سلامت ‌انسان‌ها‌ در‌ گرداب‌ تغییرات‌ جوی‌

مساله اینجاست که قرار گرفتن در معرض هوای گرم یا شدیدا سرد تاثیر مستقیم بر سلامت انسان داشته و با افزایش احتمال خطر بیماری و مرگ همراه است. کما این که تنها در منطقه مدیترانه شرقی، تغییرات آب و هوایی خود را به صورت تغییر در الگوی بارندگی و توفان، افزایش شدید دما، تغییر مناطق محل رشد گیاهان، تغییر فصل‌ها، کاهش دسترسی و کیفیت آب، افزایش سیل در نواحی ساحلی به دلیل افزایش سطح آب دریاها، افزایش توفان‌های غبار و آلودگی هوا نشان داده است.

نتیجه این حوادث بر سلامت عمومی شامل افزایش مرگ و میر ناشی از تغییرات شدید آب و هوا در گروه‌های آسیب‌پذیر مثل سالخوردگان، بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن و فقرا می‌شود و در آینده با افزایش میزان بیماری‌های منتقله از راه آب و غذا با عفونت‌های حاد تنفسی و آلرژی‌های ناشی از گرد و غبار مواجه خواهیم شد.
بعلاوه این امر می‌تواند منجر به بروز بیماری‌های منتقله توسط حشرات مانند مالاریا، سالک و همچنین بروز بیماری‌هایی که مختص منطقه ما نیستند مثل تب دنگی در منطقه مدیترانه شرقی شود. مهاجرت اجباری و سوءتغذیه نیز از عوارض مهم ناشی از تغییر در وضعیت آب و هوا هستند که سلامت انسان را تحت تاثیر قرار خواهند داد.

این همه را گفتیم تا بدانید که تبعات تغییرات جوی که که طی سال گذشته ما شاهد آن بودیم و همچنان تداوم دارد تا چه حد می‌تواند بر روند زندگی ما تاثیرگذار باشد...

در 50 سال گذشته فعالیت‌هایی نظیر سوزاندن سوخت‌های فسیلی مقادیر زیادی دی‌اکسیدکربن و دیگر گازهای گلخانه‌ای را وارد محیط کرده که آب و هوا را تحت تاثیر قرار داده است. غلظت دی‌اکسیدکربن در اتمسفر زمین بیشتر از 30 درصد نسبت به دوره پیش‌صنعتی بالا رفته و گرمای زیادی را در لایه‌های پایینی اتمسفر ایجاد کرده است. نوسانات شدید آب و هوا باران‌های سنگین، سیل و توفان‌های وحشتناکی را پدید می‌آورند. تقریبا 600 هزار مرگ در سال 1990 در اثر تغییرات آب و هوایی در جهان اتفاق افتاده است که 95 درصد آن در کشورهای در حال توسعه بوده است.

نوسانات شدید کوتاه‌مدت دمای زمین خطرات جدی را متوجه جامعه ساخته است. گرما و سرمای زیاد مرگ در اثر بیماری‌های قلبی و تنفسی را زیاد کرده است. کما این که اگر اقدامات جدی به کار گرفته نشود، در 10 سال آینده مرگ و میر بیماری آسم 20 درصد افزایش خواهد یافت.

یکی دیگر از نتایج گرم شدن زمین بالا آمدن سطح دریاها است که سیل و در نتیجه جابه‌جایی جمعیت را به وجود آورده است. سیل به طور مستقیم باعث مرگ و صدمه شده و می‌تواند بیماری‌های منتقله از آب و حشرات را نیز افزایش دهد. از طرفی الگوهای متغیر بارندگی تامین آب سالم را مختل ساخته به گونه‌ای که کمبود آب
40 درصد جمعیت جهان را تحت تاثیر قرار داده است. فقدان آب و کیفیت پایین آب بهداشت جامعه را به مخاطره انداخته و میزان بروز اسهال و دیگر بیماری‌ها را بالابرده است.

بعلاوه به واسطه سوءتغذیه میلیون‌ها مرگ در هر سال در اثر کمبود مواد مغذی و بیماری‌های مرتبط بر جامعه تحمیل شده است. کارشناسان معتقدند اگر اقدامات جدی انجام نگیرد، پیش‌بینی شده تا سال 2050 جمعیت در معرض خطر گرسنگی قرار گرفته و تبعات ناشی از آن 2 برابر خواهد شد.

آلودگی منابع آب، یک تهدید جدی‌

رئیس دفتر منطقه مدیترانه شرق سازمان بهداشت در پیامی به مناسبت روز جهانی بهداشت با اشاره به اقدامات بشر به عنوان عاملی مخرب برای آینده سلامت در جهان و منطقه می‌افزاید: سازمان جهانی بهداشت سال‌هاست که اهمیت این مساله و قدرت تاثیر آن بر سلامت را دریافته است. تغییرات آب و هوا، تاثیرات عمیق و شدیدی بر بسیاری از عوامل اساسی موثر بر سلامت ازجمله آب، غذا، هوا و محیط زیست دارد که این مورد خود اثر مستقیم بر عوامل مخاطره‌ای سلامت در منطقه و جهان دارد. برای مثال، تغییرات آب و هوایی که باعث کاهش کیفیت آب آشامیدنی و کمبود آن می‌شوند و در نهایت منجر به افزایش بیماری‌های ناشی از آب و غذا و سوءتغذیه می‌گردند.

تغییرات آب و هوا تاثیر جدی بر غذا، منابع آب و هوایی که ما تنفس می‌کنیم می‌گذارند. در کشورهای منطقه مدیترانه شرقی که با کمبود منابع آب مواجه هستند این تاثیر بر دسترسی منابع آب قابل مشاهده است.

ناسالم بودن آب آشامیدنی خانواده‌ها با شیوع بیماری‌های اسهالی همراه بوده و تهدید‌کننده سلامت کودکان و افراد مسن است. بعلاوه آمارها موید موجود ارتباط میان آلودگی هوا و میزان مرگ ناشی از بیماری‌های قلب و عروق و بیماری‌های تنفسی است.

پس ضروری است که مردم از استفاده مجدد از منابع آب مطمئن شوند، استانداردهای بهداشتی را در بالاترین حد حفظ کنند و اقدامات کنترل آلودگی هوا را ادامه و ارتقا دهند.

بیماری‌های ناشی از تغییرات آب و هوا

حتی رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های وزارت بهداشت، چندی پیش در خبرها مهم‌ترین چالش نظام سلامت را در سال آینده بروز بیماری‌های ناشی از تغییرات آب و هوا پیش‌بینی کرد.

دکتر محمدمهدی گویا در این ارتباط گفته بود: براساس اعلام سازمان بهداشت جهانی ‌ (WHO)تمام کشورهای جهان در سال 2008 میلادی (87 -86 هجری شمسی) با مشکلات ناشی از تغییرات آب و هوایی دست به گریبان خواهند بود. کما این که بروز سیل و توفان گونو در کشور در سال جاری و شیوع بیماری‌های روده‌ای و بیماری‌های منتقله از حشرات مثل مالاریا از مهم‌ترین معضلات ناشی از حوادث طبیعی هستند. ابتلای 18 هزار نفر به مالاریا در سال 86 از تبعات ناشی از تغییرات آب و هوایی است.

گرم شدن زمین، فاجعه‌ای در حال شکل‌گیری‌

یکی از دغدغه‌های اصلی سازمان بهداشت جهانی گرم شدن کره زمین  است.

مرگ و میر به خاطر گرمای زیاد، تغییرات در میزان بیماری‌های منتقل شده توسط ناقلین، تغییرات در فصل‌های پیش‌بینی شده قطبی در ارتفاع‌های بالا و متوسط نیمکره شمالی، شواهد اولیه در تاثیرات سلامت در برابر تغییرات آب و هوایی است.

این گرم شدن در حال تسریع است و اقدامات بشر مسوول این وضعیت است. اگر این گرم شدن همین‌طور بدون کنترل ادامه پیدا کند بشریت مواجه با آسیب‌ها، بیماری‌ها و مرگ و میر بیشتری ناشی از بلایای طبیعی و گرمای بیش از حد خواهد بود. بیماری‌های ناشی از غذا، آب و بیماری‌های واگیر بیشتری دیده خواهد شد و میزان مرگ و میر زودرس و بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا نیز بیشتر خواهد شد. از سوی دیگر، در بسیاری از مناطق جهان، جوامع بزرگی بر اثر بالا آمدن سطح آب جابه‌جا خواهند شد و تحت تاثیر خشکسالی و قحطی قرار خواهند گرفت. همان گونه که یخ‌های قطبی آب می‌شوند، چرخه آب تغییر می‌کند و باروری مناطق حاصلخیز نیز دچار تغییرات خواهد شد.

جوامع فقیر بیشتر تحت تاثیر قرار می‌گیرند

اثرات فیزیکی تغییرات آب و هوایی در مناطق جغرافیایی مختلف، متفاوت خواهد بود. کشورهای در حال توسعه، افراد فقیر و افرادی که در مناطق فاقد امکانات ارائه خدمات بهداشتی زندگی می‌کنند، تحت تاثیر بیشترین میزان خطر هستند.

در واقع اثرات ناشی از تغییرات آب و هوایی روی سلامت بشر تحت‌تاثیر توسعه،‌ فقر و تحصیلات، ساختار بهداشت عمومی و ساختار سیاسی جوامع قرار می‌گیرد. کشورهای در حال توسعه آسیب بیشتری خواهند دید چراکه کشورهای دارای میزان بالای فقر و سوءتغذیه، ساختارهای ضعیف بهداشتی و مسائل سیاسی، کمترین قدرت را برای وفق دادن خود با این شرایط خواهند داشت.

افزایش ابتلا به بیماری‌ مالاریا

شاید برایتان جالب است بدانید سالانه دست‌کم 150 هزار نفر بر اثر ابتلا به مالاریا، اسهال، سوء‌تغذیه و سیل جان خود را از دست می‌دهند که تغییرات جوی می‌تواند در تمامی آنها دخیل باشد. بعلاوه بیش از نیمی از این مرگ و میرها در آسیا روی می‌دهد. به بیان دیگر مطالعات نشان داده است که شرایط آب و هوایی از قبیل تغییرات دما و بارش باران می‌تواند بر انتقال شدت و پراکندگی بیماری‌های عفونی از قبیل اسهال و بیماری‌هایی مانند مالاریا، تب‌دنگی و آلودگی به فیلاریا که از طریق حشرات و ناقلین دیگر منتقل می‌شود تاثیرگذار باشد.

در واقع پشه‌های ناقل مالاریا (آنوفل) از مناطق حاره‌ای به مناطق خنک‌تر، مهاجرت کرده‌اند. البته عوامل بسیاری در افزایش پشه‌های ناقل مالاریا و تب دنگی موثر هستند از این‌که تغییرات جوی یکی از عوامل هستند اطمینان دارد. گفتنی است سالانه دست‌کم 100 هزار نفر بر اثر ابتلا به مالاریا جان خود را از دست می‌دهند.

خطر نابینایی

آیا می‌دانید تغییرات آب و هوایی و گرم شدن زمین خطر نابینایی ساکنان کره زمین در اثر ابتلا به آب مروارید را افزایش می‌دهد؟

چرا که 3 فاکتور مهم ابتلا به آب مروارید، افزایش سن، کشیدن سیگار و قرار گرفتن در معرض تابش اشعه ماورای بنفش است. افزایش میزان تابش اشعه ماورای بنفش که بیشتر در کشورهای در حال توسعه گسترش دارد، در اثر از بین رفتن لایه ازون است. اگرچه آب مروارید با درمان مداوم قابل درمان است اما این بیماری عامل 50 درصد نابینایی‌های قابل پیشگیری انسان‌ها در سراسر جهان را شامل می‌شود.

جالب است بدانید مردمی که به این علت بینایی خود را از دست می‌دهند اکثرا دسترسی به امکانات لازم را ندارند.

پس تاکید زیادی بر حفاظت از بینایی کودکان و افرادی که زمان زیادی در معرض تابش نور خورشید قرار دارند و استفاده از عینک آفتابی و کلاه‌های لبه‌دار مفید واقع می‌شود.

بررسی وضعیت سلامت عمومی در مناطق مختلف دنیا

پاسخگویی بهداشت عمومی به تغییرات آب و هوایی براساس شرایط و تهدیدات محلی و منطقه‌ای متفاوت است زیرا سلامت عمومی براساس منطقه جغرافیایی، جمعیت فعال، میزان پیشرفت بناهای زیرساخت مربوط به بهداشت عمومی، به‌طور مختلفی تحت‌تاثیر قرار می‌گیرد. برای درک بهتر این تفاوت‌ها  به وضعیت قاره‌های مختلف از حیث آسیب‌پذیری‌شان نسبت به تغییرات جوی نگاهی می‌اندازیم.

آفریقا: بدتر شدن وضعیت سوء‌تغذیه در تعدادی از کشورها به خاطر کم شدن 50 درصدی محصولات کشاورزی تا سال 2020

آسیا:  بالا رفتن رقم مرگ و میر و شیوع بیماری آندمیک به خاطر بیماری اسهال ناشی از سیل‌ها و خشکسالی‌ها در شرق، جنوب و جنوب شرقی آسیا. این سیل‌ها و خشکسالی‌ها به خاطر تغییرات در چرخه آب رخ می‌دهد.

اروپا:  افزایش خطرات بهداشتی به خاطر امواج گرما و آتش‌سوزی‌های غیرقابل کنترل.

امریکای لاتین:  افزایش تعداد مردم در خطر گرسنگی به خاطر کاهش تولید تعدادی از محصولات مهم و حیوانات اهلی.

امریکای شمالی: افزایش تعداد، شدت و مدت امواج گرما با اثرات منفی بهداشتی بالقوه.

تغییرات آب و هوایی و افزایش بیماری‌های عفونی و تنفسی

اخیرا در خبرها پزشکان استرالیایی هشدار داده بودند تغییرات جوی موجب بروز بیماری‌های عفونی و تنفسی می‌شود.

این بیماری‌ها عبارتند از استرس ناشی از گرما و دیگر بیماری‌های مرتبط با گرما که به موجب آنها قلب، رگ‌های خونی و ریه تحت‌تاثیر قرار می‌گیرد و همچنین زخم‌های ناشی از گرمای زیاد و بیماری‌های آلرژی‌زا.

این در حالی است که آلودگی بیشتر هوا، می‌تواند بیماری‌های تنفسی را افزایش دهد. همچنین افزایش دما نیز خطر ابتلا به برخی بیماری‌های عفونی مانند ورم معده و روده و بیماری‌های ناشی از گزش پشه مانند تب دنگی را بالا می‌برد. با این تفاسیر به نظر می‌رسد در طول دهه آینده، افزایش دما، سلامت انسان‌ها، بویژه کودکان و افراد مسن را تهدید ‌کند. بیشترین تاثیر گرمای جهانی بر مناطق روستایی و دور افتاده و جوامع فقیر خواهد بود چرا که مردم این مناطق مشکلات بیشتری در رابطه با غذا و آب قابل آشامیدن دارند.

کدام دسته از تغییرات جوی سلامت شما را تهدید می‌کند؟

برای آن دسته از افرادی که نسبت به آب و هوا حساس هستند، تغییر در شرایط جوی به احتمال زیاد باعث ایجاد شرایط نامساعد فیزیکی در آنها می‌شود. با این حال به نظر می‌رسد شرایط آب و هوایی زیر می‌توانند روی درد و ناراحتی تاثیر بگذارند...

فشار هوا: معمولا در این شرایط باید منتظر آب و هوای طوفانی باشیم. معمولا بیماران گزارش می‌دهند که در یک چنین آب و هوایی میزان درد و ناراحتی‌های بیماران افزایش پیدا می‌کنند. افزایش فشار می‌تواند حتی روی افراد سالم نیز تاثیر بگذارد.

رطوبت: افزایش میزان رطوبت بویژه در فصل‌های گرم مانند تابستان می‌تواند میزان درد و ناراحتی‌های مزمن را بشدت افزایش دهد. پژوهشگران همچنین در طی تحقیقاتی به این نتیجه دست پیدا کردند که ارتباطی میان آب و هوای سرد و خشک و افزایش سردردهای میگرنی وجود دارد.

بارش: بارش نیز می‌تواند روی افزایش درد و ناراحتی‌های بیماران تاثیر بگذارد. در شرایط جوی طوفانی، میزان فشار و رطوبت هوا نیز تغییر پیدا می‌کند و همین امر سبب بروز مشکلاتی برای بیماران می‌شود.

درجه حرارت: کاهش درجه حرارت پایین بر سردردهای میگرنی، نحوه گردش خون در رگ‌ها، درد مفاصل و سفت‌شدگی عضلات نیز تاثیر نامساعدی می‌گذارد.

باد: باد می‌تواند براحتی آلودگی و مواد آلرژی‌زا را تا مسافت‌های طولانی با خود حمل کند. این امر سبب می‌‌شود که افراد بر اثر  قرار گرفتن در معرض آن دچار بیماری‌های تنفسی از جمله آسم شوند.

ضرورت رعایت بهداشت عمومی

راهکارها و ابزارهای سنتی بهداشت عمومی، اجزای مهمی در پاسخ دهی موثر به تغییرات آب و هوایی هستند.

آب بهداشتی و وجود سیستم فاضلاب، غذای سالم و کافی، واکسیناسیون، کنترل موثر بیماری‌های واگیر و آمادگی برای سوانح و حوادث تماما اجزای حیاتی اقدامات بهداشت عمومی جهت آمادگی برای مقابله با تغییرات آب و هوایی هستند. اگر این برنامه‌ها هم در سطح ملی و هم به صورت جهانی تقویت شوند می‌توان تا حد زیادی از مرگ و میر، آسیب‌ها و بیماری‌های ناشی از تغییرات آب و هوایی پیشگیری کرد.

نباید فراموش کرد که مواجهه موثر با تغییرات آب و هوایی نیازمند مشارکت موسسات دولتی و سازمان‌های داخل دولت و NGO‌ها و گروه‌های حرفه‌ای، صنعتی و مجامع محلی است.

تصمیماتی که در مورد برنامه‌ریزی شهری حمل و نقل، تامین انرژی، استفاده از زمین و منابع آبی گرفته می‌شود هم روی آب و هوا و هم سلامت تاثیر خواهد گذاشت.

کودکان، آسیب‌پذیرترند

جالب است بدانید طبق آمار ارائه شده توسط یونیسف اهمیت تاثیرات ناشی از تغییرات آب و هوایی بر سلامت افراد جامعه تا حدی است که سالانه حدود 10 میلیون کودک زیر 5 سال به دلیل بیماری‌های قابل پیشگیری جان خود را از دست می‌دهند. بسیاری از این بیماری‌های مهلک مثل مالاریا و اسهال به تغییرات آب و هوایی و بارندگی‌ها حساسند و در صورت بروز تغییرات آب و هوایی، بیشتر شیوع پیدا می‌کنند. بعلاوه سوءتغذیه و اختلالات مربوط به آن، ازجمله تاثیر منفی بر رشد و تکامل کودک، با تغییرات آب و هوا در سطح جهان افزایش خواهد یافت.

همچنین توفان‌ها و سیلاب‌هایی که به گفته کارشناسان در سال‌های آتی شدت و دفعات آنها افزایش خواهد یافت، تاثیراتی بر زندگی زنان و کودکان برجا می‌گذارند. تخریب خانه‌ها، مدارس و مراکز بهداشتی به دلیل فجایع طبیعی، خانواده‌ها را از دریافت بسیاری از خدمات محروم خواهند کرد.

پونه شیرازی‌