چالش آوینی با مدرنیته، نرم‌افزاری و فلسفی بود

گروه فرهنگی «جام‌جم» به مناسبت سالگرد شهید آوینی سراغ دوستان و اهالی فرهنگ رفته است تا در این زمینه و با محور نوآوری، دیدگاه‌های آنها را درباره شهید آوینی جویا شود.

حمید سبزواری از شاعران پیشکسوت انقلاب و از دوستان قدیمی سیدمرتضی آوینی با اشاره به آشنایی دیرینه خود با آوینی به «جام‌جم» گفت: اوایل انقلاب بود که حوزه هنری شکل گرفت و در همان جا نیز من با شهید آوینی آشنا شدم؛ مردی فرهنگی، خالص و آگاه که با دوربین و قلمش دردها را بیان می‌کرد و با ذوقی خلاق و جسارتی مثال زدنی حتی اگر بر خلاف جریان آب بود  شنا می‌کرد، ایستادگی می‌کرد.

سبزواری که غزل زیبایی نیز برای شهادت آوینی سروده است در ادامه افزود: انقلاب ما یک انقلاب فرهنگی بود و آوینی نیز مرد فرهنگ، ولی مشکل اینجاست که همه آوینی را با دوربینش می‌خواهند معرفی کنند در صورتی که او حتی شعر می‌سرود و در این حوزه نیز آثار بسیار خوبی آفریده است. مهم‌ترین ویژگی کار آوینی این بود که در هر حوزه‌ای که کار می‌کرد با اشتیاق بود و همین موضوع منجر به آثاری خلاق از وی می‌شد.

وی با اشاره به جایگاه ویژه آوینی در حوزه هنری گفت: تا وقتی که بود تنها یک عده خاص و متفکر و با ایمان دور او جمع شده بودند، اما پس از شهادتش بسیاری آمدند و دم از آوینی زدند.

از سوی دیگر عماد افروغ، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی نیز در همین رابطه گفت: به کارگیری مفهوم نوآوری برای اندیشه‌های شهید آوینی و زمینه‌های طرح آن در سال جاری شاید عنوان مناسبی نباشد. نگاه آوینی به انقلاب اسلامی یک نگاه فلسفی و مبنایی بود و اصلا به انقلاب به عنوان حادثه‌ای سیاسی و زودگذر نگاه نمی‌کرد و درست به همین دلیل بود که خیلی زود به ابعاد الهی و معنوی انقلاب دست پیدا کرد؛ انقلابی که اگرچه ریشه در سنت دارد، اما پیامی نو دارد و آوینی دقیقا به همین پیام توجه داشت.

وی ادامه داد: برداشت من این است که آوینی یکی از پیشتازان رنسانس جدید است؛ رنسانسی که ریشه رحمانی و معنوی دارد، رنسانسی که می‌کوشد انسان را عروج بخشد و به فطرت و کنه هستی‌اش آگاه کند.
افروغ تاکید کرد: آوینی بیش از هر کس دیگری اول، پیام انقلاب را دریافت کرد و دوم، در نوشته‌ها و آثارش آن را تئوریزه کرد و از این جهت می‌توان صفت نوآوری را به او داد و ما امروز تشنه این نوع نگاه و درک از انقلاب هستیم و ای کاش از این نگاه استفاده می‌کردیم و پیام انقلاب را به جهان صادر می‌کردیم، پیامی که بیانگر وحدت ادیان جهان و نبوی است و مدرنیته و مبانی و نتایج آن را به چالش می‌کشد؛ البته چالشی فلسفی و نرم افزارانه نه فیزیکی و سخت افزارانه.

سعید ابوطالب، مستندساز نیز در همین رابطه گفت: آوینی در حوزه معرفت دینی به شهودی رسیده بود که این معرفت تمام ابعاد زندگی و هنری او را تحت تاثیر قرار داده بود. یکی از نکات در خصوص آوینی این است که نباید آوینی را به طبقه یا حتی نسل خاصی محدود کرد، مردی که کلامش تازه بود، سبک نوشتنش بدیع و نوع کار مستندش بی مانند بود.

وی با اشاره به این نکته که ما با دو آوینی در پیش و پس از انقلاب روبه‌رو هستیم، افزود: آوینی پیش از انقلاب به عنوان جوانی علاقه مند به ادبیات و سینما وارد عرصه هنر شده بود، اما هنگامی که با پدیده‌ای مثل انقلاب و حضرت امام ( ره) مواجه می‌شود همه آنها را فراموش می‌کند و تا آنجا پیش می‌رود که تبدیل به سید شهیدان اهل قلم می‌شود.

ابوطالب ادامه داد: شهید آوینی را باید یک هنرمند فیلسوف معرفی کنیم؛ هنرمندی که دین‌مدار، ولایت‌مدار، مومن و در عین حال متجدد است؛ البته منظورم از متجدد این نیست که او مقهور و مرعوب نشانه‌ها و مولفه‌های مدرنیته شده است، بلکه او همواره تعریف و آفرینشی خلاق در ادبیات و مستندهایش دارد . به عنوان مثال در قسمتی از روایت فتح، غواصی گل‌آلود و خسته را در گوشه سنگر در حال نماز خواندن چنان روایت می‌کند که هر کسی را شیفته، مجذوب و تحت تاثیر قرار می‌دهد.