کمک‌ به ‌کاهش‌ خطرات‌ جراحی ‌چشم‌

کاربرد روش بی‌حسی رتروبولبار که هم‌اکنون در بیشتر مراکز جراحی چشم در کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد، ممکن است احتمال خطر بیماران را افزایش دهد. هم اینک در بسیاری از کشورها از روش بی‌حسی پری بولبار، ساب تنون و روش‌های نوین دیگر استفاده می‌شود.

در حال حاضر، روش بی‌حسی پری بولبار برای بیماران مبتلا به بیماری‌های سیستمیک که بیهوشی عمومی برای آنها خطرناک است، توصیه می‌شود.

در ارتباط با جزییات این موضوع با دکتر مهوش آگاه، دبیر اولین کنگره بین‌المللی بیهوشی در چشم پزشکی که هفته گذشته برگزار شد، به گفتگو نشسته‌ایم.

از برگزاری اولین کنگره بین‌المللی بیهوشی و اهداف آن برایمان بگویید؟

این کنگره اولین کنگره بین‌المللی بیهوشی در چشم پزشکی است که با هدف آشنایی متخصصان بیهوشی با تازه‌های بیهوشی عمومی و بی‌حسی موضعی چشم، داروهای جدید، عوارض احتمالی و روش‌های مقابله با آن و ایجاد تعامل بیشتر بین متخصصان بیهوشی و چشم پزشکان و دیگر رشته‌های در ارتباط و از طرفی تبادل‌نظر بین استادان کشورمان و دیگر کشور‌های برجسته، توسط گروه بیهوشی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی مرکز لبافی‌نژاد با همکاری انجمن بیهوشی چشم پزشکی انگلستان، سازمان تامین اجتماعی و انجمن بررسی و مطالعه درد ایران برگزار می‌‌شود و این برای اولین بار است که یک کنگره بین‌المللی با تعامل دانشگاه، سازمان بیمه‌گر و دو انجمن بزرگ برگزار می‌شود و تمامی جهات آموزشی و درمانی و مسائل صنفی قابل بررسی و تبادل‌نظر است.

باخبر شدیم که روش‌های نوین بی‌حسی موضعی چشم و بیهوشی در چشم پزشکی از جمله محورهای این کنگره است. از این تکنیک‌ها و ویژگی‌هایشان نسبت به شیوه‌های قدیمی‌تر برایمان بگویید؟

در این کنگره سعی برای آن است که تکنیک‌‌های بی‌حسی موضعی بویژه روش پری بولبار و سابتنون که درحال حاضر در بسیاری از کشورها روش انتخابی برای اعمال جراحی چشم پزشکی است، به طریق سخنرانی، فیلم و مولاژ آموزش داده می‌شود. روش‌هایی که دارای عوارض کمتر و محاسن بیشترند و به طور ایمن قابل استفاده هستند، مورد بررسی قرار می‌گیرند.

امیدواریم در آینده نزدیک این روش‌ها جایگزین روش‌های بیهوشی عمومی و روش‌های پرخطر بی‌حسی نظیر رتروبولبار شود. روش بی‌حسی که به طور معمول توسط چشم پزشکان در بیشتر موارد مورد استفاده و آموزش دستیاران رشته چشم پزشکی قرار می‌گیرد، روش رتروبولبار است. در این روش داروی بی‌حسی در کنار عصب و عروق بزرگ چشم تزریق می‌شود و خطر پارگی عروق، آسیب عصب و چشم وجود دارد.

چشم پزشکی ما در حال حاضر از نقطه نظر شیوه‌ها و تکنیک‌های بی‌حسی و بیهوشی با چه نقاط ضعفی روبه‌روست؟

متأسفانه در حال حاضر بی‌حسی موضعی چشم، به وسیله چشم پزشکان انجام می‌‌شود که ما امیدواریم با روش‌های جدید و کم خطر، متخصصان بیهوشی، عهده‌دار این مهم شوند. در حال حاضر تنها در بخش بیهوشی مرکز لبافی‌نژاد، بی‌حسی موضعی چشم برای بیمارانی که به علت بیماری‌های سیستمیک امکان بیهوشی عمومی ندارند جهت عمل‌های طولانی مدت ویتره ورتین انجام می‌شود.

این نقاط ضعف، بیمار و پزشک را با چه مخاطرات و تبعات منفی در مسیر درمان و بهبود مواجه می‌کند؟

متاسفانه در کشور ما بیشتر بیماران که نیاز به عمل چشم دارند تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرند واین در حالی است که 85 درصد جراحی‌های چشم قابل انجام با بی‌حسی‌های موضعی است و این خود خطرات بیهوشی عمومی راکاهش می‌دهد بویژه در بیماری‌های قلبی و عروقی پیشرفته.
همچنین در روش بی‌حسی مرسوم که به وسیله چشم پزشکان مورد استفاده قرار می‌گیرد، امکان تهدید چشم و حیات وجود دارد.

اصولا طب چشم پزشکی ما نسبت به آنچه امروز در کشورهای دنیا اتفاق افتاده است چه جایگاهی دارد؟ کاهش فاصله ما با پیشرفت‌های فعلی متکی به چه عواملی است؟

چشم پزشکی ایران پیشرفت زیادی کرده و تداوم این روند ممکن نیست مگر به واسطه حرکت همگام با پیشرفت‌های رشته بیهوشی بویژه در زمینه نوزادان نارسی که دارای بیماری‌های گوناگون مادرزادی و سندرم‌های مختلف هستند. خوشبختانه با پیشرفت علم و فناوری، بسیاری از نوزادان نارس قابل نگهداری هستند و از این نوزادان نارس نجات یافته 50 درصد دچار بیماری‌های شبکیه بوده که باید مورد عمل جراحی یا معاینه‌های مکرر قرار گیرند.

از دیگر روش‌های نوین ارائه شده در حوزه چشم پزشکی در کنگره که می‌توانند تحولی در عرصه تشخیص و درمان به وجود آورند، برایمان صحبت کنید؟

از دیگر تحقیقاتی که در این کنگره به آن پرداخته شده استفاده از وسایل و روش‌های جدید در بیهوشی نظیر استفاده از هیبنوز در ایجاد بی دردی و رفع نگرانی ضمن عمل جراحی چشم یا استفاده از پخش موسیقی دلخواه برای افراد به منظور درمان درد و آرامش بیماران ضمن انجام اعمال جراحی چشم است.

در حال حاضر بسیاری از بیماران که به علت بیماری‌های پیشرفته قلب و کلیه امکان انجام بیهوشی عمومی را ندارند و محکوم به کوری هستند از اقصی نقاط کشور به بخش بیهوشی این مرکز مراجعه و با روش بی‌حسی پری بولبار تحت عمل جراحی طولانی ویتره ورتین قرار می‌گیرند و از کوری نجات می‌یابند.

روش‌های بی‌حسی خطرناک

روش بی‌حسی رتروبولبار که هم‌اکنون در بیشتر مراکز جراحی چشم در کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد، احتمال خطر را برای زندگی و بینایی بیماران به وجود می‌آورد.

بی‌حسی رترولبار به دلیل احتمال عوارضی از قبیل خون‌ریزی، صدمه به عصب چشم، پارگی آن و انتقال ماده بی‌حسی به ساقه مغز که خطر قطع تنفس و ضربان قلب را در بردارد، روش مطلوبی به شمار نمی‌رود. این روش برای اعمال جراحی طولانی مدت چشم به کار می‌رود. درحالی‌که در روش جدید پری بولبار به جای قرار گرفتن سوزن در محوطه عصب و عروق بزرگ چشم، ماده بی‌حسی در اطراف کره چشم تزریق می‌شود و هیچ خطری بیمار را تهدید نمی‌کند.

پونه شیرازی‌