تحول در سبد انرژی ایران؛ سیستان و بلوچستان؛ غول خفته انرژی‌های زمین‌گرمایی

به گزارش خبرنگار جام جم آنلاین سیستان و بلوچستان علی اکبر رهدار 

در حالی که جهان به سوی گذار از سوخت‌های فسیلی حرکت می‌کند، ایران با گام برداشتن در مسیر بهره‌برداری از انرژی‌های با پتانسیل بالا، خود را در صف مقدم کشورهای توسعه‌دهنده انرژی‌های پاک قرار داده است

نیروگاه‌های خورشیدی و بادی نیز محدودیت‌هایی دارند. ضریب ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد است و به دلیل نبود تابش خورشید در شب یا کاهش تابش در هوای ابری، امکان تولید مداوم برق وجود ندارد.

 ضریب ظرفیت نیروگاه‌های بادی نیز بین ۳۰ تا ۵۰ درصد است و شدت وزش باد همواره ثابت نیست، بنابراین این نیروگاه‌ها برق پایدار و قابل اتکایی تولید نمی‌کنند.

در این میان، دو نقطه از نقشه ایران، یعنی مشکین‌شهر و استان سیستان و بلوچستان، به عنوان کانون‌های اصلی این تحول شناخته می‌شوند.

۱. نقطه عطف انرژی ایران: افتتاح اولین نیروگاه زمین‌گرمایی در مشکین‌شهر
در خبری که تازگی از منابع رسمی منتشر شده، افتتاح اولین نیروگاه زمین‌گرمایی در منطقه مشکین‌شهر (آذربایجان شرقی)، نقطه عطفی در تاریخ انرژی‌های تجدیدپذیر کشور محسوب می‌شود. این نیروگاه که بر پایه پتانسیل‌های حرارتی بالای این منطقه ساخته شده، نه تنها بخشی از نیاز برق‌رسانی منطقه را تأمین می‌کند، بلکه الگویی برای استفاده از انرژی‌های زیرزمینی در سایر نقاط ایران خواهد بود. این پروژه نشان‌دهنده گذار ایران از تمرکز صرف بر انرژی‌های بادی و خورشیدی به سمت انرژی‌های پایدار و «پایدارتر» مانند زمین‌گرمایی است که برخلاف باد و خورشید، ۲۴ ساعته و بدون وابستگی به شرایط جوی، برق تولید می‌کند.

۲. سیستان و بلوچستان؛ غول خفته انرژی‌های زمین‌گرمایی
در حالی که توجه‌ها به بادهای ۱۲۰ روزه سیستان و بلوچستان معطوف است، اما پتانسیل‌های زمین‌گرمایی در این استان، فرصتی استراتژیک و دست‌نخورده است. برخلاف انرژی‌های دیگر، زمین‌گرمایی در این استان با پدیده‌های هیجان‌انگیزی چون «چشمه‌های آب‌گرم» و «گل‌فشان‌ها» (پدیده‌های خروج آب و بخار از شکاف زمین) گره خورده است.

الف) منطقه تفتان: کانون انرژی‌های حرارتی
کوه تفتان، به عنوان یکی از شاخص‌ترین نقاط جغرافیایی استان، پتانسیل بالایی برای توسعه نیروگاه‌های زمین‌گرمایی دارد. فعالیت‌های تکتونیکی و حرارتی در اطراف این کوه، وجود منابع آب‌گرم با دمای بالا را تأیید می‌کند که می‌تواند هسته اصلی یک نیروگاه زمین‌گرمایی بزرگ باشد.

ب) منطقه بزم: پتانسیل‌های زمین‌گرمایی و پدیده گل‌فشان
منطقه بزم با برخورداری از چشمه‌های آب‌گرم فراوان و پدیده‌های منحصربه‌فردی مانند «گل‌فشان‌ها»، گواه روشنی بر وجود منابع حرارتی در دسترس در لایه‌های زیرین است. این پدیده‌ها نشان می‌دهند که انرژی نهفته در زیر زمین این منطقه، فراتر از مصارف تفریحی و گردشگری است و می‌تواند به تولید برق و گرمایش صنعتی تبدیل شود.

۳. از گردشگری تا تولید برق: فرصتی برای دوگانه اقتصادی
برخلاف بسیاری از نیروگاه‌ها که تنها هدفشان تولید برق است، مناطق دارای پتانسیل زمین‌گرمایی در سیستان و بلوچستان (مانند تفتان و بزم) می‌توانند از مدل «استفاده دوگانه» بهره‌مند شوند:

تولید برق: استفاده از بخار و آب گرم برای چرخش توربین‌ها و تأمین برق پایدار.
توسعه گردشگری و کشاورزی: استفاده از دمای آب‌های باقی‌مانده برای ایجاد استراحتگاه‌های سلامت (اسپا)، گرمخانه‌های مدرن و صنایع غذایی.
نتیجه‌گیری و چشم‌انداز
افتتاح نیروگاه مشکین‌شهر، راه را برای سرمایه‌گذاری در مناطق گرمایی سیستان و بلوچستان هموار کرده است. اگر دولت و بخش خصوصی بتوانند پتانسیل‌های موجود در تفتان و بزم را از مرحله «پدیده‌های طبیعی و چشمه‌های آب‌گرم» به مرحله «پروژه‌های مهندسی و نیروگاهی» ارتقا دهند، استان سیستان و بلوچستان نه تنها قطب انرژی بادی و خورشیدی، بلکه به قطب انرژی‌های زمین‌گرمایی جنوب شرق کشور تبدیل خواهد شد.