شهرت جهانی برای قصهای بومی
درباره قصه عاشقانه اصلی و کرم در دایره المعارف بزرگ اسلامی جلد نهم چنین آمده است:
اصلی و کرم، افسانه کهن عاشقانه که روایتهای گوناگونی از آن در فرهنگ و ادبیات عامیانه کشورهای ایران، آذربایجان، ارمنستان، ترکیه و برخی کشورهای آسیای میانه رواج دارد در اوایل سده 10 قمری/ 16 میلادی به وجود آمده و از همین زمان به بعد در میان مردم ایران، قفقاز، آسیای میانه و آسیای صغیر رواج یافته است. با این همه، برخی پژوهشگران بر این باورند که خاستگاه اصلی این افسانه آذربایجان بوده است. برخی دیگر معتقدند اصلی (معشوق) و کرم (عاشق)، قهرمانان داستان، در اواخر سده 10 قمری/16 میلادی میزیستهاند و این داستان در حدود یک قرن پس از آنها شکل گرفته است. در بیشتر روایات قفقاز، خاستگاه افسانه اصلی و کرم شهر گنجه یاد شده است، اما بنا بر روایات مردم آسیای صغیر نقطه آغاز داستان شهر اصفهان است. بانارلی، پژوهشگر معاصر ترک، میگوید اساس این داستان از شعرهای سراینده و نوازنده آوازخوانی (عاشیق) به نام کرم درباره زندگی خود او بوده و به مرور زمان به صورت افسانهای رواج یافته است. همچنین به روایت دیگری کرم پسر عنقالبیک، بیک اخلاط (شهری در آسیای صغیر) بوده است و در روایت ترکمنی، حوادث داستان در تبریز روی داده است. هرچند که این افسانه در میان مردم مناطق مختلف از جمله ترکمنها، ترکها، آذربایجانیها، ازبکها، ارمنیها و قزاقها به صورتهای گوناگون نقل میشود، ولی در تمامی آنها مایه اصلی داستان و قهرمانان آن یکی است.در متن داستان اصلی و کرم نظم و نثر درهمآمیخته است. «عاشیقها» هنگام نقل داستان، قسمتهای منظوم را همراه ساز به آواز میخوانند.
سرودههایی از این داستان در برخی از جنگها و مجموعههای خطی مضبوط است و روایاتی از آن نیز به چاپ سنگی انتشار یافته است. پس از ترویج چاپ سربی در دوران حکومت عثمانی، نخستین متن بازنویسی شده اصلی و کرم توسط احمد راسم (1351 ق / 1932 م) آماده چاپ شد.
هنرمندان کشورهای مختلف براساس افسانه اصلی و کرم که در میان اقوام مختلف به صورت نماد و تمثیل عشق پاک درآمده است، منظومهها، داستانها و نمایشنامههای بسیاری ساخته و پرداختهاند. ناظم حکمت، شاعر معاصر ترک با الهام از این داستان منظومه کرم گیبی را سروده است و خاچاطور آبوویان (1264 ق / 1848 م) نویسنده ارمنی داستان «دختر ترک» و نریمان نریمانف داستان«بهادر وصونا» را براساس آن نوشتهاند.یکی از معروفترین آثاری که براساس این افسانه پدید آمده، اپرای اصلی و کرم است که در 1912 م توسط عزیر حاجی بیگوف (1303 1367 ق / 1885 1948 م) موسیقیدان و آهنگساز مشهور آذربایجانی تصنیف شده و شهرت جهانی پیدا کرده است.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
