ثبت عنوان «فرزندخواندگی» در شناسنامه اقدام غیرکارشناسی

 ضرورت تغییر در قانون فعلی ، طی چند سال اخیر مسوولان سازمان بهزیستی را بر آن داشت تا طرح اصلاح قانون فرزندخواندگی در ایران را مطابق با آخرین وضعیت تغییرات اجتماعی و حقوقی برای تصویب در دولت ارائه کنند که به گفته مسوولان سازمان بهزیستی با اصلاح قانون فعلی فرزندخواندگی ، تمهیدات جدید و موثرتری هم برای خانواده های متقاضی فرزندخواندگی و هم برای کودکان بی سرپرست تحت پوشش سازمان بهزیستی ، فراهم خواهد شد.

پس از این که 32بند این طرح در کمیسیون فرعی هیات دولت به تایید رسید، 22بند آن نیز در کمیسیون اصلی لوایح هیات دولت مورد تایید قرار گرفت و مسوولان سازمان بهزیستی هم اکنون در انتظار تشکیل جلسات کمیسیون اصلی لوایح هیات دولت هستند تا با دفاع از 10بند باقی مانده ، این طرح برای تصویب نهایی به صحن علنی مجلس ارسال شود.

مسوولان سازمان بهزیستی در شرایطی از تصویب موارد اصلاحی در قانون جدید فرزندخواندگی ابراز خرسندی کرده و با جدیت به دفاع از تک تک بندهای مطرح شده در قانون اصلاحی می پردازند که به نظر می رسد برخی از بندهای اصلاحی جایگزین که در قانون جدید مطرح شده ، با اشکالات و تبعات منفی همراه است.

به عنوان نمونه ، یکی از اشکالات وارده در اصلاح قانون فعلی فرزندخواندگی ، این است که گویا قرار است در اصلاح قانون فعلی ، کودکی که به فرزندخواندگی خانواده ای سپرده می شود، به جای این که مانند یک کودک عادی و به نام خانواده جدید برای وی شناسنامه صادر شود، عنوان فرزندخوانده بودن صرفا به این دلیل که هویت واقعی کودک حفظ شود، در صفحه شناسنامه نوشته شود.

مدیرکل امور شبه خانواده سازمان بهزیستی کشور در گفتگو با ایسنا در این باره می گوید: یکی از مباحث مطرح شده در این لایحه این است که آیا در صفحه توضیحات شناسنامه ارائه شده ، به عنوان فرزند خوانده بودن کودک اشاره شود و یا این که شناسنامه کودک همچون افراد عادی و به نام خانواده صادر شود؟ نصر با بیان این که در روند قبلی واگذاری فرزندخوانده به خانواده ، پس از گذشت دوره آزمایشی 6ماهه ، خانواده می توانست درخواست صدور شناسنامه برای فرزند با نام خود کند، درحالیکه سیاست اصلی بهزیستی حفظ هویت افراد است ، چرا که هویت در آینده برای کودک به عنوان سرمایه ای گرانبها به شمار می رود و در صورت تصویب نهایی ، عنوان «فرزندخواندگی» در صفحه توضیحات شناسنامه کودکان واگذار شده به خانواده ها ثبت خواهد شد.

به گفته مدیرکل امور شبه خانواده سازمان بهزیستی کشور، 34شیرخوارگاه در سطح کشور وجود دارد که 2180کودک در سنین صفر تا 6سال را تحت پوشش قرار داده اند و به دلیل حساسیت نگهداری کودکان و بحث فرزندخواندگی به صورت دولتی اداره شده و واگذاری آنها به بخش غیردولتی ممنوع است.

مجموع کودکان تحت پوشش و حضانت دفتر شبه خانواده سازمان بهزیستی 20هزار و 500نفر است که تمام این کودکان از طریق سیستم مراجع قضایی و با حکم وارد چرخه نگهداری سازمان می شوند.

 

یک پرسش

پرسشی که در اینجا مطرح می شود، این است که آیا تمام هویت کودکی که سال ها در مراکز بهزیستی در انتظار فرصت طلایی است تا پدر و مادری از راه برسند و او را به آرزوی دیرینه اش که همان نعمت تجربه یک خانواده گرم و صمیمی با پدر و مادری مهربان است برسانند، تنها با نوشتن عنوان فرزندخوانده حفظ خواهد شد؟

به گفته مسوولان سازمان بهزیستی برای تک تک بندهای پیشنهادی در اصلاح قانون فعلی فرزندخواندگی ، ساعت ها کار کارشناسی شده است و جای تعجب دارد که آیا این کارشناسان و صاحب نظران از پیامدهای روحی و روانی حک شدن نام فرزندخوانده در شناسنامه چه در دوران کودکی که با ارتباط کودک با محیط آموزشی و همسالان وی ، همراه است و چه در بزرگسالی که قصد تشکیل خانواده و صاحب فرزند شدن را دارد، آگاهی داشته اند؟

آیا صرف این که پدرو مادر و خود کودک از این قضیه اطلاع داشته باشند، کافی نیست که حال باید عنوان فرزندخوانده را نه تنها در سال های کودکی ، بلکه در ایام جوانی و میانسالی نیز با خود یدک بکشد؟

و نکته مهم تر این که بسیاری از خانواده های متقاضی فرزندخواندگی و حتی کودکانی که در سنین مختلف به فرزند خواندگی واگذار می شوند، ترجیح می دهند این قضیه تنها در جمع بسته خانواده خودشان بماند ضمن این که این وضعیت در مورد خانواده هایی که کودکان زیر 2سال و یا حتی در سنین شیرخوارگی را به فرزندی می پذیرند، بسیار بغرنج تر است ؛ چراکه قطعا یکی از دلایل اصلی این که این خانواده تمایل به انتخاب فرزندی در سنین نوزادی داشته اند، این بوده که هیچ گاه کودک از این که فرزند واقعی این خانواده نیست ، مطلع نشود.

درج فرزندخواندگی به صلاح نیست

دکتر حمید سپهر، روان شناس و عضو هیات علمی گروه علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه یزد، در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به نکات مثبتی که در اصلاح قانون فرزندخواندگی مطرح شده است ، مبحث مطرح شده مبنی بر آوردن عنوان فرزندخوانده در شناسنامه کودکی که به فرزندخواندگی به خانواده ای واگذار می شود را بسیار نادرست و موجب تبعیض و پایمال شدن حقوق کودک در تمام دوران زندگی دانسته و به تجربه کشورهای دیگر در این زمینه اشاره کرده و می گوید: در کشور امریکا پس از واگذاری کودکی به خانواده جدید به عنوان فرزندخوانده ، تمام پرونده های قبلی کودک از بین برده می شود که البته این شیوه نیز چندان مناسب نیست ، اما در این میان کشورهای اروپایی راهکارهای بهتری را برای حفظ هویت این کودکان اجرا می کنند؛ به عنوان نمونه تمام پرونده و ریشه های هویتی کودک در مراکز بهزیستی این کشورها به صورت سند نگهداری می شود، بدون این که این قضیه در خارج از جمع خانواده و کودکی که به فرزندخواندگی واگذار شده ، درز پیدا کند.

وی بهترین کار را ارائه آموزش های لازم هم به خانواده جدید و هم به فرزند خوانده دانسته و معتقد است : خانواده ای که کودکی را از مراکز بهزیستی به فرزندخواندگی می پذیرد، باید متعهد شود در هر شرایط سنی که فرزند از لحاظ روحی و روانی این آمادگی را پیدا کرد به او درباره فرزندخوانده بودنش اطلاع دهد؛ چراکه این حق کودک است تا درباره گذشته اش بداند و اگر تمایل داشت هویت واقعی خود را جستجو کند، اما اشکال بند اصلاحی جدید در این است که با این کار دیگران نیز مطلع خواهند شد که این کودک یک فرزندخوانده است.

به گفته سپهر، ذکر عنوان فرزندخواندگی همچنین موجب می شود که اگر خانواده در آینده صاحب فرزندی شدند، بتدریج با تداعی عنوان فرزندخوانده در شناسنامه ، رفتار تبعیض آمیزی نسبت به کودکی که به فرزندخواندگی پذیرفته اند، در پیش بگیرند.