«مادران»؛ مجموعه‌ای با رویکردی اخلاقی و انسانی

به گزارش جام‌جم‌آنلاین از روابط عمومی رسانه ملی، این مجموعه با رویکردی واقع‌گرایانه و احساسی، جلوه‌هایی از عشق، فداکاری و مسئولیت‌پذیری مادران شهید را به تصویر می‌کشد و تلاش می‌کند مخاطب را با روایت‌هایی الهام‌بخش همراه سازد. حسین رستم‌پور، تهیه‌کننده و مسعود دهنوی، کارگردان سریال «مادران» هستند که با تمرکز بر مفاهیم خانواده، امید و استقامت، کوشیده‌اند تا تصویری نزدیک به واقعیت از نقش مادران شهید ارائه دهند. با آنها و دو بازیگر مجموعه نمایشی فوق، همراه شدیم و درباره ساخت «مادران» گفت‌و‌گو کردیم که در ادامه از نظرتان می‌گذرد. 

 ادای دین به مادران شهدا

حسین رستم‌پور، تهیه‌کننده «مادران» درباره ایده تولید این سریال گفت: ایده این داستان از تجربه زیسته همسان من و آقای دهنوی می‌آید؛ هم عموی من و هم عموی او در دوران دفاع مقدس به شهادت رسیده‌اند. براین‌اساس همواره دوست داشتیم که برای خانواده و مادران شهدا کاری انجام دهیم. به‌هرحال خودمان در همین خانواده‌ها بزرگ شده بودیم. اسم من حسین است و اسم عموی شهیدم حسین بود؛ اصلاً اسم من را پس از شهادت عمویم، حسین گذاشتند و به همین خاطر رفتار مادربزرگم همیشه با من فرق داشت؛ ساخت این سریال ادای دینی به عمو و مادربزرگم بود.
وی ادامه داد: از دو سال پیش بود که ایده سریال «مادران» شکل گرفت و در ذهنمان برجسته و تحقیقات و پژوهش درباره مادران شهدا و جست‌وجوی ما در کتاب‌ها و اسناد با همین مضمون شروع شد. وقتی مجموعه داستانی با همین عنوان را که از سوی انتشارات روایت فتح منتشر شده بود، خواندیم، ایده‌مان سروشکل گرفت و از اینجا هادی مقدم‌دوست وارد کار شد و طرح‌ها را نوشتیم. از مرداد سال گذشته پیش‌تولید شروع شد و در چهار استان فیلم‌برداری کردیم. تنوع کارمان زیاد بود به‌صورتی که در این قصه هم مادر شهید اهل تسنن داریم و هم ارمنی.
این کارگردان تلویزیونی اضافه کرد: درحقیقت آنچه باعث انتخاب این قصه‌ها از میان سرگذشت مادران شهید متعدد شد، حضور آنان در اقلیم‌های متفاوت و شخصیت‌های مختلفشان بود.
رستم‌پور در پاسخ به این سؤال که این قصه چند قسمت است و آیا دنباله‌ای دارد، گفت: این سریال هفت قسمت است و اگر دنباله‌ای داشته باشد فصل «پدران» را می‌سازیم. درحقیقت بعد از ساخت «مادران» هرچه جلوتر رفتیم، متوجه رنج دیده نشده پدران شدیم. پدران مظلوم هستند و در این زمینه در حقشان اجحاف شده است؛ بنابراین اگر دنباله‌ای برای این کار باشد، این بار سراغ پدران شهدا می‌رویم.
تهیه‌کننده این مجموعه نمایشی ادامه داد: درنتیجه و، چون همه مادران شبیه هم هستند، یک نفر همه این نقش‌ها را بازی کرد. انتخاب هفت بازیگر برای این هفت نقش، کار راحت‌تری بود و بازی خانم افشار در هفت نقش، سخت‌تر بود، ولی ما کار سخت را انجام دادیم. بازیگری دارید که ۸۰ روز قرار است هفت حس متفاوت را به تصویر بکشد. این کار، سخت است، اما خانم افشار عالی بود و به‌خوبی از پس کار برآمد. درنهایت می‌خواستیم بگوییم مادر شهیدی که در روستای مرزی زندگی می‌کند، با مادرشهید ساکن تهران و مشهد فرقی ندارد؛ ممکن است لباس یا لهجه‌شان فرق کند، ولی مادر بودن تغییر نمی‌کند.
رستم‌پور در پاسخ به این سؤال که دشواری‌های این کار چه بوده است، گفت: رفت‌وآمد بسیار و اینکه هر قصه در یک استان فیلم‌برداری شد، کار را بسیار سخت کرد. ما از مشکین‌شهر شروع کردیم و بعد به نمین و تهران و… رفتیم. قسمت مربوط به قطار را از ساعت ۵:۰۰ صبح در مسیر تهران-ساری فیلم‌برداری کردیم و باز در برگشت فیلم گرفتیم. اساساً در این کار اقلیم برای ما بسیار اهمیت داشت، چراکه به دلیل روحیه مستندسازی که هر دو ما داشتیم، تمایل به شیوه نمایش کار برایمان مهم بود. از تهران خارج شدن، رنگ‌ها و جنس تصویر را عوض می‌کند و ما می‌خواستیم که هر قصه یا دقیقاً در همان فضای خودش روایت شود یا در نزدیک‌ترین حالت به آن. این‌گونه شد که چهار قصه در همان اقلیم و جغرافیای خودشان گرفته و باقی هم در نزدیک‌ترین فضا به شخصیت هر قصه و زندگی‌اش روایت شده است.
وی تصریح کرد: درنهایت هدف قصه «مادران» این است که این مادران شهدا، فراموش نشوند. رنج مادران شهدا باید دیده و از آن حرف زده شود. این نقش تربیتی که این مادران در زندگی این فرزندان شجاع داشته‌اند، باید موردتوجه باشد و از آن حرف زده شود

تصویر رنج‌های دنباله‌دار مادران شهدا

مسعود دهنوی، کارگردان سریال «مادران» درباره ایده طراحی و ساخت این سریال گفت: «مادران» سریالی هفت قسمتی با موضوع مادران شهدا و اقتباسی از قصه‌های واقعی و بخشی از آن برگرفته از تجربه زیسته من و آقای رستم‌پور است. این سریال درباره شهدایی است که معروف نیستند و بعضاً در فضایی دورافتاده زیسته‌اند. در تولید این کار تلاش کردیم تا تنوع اقلیمی، فرهنگی، جغرافیایی و حتی مذهبی را رعایت کنیم؛ بر این اساس است که از شهید ارمنی تا شهید خان‌زاده را به تصویر می‌کشیم. کتاب‌هایی به اسم «مادران» از سوی انتشارات روایت فتح منتشر شده؛ من ۱۰ جلد از آنها را خوانده بودم و در این سریال، قصه برخی از این مادران را به تصویر کشیدم. 
وی افزود: نسل ما اغلب با شنیدن قصه‌های تکراری از مادران شهدا مواجه است، اما این کتاب‌ها دریچه‌ای نو به‌سوی روایت‌های متفاوت گشوده‌اند. با دیدن جذابیت و منحصر‌به‌فرد بودن این قصه‌ها، این سؤال در ذهنمان شکل گرفت که چقدر می‌توان از این ظرفیت‌ها در قالب اقتباس‌های آزاد دراماتیک و سینمایی بهره برد. البته یکی از قصه‌هایمان هم برداشت آزادی از فیلم مستند «لوتوس» است.
کارگردان این مجموعه نمایشی در پاسخ به این سؤال که این مادران بر چه اساس انتخاب شدند، ادامه داد: در انتخاب مادران و روایت زندگی‌شان تلاش کردیم هرکدام از قصه‌ها وجه تمایزی با دیگری داشته باشد، مثلاً ارمنی بودن، فضای روستایی و کوهستانی، مناطق کویری، تنوع اقتصادی و فرهنگی برای ما مهم بود و می‌خواستیم شهدا از میان تمام قشر‌ها به تصویر کشیده شوند. بر این اساس، مادران تا حد ممکن با هم فرق دارند و تنها وجه اشتراک آنان ایران و ایرانی بودنشان است.
وی تأکید کرد: استفاده از یک بازیگر برای ایفای نقش هفت مادر شهید با ویژگی‌های کاملاً متفاوت، کار سختی بود. پس از بررسی ۱۵-۱۶ بازیگر مطرح سینما و تئاتر، نهایتاً به رویا افشار رسیدیم که برای این نقش انتخاب شد و الحق که فوق‌العاده بازی کرد.
دهنوی با اشاره به هدف این سریال اظهار کرد: رسانه باید روایتگر رشادت‌ها و الگوسازی برای نسل‌های بعدی باشد؛ در همین جنگ رمضان اگر دیدید که رشادت‌ها شبیه به همان رفتار‌های شهدای سال‌های قبل بود، دلیلش این است که برایشان الگوسازی شده بود. درنتیجه باید با ساختن و به تصویر کشیدن این روایت‌ها برای نسل امروز هم الگوسازی کرد.
وی ادامه داد: پیام سریال «مادران» و قصد ما این بود که رنج‌های دنباله‌دار مادران شهید را نشان دهیم؛ رنج‌هایی که این مادران در این سال‌ها به دوش کشیده، اما دیگران درکش نکرده بودند. ما می‌خواستیم تصاویری از مادران را نشان دهیم که شاید تابه‌حال دیده نشده باشد، مثلاً قصه مادری که در یک روستای دورافتاده کوهستانی زندگی می‌کند و عکسی از فرزندش ندارد، یا مادری که هرروز با مینی‌بوسی سفر می‌کند، چون راننده آن شبیه فرزندش است. اینها قصه‌هایی هستند که در میان روایت‌های رایج از شهدای معروف و فرماندهان شناخته شده، گم شده‌اند. هدفمان این بود که قصه‌هایی جدیدتر و فضا‌هایی تازه را به تصویر بکشیم و از کلیشه‌ها دور شویم تا تصویری درست از یک مادر مقاوم و استوار که در تنهایی‌هایش رنج‌های دنباله‌داری را تحمل می‌کند، ارائه دهیم.
دهنوی در توضیح سختی‌های این کار یادآور شد: کار کردن با خانم افشار، مثبت و در عین حال سخت بود. من جوان و کار اولی بودم، اما سابقه کاری خانم افشار حتی از سن من هم بیشتر بود؛ بنابراین دانش فنی و تخصصی و تکنیک‌های بازیگری او برجسته بود و کار من را که هدایت بازیگر بود، سخت می‌کرد. ولی به سبب ارتباط درستی که بین ما برقرار شد، او کمک کرد که هم مسیری که من می‌خواستم در آن پیش برویم و هم هنر او آن‌گونه که بلد بود و در آن تبحر داشت، دیده شود و نتیجه چیزی شد که می‌بینید.
وی با اشاره ترکیب بازیگران اظهار کرد: در این مجموعه، از بازیگران جوان و توانمند استفاده کرده‌ایم؛ کسانی که در سینما و تئاتر تجربه و اعتبار دارند. ازجمله ارسطو خوش‌رزم، برنده سیمرغ جشنواره، رضا مسعودی، نامزد جشنواره فیلم فجر، خاطره حاتمی و مرتضی امینی‌تبار. در کنار آنان هم بازیگران پیش‌کسوتی، چون آتش تقی‌پور، جلیل فرجاد، رضا بنفشه‌خواه و افسر اسدی - پس از مدتی دوری از تلویزیون در این مجموعه حضور دارد - ایفای نقش کردند. تلاش کردیم تا با این ترکیب از بازیگران، مخاطب را ترغیب به تماشای کار کنیم

«مادران» تجسم زیبایی از مادران شهید است

مهسا هاشمی، بازیگر مجموعه «مادران» درباره نقش خود در این قصه به خبرنگار هفته‌نامه صداوسیما گفت: من نقش مینا را در این قصه داشتم؛ دختری که پرستار است و در جنگ ۱۲ روزه کار می‌کند. در این میان، خواستگاری نظامی دارد که از دوستان قدیمی و خانوادگی است. با وجود این پیشینه روابط خانوادگی و قراری که خانواده‌ها می‌گذارند، مینا به دلیل موقعیت کاری خواستگارش، مردد و مخالف است و دائم این موضوع را پس می‌زند و با خودش در جدال است.
وی با اشاره به چگونگی حضور در این قصه ادامه داد: شخصی از گروه کارگردانی با من تماس گرفت و فیلم‌نامه را نیز برایم فرستاد. من قصه را دوست داشتم، چون مربوط به روز‌های پرالتهاب جنگ بود. اصلاً اینکه قصه در دل جنگ روایت می‌شد برای من جدی و جذاب بود. ضمن اینکه شخصیت مینا - دختری مستقل و پرستار که در روز‌های جنگ کار می‌کند و در تلاش برای خدمت به همنوعانش است- و روایت و پایان‌بندی قصه و عشقی که در انتها شکل گرفت، برایم جذاب بود.
هاشمی‌با تأکید بر اهمیت قصه سریال «مادران» اظهار کرد: وجود و شخصیت مادر ارزش و قیمت ندارد و والاست. در طول تاریخ، قصه‌های مختلفی برای مادران نوشته شده و مادرانگی آن‌قدر قشنگ است که هر قصه‌ای درباره آن، مخاطب خودش را دارد. البته در این سریال این اهمیت مضاعف است، چراکه درباره مادران شهدا صحبت می‌شود. اینکه جگرگوشه‌ات را از دست بدهی مازاد مادر بودن بر اهمیت یک قصه و بار آن اثر می‌گذارد. ضمن اینکه خانم افشار بی‌نظیر ظاهر شد و مادری کردن در این داستان‌ها را به زیبایی به تصویر کشید.
این بازیگر در پاسخ به این سؤال که دشواری‌های این نقش را در چه می‌داند، گفت: این قصه مشکلات خودش را داشت. یکی از سکانس‌هایی که من و آقای دهنوی درباره آن بسیار صحبت کردیم، سکانسی بود که در بیمارستان خبر شهادت خواستگارم را به من دادند و درست در زمانی که نرم شده و می‌خواهم ازدواج کنم، آن فرد از دست می‌رود. این سکانس مهم و اثرگذار بود و بازی کردن آن دشوار.
وی یادآور شد: این قصه اپیزودیک است و هر قسمت پیام متفاوتی دارد، اما درمجموع مادر بودن، به‌ویژه مادر شهید بودن را به تصویر می‌کشد.

 «مادران» قصه‌ای نزدیک به واقعیت جنگ 

ارسطو خوش‌رزم، بازیگر سریال «مادران» درباره نقش خود در این قصه گفت: این سریال درباره چند مادر شهید است که همه این نقش‌ها را رویا افشار بازی کرد. کار او بسیار سخت بود و نقش‌های مختلف را با ویژگی‌ها و زبان‌های مختلف به اجرا درآورد و در بازه زمانی کوتاه شخصیت‌های مختلفی را ساخت. در یکی از اپیزود‌ها من نقش پسری را داشتم که خانم افشار خاله‌اش است و پسر شهیدی دارد که عکس ندارد و، چون عکس ندارد، شائبه‌هایی از حضور این پسر در جنگ مطرح است. در این داستان این پسر با خاله‌اش همراه می‌شود تا عکس شهید را پیدا کنند.
وی ادامه داد: درگیر کار‌های متعددی بودم که مسعود دهنوی این کار را به من پیشنهاد داد. کار را دوست داشتم، چون متفاوت بود. زمانی که این جنس کار‌ها ساخته می‌شود، به سمت جنسی از شعار و شعارزدگی می‌رود، اما فیلمنامه این قصه به‌قدری شفاف و روان بود که به بازی ترغیب شدم و حضور خانم افشار به‌عنوان بازیگر نقش اصلی، انگیزه مهمی‌بود، چون سعادت همبازی شدن با ایشان را غنیمت می‌دانستم.
خوش‌رزم تصریح کرد: قصه روان است و از کلیشه‌های مرسوم فاصله گرفته و به واقعیت جنگ نزدیک شده است. اساساً اینکه بعد از این همه سال که آثار بسیاری درباره جنگ ایران و عراق ساخته شده، اینکه بتوانید از دل مسائل آن دوران، موضوعی ناب و بکر را پیدا کنید و بسازید، کار سخت و ارزشمندی است که سریال «مادران» انجام داده. البته هر زمان هر نقشی درباره شهدا به من پیشنهاد شود با جان‌ودل می‌پذیرم و حضور پیدا می‌کنم.