حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
مار الکترونیکی پایان امپراتوری چاقوی جراحی
شاید بدانید که دوره اولیه، جراحی باز است که طی آن جراح با استفاده از برشهای وسیع بسادگی به بافتهای مورد نظر بدن دسترسی پیدا کرده و بواسطه تصویر سه بعدی که از آن دارند به عمل جراحی میپردازند.
دوره دوم جراحی، حدود 30 سال بعد از آن زمانی بود که جراحان به نکتهای اساسی پی بردند. اینکه درمان بیماری همیشه مساوی با درمان بیمار نیست. ما میتوانیم با استفاده از ابزار، وسایل و تفکر خود تمامیمرزها را بشکنیم و هر نوع جراحی را انجام دهیم مثلا تومورهای سرطانی را از بدن بیمار بیرون بکشیم که ممکن است به این ترتیب اثر آن بیماری را از بین ببریم ولی اثری از بیمار نیز باقی نخواهد ماند!
در این دوره میزان تجاوز به بدن بیمار مورد بحث قرار گرفت و سعی شد این میزان به حداقل کاهش یابد و این شروع و تولد جراحی آندوسکوپیک است که از برشهای بسیار کوچک برای عمل جراحی استفاده شود.
کاربرد ابزار آندوسکوپیک در جراحی قلب
از عمر جراحی لاپاراسکوپیک، جراحی که در آن، ابزارهایی از طریق سوراخهای ایجاد شده در شکم، به داخل فرستاده میشود و جراح با این ابزارها، بدون ایجاد برشهای بزرگ و با عوارضی بسیار کمتر از روشهایی که در طول تاریخ مورد استفاده قرار میگرفته، میتواند بیمار را درمان کند، چند دهه گذشته است. اگر ورود داروهای بیهوشی و نیز روشهای ضدعفونی، هرکدام انقلابی در جراحی محسوب شدند، امروز با ورود رباتهای جراح هم باید به دورهای نوین در دانش جراحی فکر کرد.
تاکنون این نوع جراحیها به نواحی از بدن مانند کیسه صفرا ، زانو و... محدود میشد ولیکن طی هفتههای گذشته خبر جالبی مبنی بر موفقیت محققان انگلیسی در ساخت رباتی موسوم به «آیاسنیک»، نظرمان را جلب کرد.
این ربات که به مارالکترونیکی معروف است لولهای بلند و متشکل از موتورهای مخصوص، حسگر و ابزارهای تصویربرداری است و برای عمل بای پس قلب استفاده میشود. همچنین از این دستگاه میتوان برای تشخیص مشکلات در ناحیه روده و شکم نیز استفاده کرد.
از لولههای آندوسکوپی تا آی اسنیک
دهه 1900، زمانی بود که اولین بار، از لولههای آندوسکوپی مجهز به آیینه، نور و عدسی برای معاینه درون بدن استفاده شد. 30 سال طول کشید تا در اواسط دهه 1930 استفاده از فیبر نوری بهعنوان منبع نور باعث نازکتر و انعطاف پذیرتر شدن لولههای آندوسکوپی شد. با اینحال هنوز رویای دستکاری اندامها و بافتهای درونی بدن با استفاده از ابزار اندوسکوپیک، دور دست بنر میرسید.
این روند ادامه داشت تا اینکه در دهه 1970 دوربینهای متصل به لولههای آندوسکوپی به جراحان امکان داد تا با استفاده از تصاویر مدار بسته جراحی کنند و برای اولین بار لیزرهای خاص برای جراحی ایجاد شد.
و هم اکنون نیز با گذشت40 سال پس از اولین جراحیهای آندوسکوپیک، آی اسنیک و ابزارهایی چون آی اسنیک پزشکان را به درمانهای سریعتر و کم هزینه تر، جراحیهایی با دوران نقاهت و زمان جراحی کمتر و مهمتر از همه، سطح کیفیت زندگی بالاتر بیمار پس از جراحی امیدوار کردهاند.
یک روش جراحی با حداقل آسیب
اصولا جراحیهای آندوسکوپیک، با حداقل آسیب(Minimally Invasive) ، فوائد آشکاری دارد: زخمهای کوچکتری بر جای خواهد گذاشت، بیمار مدت زمان کوتاه تری در بیمارستان باقی خواهد ماند و زمان بهبود آثار جراحی هم بسیار کمتر خواهد بود. بعلاوه جراحان به دنبال کشف راههایی برای جلوگیری از پاره شدن پوست در هنگام جراحی هستند.
در واقع از مزیتهای جراحی آندوسکوپیک ،استفاده از سوراخهای طبیعی بدن است که با عنوان اختصاریNotes شناخته میشود و به این معنی است که برای جراحیهای درون حفره شکم، از روزنههای طبیعی، از جمله روده استفاده خواهد شد.
مشکلات جراحیهای آندوسکوپیک
نباید از خاطر ببریم که جراحیهای آندوسکوپیک در کنار مزایایی که دارند جراح را با مشکلاتی هم روبهرو میکنند...در جراحیهای آندوسکوپیک از برشهای کوچک و در نتیجه ابزار بسیار کوچک و طولانی استفاده میشود و این باعث میشود لرزش دست انسان با ناحیه اثر بزرگتر به عمل جراحی منتقل شود و کار را دشوار سازد.
همچنین ابزار مورد استفاده در آن حرکت دست جراح را محدود میسازد و میتوان آن را تنها در دو جهت و حداکثر چهار جهت حرکت داد.
از دیگر مشکلات جراحی به این روش، از دست دادن دید سه بعدی و محدود کردن آن به دید در دو بعد است که همین، کیفیت جراحی را بشدت کاهش میدهد و باعث شده است که این نوع جراحی به چند عمل، مانند کیسه صفرا و زانو و اخیرا عملهای بای پس قلب محدود شود.
آی اسنیک، جایگزین چاقوی جراحی در جراحی قلب
همانطور که گفته شد کارشناسان مشغول ساخت یک ربات انعطافپذیر برای جراحی به نام «آیاسنیک»(I-Snake) هستند که به اعتقاد آنها میتواند انقلابی در جراحی موسوم به «سوراخ کلیدی»(keyhole) ایجاد کند.
این دستگاه میتواند به جراحان امکان دهد فرآیندهای پیچیده جراحی را که پیشتر تنها از طریق جراحیهای گسترده ممکن بود، انجام دهند.
جراحان در نظر دارند از آی اسنیک که در واقع لولهای بلند و متشکل از موتورهای مخصوص، حسگر و ابزارهای تصویربرداری است، برای عمل بای پس قلب استفاده کنند؛ اما از این دستگاه همچنین میتوان برای تشخیص مشکلات در ناحیه روده و شکم و به عنوان دست و چشم جراح در نقاطی از بدن که رسیدن به آن بسادگی ممکن نیست استفاده کرد. نکته قابل توجه آنکه قابلیتهای بی نظیر تصویربرداری و سنسورهای پر قدرت در کنار حساسیت در سیستمهایی چون آی اسنیک فرآیندهای درمانی پیچیدهتر را ممکن خواهد کرد.
پونه شیرازی
گفت و گو
