کافه سلطان؛ تماشای زندگی در میانه جنگ

جام جم آنلاین: کافه‌ای قدیمی در کنار جاده را تصور کنید که با احداث جاده‌ها و اتوبان‌های جدید، رونق خود را از دست داده و صاحبانش قصد فروش آن را دارند. در این میان جنگ ۱۲ روزه محرکی برای رونق گرفتن مجدد کافه می‌شود؛ اما همه چیز به این سادگی نیست و گره‌های دیگری به قصه اضافه می‌شود. این همان داستان «کافه سلطان» با همکاری برادران رزاق‌کریمی یعنی مصطفی به‌عنوان کارگردان و مرتضی تهیه‌کننده است. این فیلم از ۲۹ مهرماه اکران شده و تابه‌حال نزدیک به ۴۲۰ میلیون تومان فروش داشته است. البته این فیلم بنا به ضرورت‌های جامعه و جنگی که از سر گذراندیم ساخته شده و اثری تجاری نیست که فروش اولویت باشد، اما از جهتی هم هر فیلمی با مخاطبانش تعریف می‌شود. درواقع کافه‌سلطان اثری با زمینه اجتماعی و خانوادگی است که جنگ ۱۲ روزه را به بستری برای روایت روابط انسانی و اجتماعی خود تبدیل کرده است. مصطفی رزاق‌کریمی در گفت‌وگوی حضوری با ما تأکید کرد که نباید با ساخت فیلم‌هایی با پس‌زمینه جنگ، در مخاطبان دافعه ایجاد کنیم یا آنها را بترسانیم. مرتضی رزاق‌کریمی، تهیه‌کننده فیلم نیز علاقه‌مند به تولید آثاری است که ابعاد انسانی و اجتماعی در آنها برجسته باشد؛ ویژگی‌ای که در فیلم کافه‌سلطان نیز به چشم می‌خورد. او همچنین با اشاره به وضعیت تهیه‌کنندگی در سینمای ایران، یادآور می‌شود که نظام اقتصادی این سینما معیوب است و برای اصلاح آن باید در هر سه ضلع تولید، توزیع و اکران سرمایه‌گذاری کرد. عطیه آرندی، فیلمنامه‌نویس، نیز می‌گوید: فکر می‌کردیم اگر کافه ملک خانوادگی باشد و بخواهیم هویت آن را حفظ کنیم، باید چالش اصلی داستان در همان کافه شکل بگیرد. اکران این فیلم، بهانه‌ای برای گفت‌و‌گو با مصطفی و مرتضی رزاق کریمی و عطیه آرندی، فیلمنامه‌نویس شد که در ادامه از نظر می‌گذرانید.

 

عطیه آرندی: بعد از جنگ ۱۲ روزه چندان حال‌مان خوب نبود و جست‌و‌جو کردیم چه کاری می‌توانیم انجام دهیم. در آن زمان هرکس درباره کاری که در زمان جنگ انجام می‌داد، صحبت می‌کرد و به‌عنوان مثال، یک نفر به سفر رفته بود و به این ترتیب قصه‌های مختلفی را با هم بررسی کردیم. من بچه اصفهانم و خیلی در جاده تردد دارم و می‌دیدم که کافه‌های بین راهی به‌دلیل جدا شدن اتوبان به جاده قدیم و جدید همچنان به حیات لاغر خود ادامه می‌دادند. به‌دلیل وقوع جنگ، بعضی خانواده‌ها تصمیم گرفتند که از جاده قدیم تردد کنند. بنابراین، ایده ما بر این استوار شد که اگر این کافه‌های قدیمی به یکباره شلوغ شوند، چه اتفاقی ممکن است در آنجا بیفتد.

 

 ما به این فکر کردیم که نیاز به درامی قوی داریم که اگر بخواهیم آن را در ساختار سه‌پرده‌ای کلاسیک جای دهیم، تا زمانی که پروتاگونیست و آنتاگونیست نداشته باشیم، کشمکش شکل نمی‌گیرد. بنابراین، به این نتیجه رسیدیم که اگر این کافه ملک خانوادگی باشد و بخواهیم هویتش را حفظ کنیم، چالش اصلی داستان باید در همان‌جا شکل بگیرد.

 

بله. تلاش ما این بود که قهرمان ما سیاه نباشد. قصه هم به این شیوه است که او زمینی را خریده و برای این‌که در یک محدوده زمانی کارش را پیش ببرد، در منگنه قرار گرفته است.

 

آقامصطفی تواضع می‌کنند و به‌طور معمول می‌گویند سناریست نیستم، اما ما در رابطه با شخصیت‌ها و خانواده‌ای که در فیلم می‌بینیم، خیلی با هم صحبت کردیم. قطعا اگر جنگ دوم را از سر گذرانده بودیم، فیلمنامه چیز دیگری می‌شد؛ زیرا انسان در مواجهه با تجربه‌های مختلف تغییر می‌کند و هیچ‌کس پس از جنگ، همان آدم سابق نیست. ایده مرکزی هریک از شخصیت‌های ما این است که شاید زندگی خانوادگی و صحبت کردن زیاد با پدر و مادر موجب شود به‌رغم وجود اختلاف نظر میان نسل‌های مختلف، همچنان کیان خانواده و احترام‌ها بین‌شان حفظ شود.

 

مرتضی رزاق‌کریمی: این تصور بسیار رایج است که من همیشه تهیه‌کنندگی آثار برادرم را بر عهده دارم؛ اما در ۱۰ سال گذشته، تنها یک بار با برادرم، مصطفی رزاق‌کریمی، در ساخت یک فیلم مستند همکاری کرده‌ام. ما آخرین بار حدود ۲۰ سال پیش با هم فیلم سینمایی «حس پنهان» را کار کردیم. البته من با کارگردان‌های دیگری هم همکاری داشته‌ام. برای مثال، در پنج سال گذشته، سه سریال با چند کارگردان ازجمله آقایان قویدل، منوچهر هادی و هدایت هاشمی کار کردم. به عبارتی، از نظر حرفه‌ای، رابطه ما بسیار نزدیک است؛ اما همیشه همکار نیستیم. هر زمان درباره موضوعی هم‌نظر باشیم و احساس کنیم همکاری‌مان می‌تواند ثمربخش باشد، حتما با یکدیگر کار خواهیم کرد. در کار‌هایی هم که با دیگران انجام می‌دهیم، همیشه از مشورت یکدیگر استفاده می‌کنیم. در زمان شکل‌گیری این قصه، جنگ ۱۲روزه را پشت سر گذاشته بودیم. البته در طول جنگ، مشغول کار روی یک مجموعه تلویزیونی بودم و تولید آن متوقف نشد. هر روز کار می‌کردیم و با اتفاقات و مسائل مختلفی روبه‌رو می‌شدیم.

 

از سوی دیگر، به‌دلیل فعالیت در حوزه تهیه‌کنندگی و برخورداری از پیشینه مدیریت فرهنگی، دوستان مختلف طرح‌های متعددی به من پیشنهاد می‌کنند. وقتی طرح و ایده اولیه کافه‌سلطان را خانم آرندی به من داد و با مصطفی هم صحبت کردم، متوجه شدم با ایده بسیار جالبی روبه‌رو هستم. داستان در بستر جنگ روایت می‌شود، اما در درجه نخست یک درام خانوادگی و چیزی است که این روز‌ها بسیار به آن نیاز داریم. بحث خانواده صرفا یک موضوع اجتماعی نیست، هرچند ابعاد اجتماعی هم دارد. واکاوی فاصله یا گسستی که در نگاه نسل‌های مختلف وجود دارد، از موضوعات مهمی است که این اثر به آن می‌پردازد و به نظرم، بستر جنگ به‌عنوان یک بحران می‌تواند زمینه بسیار مناسبی برای پرداختن به این موضوع باشد. در فیلم‌های مستند و حتی فیلم‌های داستانی موضوعاتی که ریشه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی دارند، برایم بسیار جذاب بوده‌اند. این قصه نیز از این جهت برایم اهمیت زیادی داشت و دوست داشتم به نتیجه برسد. از طرف دیگر، دیدم بنیاد سینمایی فارابی همزمان با این پروژه، پیچینگ برگزار می‌کند و طرح را آنجا ارائه دادیم.

 

بله، درست است. نقطه جذابیت فیلم برای من بود که اختلاف‌نظر‌ها را می‌بینیم، اما خانواده از هم نمی‌پاشد. پسر ازدواج کرده، ولی همچنان در کنار خانواده حضور دارد. به عبارتی، با وجود آرزو‌های پسر و تفاوت نگاه‌هایی که در ادامه قصه شاهدیم، این پیوند از هم گسسته نشده است. مخاطبان فیلم را دیده‌اند و متوجه می‌شوند که می‌توان این اختلاف‌ها و تفاوت‌ها را دید و درعین‌حال به یکدیگر احترام گذاشت. با وجود تمام سنت‌هایی که مادر به آنها پایبند است، بازهم مهر مادری در پایان فیلم، راهگشاست.

 

مصطفی رزاق‌کریمی: بعضی‌ها می‌گویند این مسأله را نباید مطرح کرد و واقعیت ندارد؛ اما به عقیده من، پژوهش مادر یک کار مستند و داستانی است. من هیچ‌وقت نخواسته‌ام افراد جلوی دوربین به ابزار‌هایی برای رسیدن من به اهدافم تبدیل شوند. همیشه در گفت‌و‌گو‌هایی که با خانم آرندی داشتم یا در جلسات مربوط به تهیه‌کنندگی، حرفم این بوده است که آدم‌ها نباید وسیله‌ای برای موفقیتم شوند. در کار با بازیگران نیز به روشی رسیده‌ام که به‌جای بازی‌کردن، زندگی را تجربه کنند. این شیوه به روان‌تر شدن اجرا کمک می‌کند و اگرچه دشوار است، ما را به واقعیت نزدیک‌تر می‌سازد.  

 

 

 

در این فیلم هم خانم آرندی و همکار دیگرش، مدت‌ها کار کردند. واقعا می‌دیدم که چقدر تلاش می‌کنند و چقدر با یکدیگر صحبت دارند. من بیشتر شنونده بودم و اظهارنظر نمی‌کردم؛ زیرا معتقد بودم عوامل اصلی پیشبرد کار، خود آنها هستند و نقش من در این میان، مشاهده و شنیدن است. وقتی کار به نتیجه رسید، احساس کردم قصه با وجود این‌که در بستر جنگ شکل گرفته، مخاطب را اذیت نمی‌کند یا نمی‌ترساند. معتقدم در فیلم داستانی نباید کاری کنیم که مخاطب بگوید: «وای، موضوع فیلم جنگ است!» جنگ هیچ‌وقت خوب نیست، اما در دل جنگ، لطافت‌هایی هم در روابط میان خانواده‌ها و در حریم‌های انسانی وجود دارد. من سال‌ها پیش نیز درباره جنگ مستندی ــ خاطراتی برای تمام فصول ــ ساختم که هیچ‌کس آن را فیلم خشنی نمی‌دانست و اتفاقا با وجود خشونت‌هایی که آن زمان آمریکایی‌ها مرتکب شده بودند، فیلم لطیفی بود. من مجری کار نبودم، اما سعی می‌کردم در دکوپاژ و میزانسن‌ها نظم ایجاد کنم؛ چون یکی دو نفر از کارگردانان بسیار مهم و از دوستانم به من گفته بودند: «مدت‌هاست که کار نکرده‌ای و اجرای چنین اثری، به‌ویژه از نظر میزانسن و دکوپاژ در فضایی تا این اندازه بسته، بسیار دشوار است.» 

 

خوشبختانه روز پنجم فیلمبرداری، آقای حسینی‌وند، تدوینگر با من تماس گرفت و گفت: «آن‌قدر دکوپاژ و میزانسن‌ها درست است که من فقط دارم کار را جلو می‌برم.» ایشان از من خواستند همین روند را ادامه بدهم. البته این موضوع باعث نشد دچار غرور شوم. به‌هرحال، سعی کردم فیلم منظم باشد و بازیگران از شرایط کار رضایت داشته باشند. خوشبختانه همه عوامل پشت صحنه نیز آمدند و گفتند: «کریمی، ما می‌توانیم یک شیفت دیگر هم به کار اضافه کنیم.» گفتم: «کار اضافه نکنید و با همین شرایط ادامه دهید.» فضای کار محترمانه بود و می‌گفتند رویکردم اخلاق‌مدارانه است. نمی‌دانم واقعا اخلاق‌مدار هستم یا نه، اما سینما را این‌گونه دیده‌ام که اخلاق‌مداری در آن اهمیت دارد.

 

مصطفی رزاق‌کریمی: فضای کافه برای من زندگی بود، چون مسافر بعد از خستگی به این مکان می‌آمد. پیش از ترسیم این فضا به ۴ ــ ۳ قهوه‌خانه یا کافه رفته و آنجا را دیده بودم. پیشخوانی که در فیلم به میز باریستا تبدیل شده، پیش‌تر نقش انباری را داشته است. همچنین حرف‌هایی که مردم درباره شروع جنگ می‌زدند، به‌طور تقریبی یکسان بود. می‌گفتند: «ما هواپیما ندیدیم؛ فقط صدای عجیبی آمد و قطع شد. یک شب هم فکر کردیم زلزله شده، اما بعد دیدیم موشک است.» بنابراین، همه چیز بستگی به فیلمنامه و تهیه‌کننده دارد. این دو عامل، یعنی فیلمنامه و تهیه‌کننده، می‌توانند حامی کارگردان باشند. وقتی کارگردان احساس خوبی نسبت به پروژه دارد، آن زمان می‌تواند تجربه کاری خودش را به بهترین شکل ارائه دهد. من با آقای شریفی‌نیا، آزیتا حاجیان و سجاد بابایی درباره شخصیت‌ها صحبت می‌کردم. تمام فنون بازیگری مربوط به خود بازیگر است و کارگردان نظاره‌گر است. فضای قهوه‌خانه اصلا این‌طور نبود و به همراه جهانگیر میرزا‌جانی بازسازی فضا صورت گرفت. این دیدگاه از دل قصه بیرون می‌آید. ۳۸ سال است که کار می‌کنم، اما هیچ‌وقت سناریست نبودم و به‌طور معمول پروژه‌ها را به من پیشنهاد کردند یا از راه تحقیق پیش می‌رفتم که اگر جواب نمی‌داد، هیچ‌وقت قرارداد فیلمنامه نمی‌بستم. فیلم داستانی نیز همین است و معتقدم برای فیلمسازی، کارگردان تحت تأثیر احساس و تقلید از فیلمی که دیده، قرار نگیرد. به‌عبارتی کارگردان به اندازه‌ای باید با قصه پیش برود که دلیل خوبی برای سرمایه‌گذاری و حمایت تهیه‌کننده داشته باشد. در این کار نه به خاطر این‌که آقا مرتضی برادرم است؛ بلکه احساس کردم راضی است، با ما همراه شد. با آقای تیرانی فقط ۱۰ روز درباره نور این فیلم صحبت می‌کردیم. من دوره‌ای از نقاشی کلاسیک از قرن ۱۶ تا اواسط قرن ۲۰ زیاد کار کردم. نوع و ریشه نورپردازی ما به نقاشی‌های دوره رنسانس برمی‌گردد و ما مدت‌ها با هم بحث می‌کردیم و آقای تیرانی نیز از تابلو‌هایی که می‌دید، عکس می‌گرفت و یکجا درباره رنگ فیلم دیگر صحبت نکردیم، چون فکرمان یکی شده بود. ماجرا به عکاسی و عکاس رسید. به‌طور معمول عکاسان ثبت می‌کنند و دیدگاه خاصی ندارند، اما عکاس ما علی رزاق‌کریمی درباره چرایی مسائل مختلف از ما سؤال می‌کرد.

 

بعضی می‌گفتند این فیلم پیچیده است و امکان دارد برایم اذیت‌کننده باشد. یک روز خانم حاجیان به دفتر آمد و بعد از خواندن فیلمنامه، گفت کریمی من خودم را به کار واگذار می‌کنم. به نظرم هرکس که در شیوه کار بازیگر و جزئیاتی مثل قهوه خوردن سریع یا آرام دخالت کند، کارگردان نیست.

 

مرتضی رزاق‌کریمی: همه در این پروژه زحمت کشیدند و ممکن است نتوانیم نام تک‌تک‌شان را ببریم، اما به‌طور اخص خانم حاجیان گفتند چقدر گروه تولید و تدارکات شما محترم و برخورد‌ها خوب است. در پروژه ما هوا سرد بود و در حال فیلمبرداری فصل گرم بودیم و در چنین فضایی نیاز به فراهم کردن امکانات رفاهی خوب برای گروه تولید هستیم. آقای تقوایی همیشه می‌گفت بازیگر کسی است که شخصیت را از عالم جبروت پیدا می‌کند و مقابل دوربین به شخصیتی عینیت می‌دهد که ندیدیم. این گونه است که ما شخصیت را باور می‌کنیم.

 

مصطفی رزاق‌کریمی: معتقدم ریشه سینمای داستانی در مستند است و برای ساخت فیلم داستانی بازیگر ۷۰ درصد سهم دارد؛ چون بیننده، بازیگر را می‌بیند و سناریست را هم نمی‌بیند. در سینمای داستانی ما مسیر را غلط رفتیم و سیاستگذاری سینما صرفا برای تفریح خانواده‌ها که به‌جای خود ارزشمند است، اما کافی نیست، اتفاق افتاد. مردم را از سینمایی که در بستر جنگ باشد، ترساندند و گفتند: «بیایید فیلم‌های طنز ببینید!» ... به چه بهایی؟! البته هر نوع سینمای جنگی هم خوب نیست و باید مطابق با زمانه خودمان پیش برویم. الان دهه ۶۰ و ۷۰ عوض شدند و بحث بیشتر با این محوریت بود که باید برای این نسل کار کنیم. در فیلم ما نیز بحث به‌گونه‌ای پیش می‌رود که پسر بالاخره حرف امروز خودش را می‌زند و این نشانه تقابل نسل‌هاست. معتقدم از فیلم‌هایی با بستر جنگ نباید بترسیم که بیننده ندارد و مردم را هم از جنگ نباید بترسانیم. باید روشی در فیلمسازی با این فضا به کار ببندیم که می‌بینیم فیلم طنز و نگرانی خودش را دارد و تمام جزئیات در آن لحاظ شده است. در همان آلمان از ۱۹۶۰ تا الان، هر سال یک تا دو فیلم در حوزه جنگ ساخته می‌شود. جنگ همیشه از بغل گوش ما رد می‌شود و ایران از زمان صدام تا الان جنگ را تجربه کرده و اصلا بخشی از زندگی ما با جنگ می‌گذرد؛ بنابراین تعمق در سینمای جنگ و حضورش نیز لازم است. اینجا دوستان خوبی کار کردند و «از کرخه تا راین» طرح اولیه من در وین و جزو تجربیاتم بود، اما آقای حاتمی‌کیا با توانایی خود آن را به تجربه خوبی تبدیل کرد. فیلم ما چند موضوع مختلف ازجمله عشق، لطافت و مسائل دیگر را همراه خود داشت. اگر هم در فیلم دیده می‌شود که چند ثانیه‌ای موشک‌ها برای پاسخ می‌روند، کلیشه نیست، بلکه همان چیزی است که در آنجا اتفاق افتاده است. در قهوه‌خانه یا کافه سلطان بحث‌های داستان به جایی می‌رسد که ناگفته‌ها گفته شود. اینها را نویسنده انجام می‌دهد و کارگردان چه خوب و چه بد کار خودش را به سرانجام می‌رساند. در باب محتوا باید به این اشاره کنم که مخالف فیلم‌های طنز نیستم و حتی در دوره‌ای همزمان با جنگ جهانی، فیلم‌هایی تولید کردند که فقط مردم قهقهه بزنند و این هم منجر به تخلیه روانی می‌شد و هم جنبه منفی داشت. شاید فکر نکنی فیلمی که در آن تهاجم نیست، فیلم خوبی است، اما همین که قصه داشته باشد، کفایت می‌کند؛ بنابراین فیلم درباره جنگ همیشه ترسناک نیست، بلکه بخشی از زندگی است. من زمان جنگ اصلا از تهران بیرون نرفتم و امیدوار بودم که در بستر جنگ یک قصه اجتماعی روایت کنم. من بوسنی بودم و صبح بازار را زده بودند و یک محله دیگر رفتم و دیدم در حال بازی فوتبال هستند و زندگی جریان داشت؛ بنابراین معتقدم زندگی سیاه نیست و در اوج جنگ اتفاقات مختلفی می‌افتد. یک‌بار از من خواستند درباره سینمای جنگ صحبت کنم و همان‌جا خواستم دوربین را بگیرند. من می‌دانم بسیاری کسانی که پشت لانچر می‌ایستادند، از آنها چیزی باقی نمانده، اما اگر به من اجازه دهند مثل کاری را که در اتریش برای مجروحان جنگ انجام دادم برای اینها انجام می‌دهم و چای به آنها می‌دهم و خسته نباشید می‌گویم.

 

مصطفی رزاق‌کریمی: این تصمیمی است که تهیه‌کننده و نویسنده می‌گیرند، چون هیچ‌وقت نویسنده یا تهیه‌کننده نبودم. جنگ دوم مجاب کرد که فیلم‌هایی از این دست بیشتر ساخته شود و بیشتر مُصر شدم این مسیر را ادامه دهم.

 

مرتضی رزاق‌کریمی: ما در منطقه‌ای زندگی می‌کنیم که ایران همیشه محل تهاجم و جنگ بوده است. این جنگ اخیر ــ رمضان ــ ایده‌هایی را شکل داد و خانم آرندی هم درباره بچه‌های میناب نوشت که متأسفانه شرایط تولید آن فراهم نشد. شاید ۴۰ روز کلانشهر‌های ما درگیر این جنگ بودند، اما تبعات آن بیشتر از ۴۰ روز بود. اگر بعد از این فیلمی در بستر جنگ بسازیم؛ دیدگاه‌مان چندان نظامی نیست بلکه به ابعاد اجتماعی و انسانی می‌پردازد.

 

مرتضی رزاق‌کریمی: ما یک نمایش فیلم هم در برج میلاد و جشنواره فجر داشتیم و سالن پر بود. از جهتی هم روان‌شناسی مخاطب برای من بسیار اهمیت دارد تا بدانم واکنش او نسبت به فیلم چیست. زمانی که موشک‌ها شلیک شد، یک‌دفعه کل سالن شروع به تشویق کردند. من آنجا فهمیدم چقدر قرار دادن این صحنه در فیلم درست بوده است. به‌دلیل این‌که بسیاری عزیزان خود را در طول جنگ از دست داده بودند، پس از جنگ نوعی بغض فروخفته در میان مردم وجود داشت و در واقع قرار بود نشانه‌ای از جنگ در فیلم باشد. در جنگ ۱۲ روزه قشر زیادی از مردم غیرنظامی شهید شدند و صحنه شلیک موشک در فیلم به‌نظرم حس مردم بود که خوشحال بودند و ایران واکنش نشان داد. ما دوست داشتیم اجرای این صحنه خیلی صحیح باشد و ما بار‌ها رد کردیم تا به آنچه در فیلم می‌بینید، رسیدیم. به‌طور کلی فیلم پرداخت رئالیستی دارد و در کنار آن صدا و موسیقی خیلی به ما کمک کرد.  

 

مصطفی رزاق‌کریمی: ریشه کار من همیشه از تحقیق می‌آید و برای کار در این زمینه همیشه بی‌احساسم. یادم می‌آید برای فیلم «بانو قدس ایران» همه نوع طیف آدمی از روحانی، غیرروحانی و روشنفکر آمده بودند. من بیرون سالن سینما بودم و می‌دیدم که همه در حال فکر هستند و چند جوان آمدند و دیدم خانمی هم اشک چشمش را پاک کرد. یکی گفت با این فیلم بسیاری از مسائل و پیش‌فرض‌های قبل از خمینی مبرا شد. در رابطه با صحنه‌ای که خانم حاجیان باید به مادری دیگر شهادت فرزندش را اطلاع دهد، به او گفتم این تلفن خیلی ویژه است. با هم صحبت کردیم و با کمی تأمل خانم حاجیان گفت، می‌توانم روبه‌روی دوربین بروم و البته با اجرای این صحنه بسیاری از پشت‌صحنه احساسی شدند. خانم حاجیان خیلی متوجه وجوه شخصیت در کل فیلم شده بود.

 

موسیقی فیلم خیلی همراه است و اراده‌ای ندارد که از متن فیلم جلو بزند و فقط در لحظه پایانی فیلم که وجه دراماتیک آن زیاد بود، به آهنگساز گفتم خودت را نشان بده تا فیلم به اوج برسد. باز هم برای این صحنه‌ها احساسی نبودم؛ چون هر موقع احساسی شوید، فیلم را گم می‌کنید.

 

مرتضی رزاق‌کریمی: بنا به این‌که تهیه‌کننده هستم، لازم است که بحث اقتصادی هم داشته باشم. در کشور‌های پیشروی صنعت سینما به‌طور معمول حمایت در زمینه تولید، توزیع و نمایش وجود دارد. در این کشور‌ها نهاد‌ها از فیلم‌هایی حمایت می‌کنند که هم وجه فرهنگی دارد و هم به نیاز جامعه پاسخ می‌دهد. متأسفانه نظام اقتصادی ایران معیوب است. من مخالف فیلم‌های پرفروش نیستم؛ قطعا باید ساخته و فروخته شود، اما باید نهاد‌های مختلف از سینمایی که دغدغه‌های جامعه را مطرح می‌کند، حمایت کنند. البته یک‌سوم بودجه کافه سلطان را از لحاظ مالی پرداخت کرده، اما در مرحله توزیع و نمایش نیاز به حمایت همه نهاد‌ها در اطلاع‌رسانی و تبلیغات داریم. همچنین ما نیازمند سیاست‌های تشویقی برای نمایش فیلم‌ها در سینما‌ها هستیم؛ بنابراین این نظام اقتصادی ناکارآمد باعث می‌شود تهیه‌کننده‌ای که به‌طور معمول سراغ آثار خوب می‌رود، روی فیلم‌هایی با حداقل حمایت سرمایه‌گذاری کند که هیچ توجیه اقتصادی ندارد.

 

مرتضی رزاق‌کریمی: به‌شدت تأثیر دارد. گاهی بودجه تولید یک فیلم ۵۰ میلیارد تومان است و حداقل باید ۱۵۰ میلیارد تومان بفروشد که سرمایه اولیه‌اش برگردد. گاهی فیلم خوبی تولید می‌شود، اما در چرخه توزیع و نمایش مشخص است که سینمادار از فیلم پرفروش حمایت می‌کند؛ بنابراین ما نیازمند سیاست دقیق اقتصادی و فرهنگی در این زمینه هستیم و سینمای ما راهبرد اقتصادی و فرهنگی خاصی برای سایر اضلاع مثل توزیع و نمایش ندارد.