تهدید نظامی ترکیه علیه شمال عراق ادامه دارد مرزهای پر تنش

طی یک ماه گذشته دو اتفاق به ظاهر نامرتبط موجب شد روابط ترکیه و ایالات متحده بیش از هر زمانی در گذشته متزلزل شود.

کد خبر: ۱۵۲۰۸۵

افزایش حملات شبه نظامیان حزب کارگران کردستان (PKK) در نواحی جنوبی ترکیه که مرگ 30 تن را رقم زد بعلاوه اقدام اوایل ماه گذشته کنگره ایالات متحده در محکومیت نسل کشی نزدیک به یک قرن قبل ارامنه توسط عثمانی ها تحولاتی بود که موجب شد ابرهای تیره و تار بر روابط ترکها و امریکایی ها سایه افکند.در حالی که تشدید تحرکات PKK در نواحی مرزی ترکیه با عراق شکل گیری حمایت عمومی ترکها از اقدام نظامی علیه نواحی شمال عراق را به دنبال داشت ناکامی نیروهای امریکایی و نظامیان عراقی در مهار حملات فرامرزی PKK موجب شد زمامداران آنکارا، پایتخت ترکیه در اظهارت خود امریکایی ها را به اهمال در سرکوب تروریسم متهم کنند.
در سایه این تحولات بود که ارتش ترکیه اقدام به اعزام نیروهای تازه نفس به مرزهای ترکیه با عراق کرد اما ترکها به همان اندازه عراقی ها و امریکایی ها به عملیات فرامرزی بی رغبت بودند. ورود نیروهای ترک به شمال عراق به منزله از بین رفتن امنیت تنها منطقه آرام در عراق پس از سرنگونی حمایت صدام حسین ، دیکتاتور پیشین این کشور در سال 2003 بود.

آنچه بر پیچیدگی اوضاع شمال عراق دامن می زند مصوبه اوایل ماه گذشته یکی از کمیته های کنگره ایالات متحده است که قتل عام 1915 میلادی ارامنه از سوی ارتش عثمانی را مصداق نسل کشی دانست . آنکارا بلافاصله به این مصوبه اعتراض کرد و آن را غیرقابل قبول دانست و رهبران ترکیه هشدار دادند پافشاری واشنگتن بر این موضع ممکن است وضع محدودیت هایی بر دسترسی ایالات متحده به پایگاه هوایی اینجرلیک را در پی داشته باشد. 8 نخست وزیر پیشین ترکیه که هنوز در قید حیات هستند در نامه ای به جورج بوش ، رئیس جمهور ایالات متحده هشدار دادند این قطعنامه غیرالزام آور می تواند به روابط ترکیه با ایالات متحده لطمه وارد آورد. این دقیقا همان سخنانی بود که بوش ساعاتی پس از دریافت این نامه بر زبان آورد و خواستار جلوگیری از تشدید تنش واشنگتن با یکی از کلیدی ترین متحدان ایالات متحده در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) شد.ترکیه بصراحت نیروهای کرد عراقی و نظامیان امریکایی را به تامین بهشتی امن برای اعضای PKK و تامین ادوات نظامی مورد نیاز نزدیک به 2هزار شبکه نظامی این گروه متهم کرده است . مقامات آنکارا اعتقاد دارند دولت اقلیم کردستان و نظامیان امریکایی اقدامی برای جلوگیری از عملیات فرامرزی PKK نمی کنند. دولت اقلیم کردستان و امریکایی ها در مقابل تاکید دارند آنچه در توان دارند برای مهار اقدامات PKK به کار گرفته اند اما نواحی کوهستانی مجاور مرز عراق از حوزه نظارت آنان خارج است .بولنت علیرضا، از تحلیلگران امور ترکیه در مرکز تحقیقات بین المللی و استراتژیک در واشنگتن می گوید: امریکایی ها بین ائتلاف تاکتیکی شان با کردهای عراق و دوستی استراتژیک و دیرینه شان با ترکها گرفتار شده اند. می افزاید: واشنگتن به همان اندازه که به پایگاه اینجرلیک برای پشتیبانی از نیروهای خود در عراق نیاز دارد به همراهی کردهای عراق برای آرام نگاه داشتن مناطق شمالی این کشور محتاج است . از همان اولین روزهای تشدید بحران در نواحی مرزی ترکیه و عراق همه کارشناسان بر این باور بودند که ورود گسترده نیروهای ترک به شمال عراق نامحتمل است . اگرچه فشار داخلی بر دولت رجب طیب اردوغان ، نخست وزیر به دلیل تشدید حملات PKK برای اقدام علیه این گروه رو به افزایش گذاشته لیکن بعید است که آنکارا با وجود دغدغه هایش برای تسریع روند رشد اقتصادی و کوتاه کردن فاصله زمانی الحاق به اتحادیه اروپایی علاقه ای به درگیر شدن در مناقشه ای نظامی داشته باشد.

تهاجم به داخل قلمرو عراق

اگرچه طی یک ماه گذشته نزدیک به 20هزار سرباز ترک در حاشیه مرزهای این کشور با عراق تجمع کرده اند و ارتش ترکیه که بزرگترین نیروی زمینی ناتو را پس از ایالات متحده دارد مترصد افزایش نیروها در مناطق مرزی با عراق است لیکن گمان می رود هدف از اعزام این نیروها ایجاد منطقه حایلی به عراق 10 تا 20 کیلومتر در نوار مرزی باشد و احتمال ورود نظامیان ترک به قلمرو عراق اندک است .ترکها پیش از این طی دهه های 80 و 90 میلادی 24 بار اقدام به عبور از خط مرزی با عراق و مداخله در منطقه خودمختار شمال این کشور با هدف سرکوب PKK کرده اند. گسترده ترین این حملات در سالهای 1995 و 1997 شکل گرفت که بیش از 50هزار نیروی ترک در آنها مشارکت داشتند ولی با وجود تمامی این اقدامات PKK هنوز در شمال عراق فعال است . مکانیسمی که در سال 2006 میلادی برای جلوگیری از عملیات واحدهای PKK علیه منافع ترکیه و تهاجم فرامرزی ارتش ترکیه از سوی ایالات متحده و ترکیه تبیین شد هم نتوانست به مهار PKK کمک کند. بوش در آن زمان ژنرال ژوزف رالستون ، از فرماندهان کل پیشین ناتو را به عنوان نماینده ویژه خود برای مقابله با این گروه منصوب کرد اما او موانع زیادی برای انجام ماموریت خود پیش رو داشت و به همین دلیل بود که حدود یک ماه قبل از این سمت استعفا کرد. همتای ترک رالستون نیز پیش از آن به دنبال انتقادی تند از امریکایی ها اخراج شد. او اندکی قبل در مصاحبه با یکی از روزنامه های ترکیه تاکید کرد هر کس به ترکیه برای مقابله با PKK کمک نکند در جرم اقدامات این گروه سهیم است.

تاثیر لایحه نسل کشی

خیلی ها بر این باور هستند که PKK به شکلی هدفمند و برنامه ریزی شده به دنبال کشاندن ارتش ترکیه به شمال عراق است تا از این رهگذر به روابط آنکارا و واشنگتن لطمه بزند، راه را برای انزوای ترکیه هموار کند و احتمال رویارویی نظامیان ترکیه با ارتش اقلیم کردستان را به حداکثر برساند.آنچه در این بحبوحه زمامداران ترکیه انتظارش را نداشتند قطعنامه محکومیت نسل کشی ارامنه بود. وقتی کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا یازدهم اکتبر در حضور 4 تن از بازماندگان کشتار ارامنه در ضمن جنگ جهانی اول رای به محکومیت ترکیه و نسل کشی تلقی شدن این کشتار داد هیچ کس در این که مقامات ترکیه از این بابت برخواهند آشفت ، تردیدی نداشت .تجار امریکایی که نگران تاثیر این قطعنامه بودند تلاش خود برای ترغیب گروههای لابی به جلوگیری از طرح این قطعنامه در صحن مجلس نمایندگان را آغاز کردند. به ادعای این عده حجم صادرات فرانسه به ترکیه طی یک سال گذشته و پس از صدور قطعنامه مشابهی در محکومیت نسل کشی ارامنه توسط پارلمان این کشور در سال گذشته میلادی حدود 2میلیارد دلار کاهش داشته است.