به گزارش جام جم آنلاین، تصور کنید در سفری چندساله به مقصد سیاره‌ای دور، ناگهان از خواب طولانی بیدار شوید و متوجه شوید سفینه تقریباً خالی است؛ خبری از خدمه نیست و هیچ‌کس نمی‌داند چه اتفاقی افتاده است. در چنین شرایطی، مسئله فقط پیدا کردن راهی برای زنده ماندن نیست؛ اعتماد کردن به کسانی که هیچ شناختی از آنها ندارید، خود به معمایی پیچیده تبدیل می‌شود. با قرار گرفتن مینی‌سریال انگلیسی «آغاز» در جدول پخش شبکه چهار، فرصتی برای تماشای یک تجربه علمی‌تخیلی با چاشنی وحشت و معما فراهم شده است؛ مجموعه‌ای که در کنار فضاسازی فضایی، گذشته و هویت مسافران را به یکی از محور‌های اصلی روایت تبدیل می‌کند. در ادامه، ویژگی‌های روایی و بصری این اثر و نقاط قوت و ضعف آن را بررسی می‌کنیم.
معمای بقا در سفینه‌ای که به دام تبدیل می‌شود
داستان «آغاز» در آینده‌ای روایت می‌شود که بشر سیاره‌ای به نام تئا (Thea) را برای سکونت شناسایی کرده و گروهی از مسافران را راهی سفری میان‌ستاره‌ای کرده است. این افراد با امید شروعی دوباره زمین را ترک کرده‌اند؛ اما بیدار شدن زودهنگام تعدادی از آنها در سفینه‌ای که خدمه و دیگر مسافرانش ناپدید شده‌اند، همه‌چیز را تغییر می‌دهد.
انتخاب فضای بسته سفینه، امکان مناسبی برای ایجاد تعلیق فراهم کرده است. راهرو‌های محدود، بخش‌های متروک و نبود ارتباط مطمئن با جهان بیرون، شخصیت‌ها را در موقعیتی قرار می‌دهد که هر تصمیم اشتباه می‌تواند به قیمت جانشان تمام شود. با این حال، تهدید اصلی فقط یک حادثه فنی یا نقص در تجهیزات نیست و به تدریج مشخص می‌شود که خطری ناشناخته در میان مسافران حضور دارد. نکته مهم این است که مجموعه از الگوی آشنای داستان‌های بقا در فضا استفاده می‌کند، اما آن را با مؤلفه‌های وحشت و بی‌اعتمادی گسترش می‌دهد. در نتیجه، مخاطب هم‌زمان با دو پرسش روبه‌روست: چه اتفاقی برای سفینه افتاده و آیا می‌توان به کسانی که در کنار هم گرفتار شده‌اند اعتماد کرد؟
گذشته‌ای که هویت مسافران را تغییر می‌دهد
یکی از انتخاب‌های مهم میکا واتکینز، خالق و نویسنده مجموعه، استفاده از فلاش‌بک‌های شخصیت‌محور است. هر قسمت بخشی از گذشته یکی از مسافران را آشکار می‌کند و به تدریج نشان می‌دهد چرا آنها تصمیم گرفته‌اند زمین را ترک کنند.
این ساختار فقط ابزاری برای ارائه اطلاعات نیست؛ گذشته شخصیت‌ها در موقعیت کنونی آنها نیز اثر می‌گذارد. برای نمونه، تجربه‌های شون در دنیای تبهکاری و زندگی زیرزمینی، مهارت‌هایی در اختیارش گذاشته که در شرایط بحرانی سفینه کاربرد پیدا می‌کند. لانا نیز با وجود برخورداری از آموزش‌های نظامی، باید با آثار روانی تجربه‌های گذشته خود مقابله کند تا بتواند در موقعیت‌های خطرناک مؤثر باشد.
در گفت‌و‌گو‌های بازیگران با رسانه‌های خارجی، همین پیوند میان گذشته و توانایی‌های فعلی شخصیت‌ها مورد تأکید قرار گرفته است. سن میتسوجی درباره شون به پیشینه زندگی او در جرایم سازمان‌یافته اشاره کرده و ناتالیا تنا نیز از تأثیر آسیب‌های روانی گذشته لانا بر عملکردش در سفینه گفته است. این جزئیات نشان می‌دهد فلاش‌بک‌ها قرار است صرفاً روایت‌های فرعی نباشند، بلکه منطق رفتار شخصیت‌ها را توضیح دهند.
با این حال، همین انتخاب به یکی از نقاط اختلاف منتقدان تبدیل شده است. بازگشت مکرر به گذشته، گاهی جریان حادثه اصلی را متوقف می‌کند و مانع حفظ پیوستگی تعلیق می‌شود. بنابراین، مسئله نه اصل استفاده از فلاش‌بک، بلکه میزان و زمان‌بندی آن در روایت است.
ترکیب چهره‌های شناخته‌شده با شخصیت‌های چندملیتی
ترکیب بازیگران «آغاز» یکی از امتیاز‌های قابل توجه آن است. ناتالیا تنا، بازیگر شناخته‌شده مجموعه «بازی تاج‌وتخت» و فیلم‌های «هری پاتر»، در نقش لانا ظاهر شده است. تام فلتون، بازیگر نقش دراکو مالفوی در مجموعه «هری پاتر»، نقش لوگان را بر عهده دارد و سن میتسوجی نیز در نقش شون، یکی از شخصیت‌های محوری داستان است. آدلایو آددایو، نورا آرنزدر، فریزر جیمز و فیلیپ کریستوفر از دیگر بازیگران این مجموعه هستند.
نکته مهم در ارزیابی بازیگری، تفاوت شخصیت‌هایی است که هرکدام با نوعی آسیب، ترس یا احساس گناه وارد داستان شده‌اند. تام فلتون برای ایفای نقش لوگان با شخصیتی روبه‌روست که در ظاهر تندخو، بدبین و بی‌اعتماد است، اما گذشته‌اش ابعاد دیگری از رفتار او را آشکار می‌کند. فلتون در گفت‌و‌گو با رسانه «دِ رَپ» (TheWrap) نیز لوگان را جوانی گرفتار و سرخورده توصیف کرده که امید چندانی به انسان‌ها و روابط عاطفی ندارد. این تضاد میان ظاهر خشن و لایه‌های پنهان شخصیت، مهم‌ترین ظرفیت نقش اوست.
ناتالیا تنا در نقش لانا نیز با شخصیتی مواجه است که توانایی‌های عملی و آموزش‌های نظامی‌اش در کنار آسیب‌های روانی گذشته قرار می‌گیرد. در این نقش، صرف نمایش توانایی جسمی کافی نیست و بازیگر باید تعارض میان آمادگی برای مقابله با خطر و دشواری‌های روانی شخصیت را منتقل کند.
سن میتسوجی نیز با نقش شون، پیوند میان گذشته تبهکارانه و مهارت‌های لازم برای بقا را شکل می‌دهد. در مجموع، گروه بازیگری به دلیل تفاوت پیشینه‌ها و ملیت‌ها، با جهان چندفرهنگی داستان تناسب دارد؛ اما تعدد شخصیت‌ها فرصت پرداخت برابر به همه آنها را محدود کرده است. این همان مسئله‌ای است که در نقد‌های بین‌المللی نیز مطرح شده و نشان می‌دهد حضور بازیگران متنوع، به‌تنهایی تضمین‌کننده شخصیت‌پردازی عمیق نیست.
در همین زمینه بخوانید:
ساخت جهان آینده در آفریقای جنوبی
نام پل دبلیو. اس. اندرسون در میان عوامل «آغاز» قابل توجه است؛ کارگردانی که با آثاری مانند «افق رویداد» و مجموعه فیلم‌های «رزیدنت اویل» تجربه قابل اعتنایی در ژانر علمی‌تخیلی و وحشت دارد. با این حال، او فقط دو قسمت نخست مجموعه را کارگردانی کرده است و نباید کیفیت تمام قسمت‌ها را به او نسبت داد.
تجربه اندرسون در فضاسازی ژانری، به‌ویژه در معرفی محیط بسته و تهدیدآمیز سفینه، اهمیت دارد. طراحی این فضا باید هم حس انزوا را منتقل کند و هم امکان حرکت و تعقیب‌وگریز را در محیطی محدود فراهم آورد.
یکی از اطلاعات کمتر مطرح‌شده درباره تولید مجموعه، انتخاب آفریقای جنوبی به‌عنوان محل فیلمبرداری است. گروه تولید برای ساخت دکور‌های بزرگ سفینه و بازآفرینی چند محیط جغرافیایی متفاوت، از ظرفیت‌های این کشور و مناظر اطراف کیپ‌تاون استفاده کرده است. به گفته عوامل تولید در گفت‌و‌گو با رسانه Assignment X، این موقعیت امکان بازسازی فضا‌هایی با حال‌وهوای فرانسه، آلمان و ژاپن را فراهم می‌کرد. اد توماس، طراح صحنه مجموعه، نیز در شکل‌گیری جهان بصری آن نقش مهمی داشته است.
این انتخاب تولیدی در نمایش توکیوی آینده و تفاوت محیط‌های زمینی با فضای صنعتی سفینه قابل مشاهده است. جلوه‌های ویژه و طراحی محیط نیز کمک می‌کنند جهان داستان محدود به یک دکور فضایی باقی نماند. با این حال، ارزش بصری مجموعه زمانی بیشتر می‌شود که در خدمت روایت قرار بگیرد؛ یعنی فضا علاوه بر نمایش فناوری آینده، حس خطر، تنهایی و بی‌اعتمادی را تقویت کند.
ایده جذاب، اجرای ناهماهنگ
واکنش منتقدان به «آغاز» بیشتر از آنکه تحسین‌آمیز یا کاملاً منفی باشد، ترکیبی است. در وب‌سایت راتن تومیتوز، این مجموعه ۶۹ درصد تأیید منتقدان را از میان ۱۶ نقد و میانگین امتیاز ۶.۲ از ۱۰ به دست آورده است. در متاکریتیک نیز سه نقد حرفه‌ای ثبت‌شده، امتیاز‌های ۳۰، ۴۰ و ۶۷ را به آن اختصاص داده‌اند. امتیاز کاربران متاکریتیک ۶.۹ از ۱۰ و امتیاز IMDb نیز ۷ از ۱۰ است. این ارقام نشان می‌دهد مخاطبان عادی برخورد نسبتاً مثبت‌تری با مجموعه داشته‌اند، اما منتقدان در ارزیابی کیفیت اجرای آن سخت‌گیرتر بوده‌اند. البته امتیاز‌های متاکریتیک بر اساس فقط سه نقد حرفه‌ای ثبت شده‌اند و نباید آنها را نماینده اجماع گسترده منتقدان دانست. هیو فولرتون در «رادیو تایمز» (Radio Times) ترکیب داستانی مجموعه را به فیلم‌های «مسافران» و «موجود» تشبیه کرده است؛ اولی از نظر موقعیت سفر فضایی و دومی از جهت تهدید ناشناخته و فضای وحشت. او جلوه‌های ویژه و گستردگی جهان بصری را از نقاط قوت مجموعه می‌داند، اما به تکرار جامپ‌اسکرها، رفتار‌های غیرمنطقی شخصیت‌ها و استفاده بیش از اندازه از الگو‌های آشنای ژانر وحشت انتقاد می‌کند. جمع‌بندی او این است که «آغاز» سرگرم‌کننده است، اما احتمالاً پس از پایان تماشا اثر ماندگاری بر ذهن مخاطب نمی‌گذارد. نقد «هالیوود ریپورتر» (The Hollywood Reporter) با امتیاز ۳۰ از ۱۰۰، موضع سخت‌گیرانه‌تری دارد. این رسانه حجم زیاد روایت‌های فرعی، خشونت مداوم و بازگشت‌های طولانی به گذشته شخصیت‌ها را عواملی می‌داند که حرکت داستان اصلی را کند کرده‌اند. در این ارزیابی، مشکل اصلی آن است که مجموعه با وجود موقعیت پرظرفیت خود، نمی‌تواند از این عناصر برای ایجاد پیشرفتی هیجان‌انگیز و پیوسته استفاده کند. «کالایدر» (Collider) نیز با امتیاز ۴۰ از ۱۰۰ به تعدد شخصیت‌ها اشاره کرده و معتقد است فیلمنامه فرصت کافی برای متمایز کردن آنها فراهم نمی‌کند؛ در نتیجه، بسیاری از شخصیت‌ها در سطح ویژگی‌های اولیه باقی می‌مانند. در نقطه مقابل، «بوستون هرالد» (Boston Herald) با امتیاز ۶۷ از ۱۰۰، معتقد است شخصیت‌های دارای نقص و گذشته پیچیده می‌توانند مخاطب را به ادامه تماشا ترغیب کنند. این ارزیابی به یکی از ظرفیت‌های واقعی مجموعه اشاره دارد: شخصیت‌هایی که قرار نیست از ابتدا قهرمانانی بی‌نقص باشند و بخشی از جذابیت داستان از شناخت تدریجی ضعف‌ها و انگیزه‌های آنها شکل می‌گیرد. بنابراین، اختلاف نظر منتقدان را می‌توان در یک مسئله خلاصه کرد: «آغاز» ایده و عناصر جذابی برای ساخت یک تریلر علمی‌تخیلی دارد، اما در تنظیم نسبت میان حادثه، شخصیت‌پردازی و تعلیق همیشه موفق عمل نمی‌کند.
آیا «آغاز» ارزش تماشا دارد؟
«آغاز» برای مخاطبانی که به داستان‌های فضایی، معما‌های چندلایه و روایت‌های مبتنی بر بقا علاقه دارند، گزینه‌ای قابل توجه است. ترکیب بازیگران بین‌المللی، طراحی محیط و استفاده از گذشته شخصیت‌ها به مجموعه هویتی فراتر از یک داستان معمول گرفتار شدن در سفینه می‌دهد. با این حال، مخاطبی که انتظار یک درام شخصیت‌محور با پرداخت روان‌شناختی عمیق یا روایتی کاملاً نوآورانه دارد، ممکن است از برخی محدودیت‌های آن رضایت نداشته باشد. تعدد شخصیت‌ها، فلاش‌بک‌های طولانی و تکرار بعضی الگو‌های وحشت، مانع از آن شده که تمام ظرفیت ایده اولیه به نتیجه‌ای یکدست تبدیل شود. در مجموع، «آغاز» اثری بی‌نقص نیست، اما با فضاسازی قابل قبول، معمای مرکزی جذاب و ترکیب بازیگران متنوع، می‌تواند علاقه‌مندان به علمی‌تخیلی و وحشت را تا پایان همراه کند؛ به‌خصوص کسانی که شناخت تدریجی شخصیت‌ها و گذشته پنهان آنها را بخشی از جذابیت داستان می‌دانند. مینی‌سریال ۱۰ قسمتی «آغاز» محصول سال ۲۰۱۸، از یکشنبه ۱۷ آبان در دقایق آغازین بامداد از شبکه چهار سیما پخش می‌شود و تکرار آن ساعت‌های ۱۱ و ۱۷ همان روز خواهد بود.
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
درخشان: قرمزها در هماهنگی بین خطوط سهگانه مشکل دارند
