاری از محاسبات سیاسی و بدون توجه به ملاحظات بیرونی برگزار شده است.

جنجال انتخاباتی‌

جای تعجب ندارد که تامین هواپیماهای سوخت‌رسان مورد نیاز ارتش از شرکتی اروپایی به جای تولیدکننده‌ای آمریکایی حساسیت رای‌دهندگان را برانگیخته و این مساله ممکن است به یکی از مباحثات دو نامزد اصلی انتخابات ریاست‌جمهوری نوامبر سال جاری میلادی آمریکا تبدیل شود.

جان مک‌کین، نامزد حزب جمهوریخواه از اعضای کمیته نیروهای مسلح سنا است که طرح تحقیق و تفحص از قرارداد خرید هواپیماهای سوخت‌رسان ارتش در سال 2003 میلادی که موجب شد قرارداد منعقد شده بین بوئینگ و پنتاگون به دلیل وجود شائبه فساد مالی ملغی اعلام شود به پیشنهاد او انجام شد.

در یکی از مهم‌ترین تحولاتی که پس از اعلام حکم سازمان حسابرسی کل آمریکا به وقوع پیوست کارل لوین، رئیس دمکرات کمیته نیروهای مسلح سنا خواستار تجدید مناقصه خرید هواپیماهای سوخت‌رسان مورد نیاز پنتاگون شد.

اندک‌اندک کار تا به آنجا بالا گرفت که برخی اعضای سنا این قرارداد را عامل وابستگی صنایع هوا  فضای آمریکا به شرکتی خارجی معرفی کردند که در مناقصه‌ای غیرقانونی امتیاز تامین هواپیماهای سوخت‌رسان موردنیاز ارتش را کسب کرده است.

ایرادهای چندوجهی‌

سازمان جاسوسی کل آمریکا در بخشی از گزارش خود اساس نیاز ارتش به هواپیماهای سوخت‌رسان جدید را زیرسوال برده است. ناوگان کنونی هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکا عمری بیش از 40 سال دارد و پنتاگون تاکید دارد با توجه به چالش‌ها و تهدیداتی که متوجه آمریکاست باید این هواپیماهای قدیمی و پرهزینه را با نسل جدیدی از هواپیماهای جدید و پیچیده که هزینه نگاهداری کمتری دارند، جایگزین کند.

بوئینگ پس از اعلام برنده مناقصه از این که پنتاگون هواپیمایی به مراتب بزرگتر از آنچه در ابتدا اعلام نیاز کرده بود را به عنوان هواپیمای مورد نظر خود انتخاب کرده و یارانه‌هایی که اتحادیه‌اروپایی به ایرباس می‌دهد و موجب شده هواپیمای پیشنهادی آنها به لحاظ قیمت ارزان‌تر از نمونه پیشنهادی بوئینگ تمام شود، شکایت داشت.

پیش‌بینی می‌شود پنتاگون تحت فشارهای کنگره و فضای انتخاباتی آمریکا قرارداد خود با نورث‌تروپ گرومن و EADS را لغو کرده و با تجدید مناقصه برای ماه فوریه سال آتی میلادی از انتقادهایی که متوجه ارتش است، بکاهد.

مساله فقط قرارداد 39‌میلیارد دلاری خرید هواپیماهای سوخت‌رسان کنونی نیست که بوئینگ را به تلاش همه‌جانبه برای لغو قرارداد کنونی واداشته است.

هرکس این مناقصه را از آن خود کند در واقع پروژه 100‌میلیارد دلاری نوسازی زیرساخت‌های یگان سوخت‌رسان هوایی را به خود اختصاص داده است.