وقفه آب‌نوشی در فوتبال زیر ذره‌بین علم؛ آیا فیفا باید به قانون «آب درنگ» کارت قرمز نشان دهد؟

به گزارش جام جم آنلاین، وقفه‌های آب‌نوشی که با هدف محافظت از سلامت بازیکنان در برابر گرمای شدید به قوانین فوتبال اضافه شده‌اند، اکنون با انتقاد جدی متخصصان علوم ورزشی و پزشکی روبه‌رو شده‌اند.

بر اساس گزارشی که مجله نیچر (Nature) منتشر کرده است، اگرچه اصل ایجاد وقفه برای خنک‌سازی بازیکنان اقدامی علمی و ضروری محسوب می‌شود، اما نحوه اجرای آن در مسابقات، به‌ویژه در جام جهانی ۲۰۲۶، با استانداردهای علمی فاصله قابل توجهی دارد.

در رقابت‌های جام جهانی ۲۰۲۶، مسابقات در هر نیمه یک بار برای نوشیدن آب متوقف می‌شوند، اما منتقدان می‌گویند این وقفه‌ها بیش از آنکه صرف کاهش دمای بدن بازیکنان شود، به فرصتی برای ارائه دستورات تاکتیکی مربیان و نمایش تبلیغات تجاری تبدیل شده است.

خنک‌سازی فعال؛ حلقه مفقوده قانون فیفا

بر اساس دستورالعمل‌های پزشکی فیفا، وقفه‌های آب‌نوشی تنها زمانی باید اجرا شوند که شاخص دمای حباب‌تر مرطوب (WBGT) به ۳۲ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر برسد؛ شاخصی 

که میزان واقعی فشار گرمایی بر بدن را اندازه‌گیری می‌کند.

با این حال، گزارش‌ها نشان می‌دهد این وقفه‌ها حتی در ورزشگاه‌های مجهز به سیستم کنترل دما و بدون وجود شرایط خطرناک گرمایی نیز اجرا شده‌اند؛ موضوعی که به اعتقاد کارشناسان می‌تواند اثربخشی این قانون را زیر سؤال ببرد.

پژوهش‌ها چه می‌گویند؟

مطالعات انجام‌شده روی شبیه‌سازی مسابقه فوتبال در دمای ۴۰ درجه سانتی‌گراد نشان داده است که تنها نوشیدن آب کافی نیست. استفاده هم‌زمان از حوله‌های یخ‌زده، نوشیدنی‌های سرد، قرار گرفتن در سایه و افزایش زمان استراحت بین دو نیمه 

می‌تواند دمای مرکزی بدن و فشار وارد بر سیستم قلبی‌عروقی را به شکل محسوسی کاهش دهد.

در مقابل، وقفه‌هایی که بدون خنک‌سازی فعال برگزار می‌شوند، تأثیر قابل‌توجهی بر کاهش خطر گرمازدگی ندارند.

ورزش‌های دیگر چگونه عمل می‌کنند؟

برخلاف فوتبال، برخی رشته‌های ورزشی از مدل‌های علمی دقیق‌تری برای مدیریت گرما استفاده می‌کنند.

برای مثال، مسابقات اوپن استرالیا با بهره‌گیری از یک سیستم پنج‌سطحی ارزیابی تنش گرمایی، درباره ادامه 

مسابقات تصمیم‌گیری می‌کند. همچنین فدراسیون جهانی راگبی نیز از سال ۲۰۲۵ دستورالعمل‌های مبتنی بر وضعیت فیزیولوژیکی ورزشکاران را اجرا کرده است.

سه پیشنهاد علمی برای اصلاح قانون

کارشناسان سه راهکار اصلی را برای افزایش اثربخشی وقفه‌های آب‌نوشی پیشنهاد می‌کنند: 

:

• تعیین زمان وقفه‌ها بر اساس شاخص‌های واقعی تنش گرمایی و شرایط فیزیولوژیکی بازیکنان.
• الزام به استفاده از روش‌های خنک‌سازی فعال مانند سایه، حوله‌های یخ‌زده و نوشیدنی‌های سرد.
• محدود کردن زمان تبلیغات و صحبت‌های تاکتیکی تا هدف اصلی این وقفه‌ها، یعنی حفظ سلامت بازیکنان، حفظ شود. 
  
  متخصصان تأکید می‌کنند که با گرم‌تر شدن کره زمین، اجرای صحیح سیاست‌های مقابله با گرما در ورزش حرفه‌ای بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد و بی‌توجهی به یافته‌های علمی می‌تواند سلامت ورزشکاران را با خطر جدی مواجه کند.