چند نکته درباره سوالهای کنکور سراسری رشته ریاضی: حفظ کردن به جای خلاقیت از کنکور تا کلاس دانشگاه

کنکور سراسری برای جوانان غولی شده که کمتر کسی از آنها قادر به از پای درآوردن آن است کمبود ظرفیت پذیرش دانشگاه ها از یک سو و افزایش شمار داوطلبانی که هر سال در آرزوی ورود به سرزمین آرزوهای خود هستند از سوی دیگر موجب شده است درصد بسیار زیادی

کد خبر: ۱۲۳۸۵

از دانش آموزان نتوانند از سد سکندر کنکور عبور کنند در این میان نوع سوالات مطرح شده از سوی طراحان پرسش های آزمون ، خود مشکلی مضاعف بر دوش دانش آموزانی نهاده که برای قبولی در کنکور خواب و خوراک را طی ماههای متمادی بر خود حرام کرده اند. مطلب زیرنگاهی گذرا به معرفی سوالات آزمون سراسری سال 81 در رشته ریاضی دارد که توسط چند تن از دبیران سنندجی تهیه و به دفتر روزنامه "جام جم " ارسال شده است ، با هم بخوانیم.یکی از دانش آموزانمان تعریف می کرد: "کنکور که تمام شد، مدام از خودم می پرسیدم چه کسی ممکن است چنین سوالاتی را طرح کرده باشد؛ و بعد پاسخ خود را از مصاحبه های تلویزیونی رئیس سازمان سنجش گرفتم که : متعهدترین اساتید در هر رشته بیایید با هم سری به سوالات و نیم سری هم به کتابهای درسی بزنیم ، تا شاید کسانی هم که بیرون گود کنکور نظاره گر این آشفته بازار هستند، معنی بازی کردن با سرنوشت نزدیک به دو میلیون نفر و معنی سنجش واقعی را بفهمند.استفاده از پرسشهای حفظی صرف آن هم فقط در دروس عمومی و تا حد معقول مسلما امری اجتناب ناپذیر است ؛ ولی تعداد این چنین پرسشهایی و نیز موضوع آنها که حتی جزو اهداف ضمنی آموزش و پرورش نه در ایران و نه در هیچ کجای دنیا به شمار نمی آیند حاکی است که برنامه ریزان سازمان سنجش آموزش کشور، به این نتیجه رسیده اند که هم از نظر استحقاق و هم از لحاظ نیاز دانشگاه های کشور و به تبع آن ، نیازهای آینده کشور، نه به تحصیلکرده هایی با قدرت درک و استنباط و ضریب هوشی بالا که به دانشجویانی باید اندیشید که حتی در رشته های مهندسی فقط می توانند حفظ کننده خوبی باشند تا به این ترتیب روحیه تحقیق و پژوهش اگر هنوز هم چیزی از آن باقی است بیش از پیش به فراموشی سپرده شود و مغزهای این کشور یا تقدیم کشورهایی شوند که قدر "فکر و اندیشه " را می دانند و یا اگر ایرانی می مانند، در پشت سوراخ های بی معنی و بی هدف کنکور محروم از تحصیل شایسته ، بپوسند و یا هرز بروند اما شاهدهایی بر این مدعا: )اعداد به شماره سوالها اشاره می کنند( الف ( ادبیات : 10 در این سوال درباره تعداد تکواژه ها و واژه های یک جمله ، پرسش شده است . تنها اطلاعاتی که درخصوص نحوه انجام این کار در "زبان فارسی 5 " می توان یافت ، زیر دو تیتر "واژه چیست ؛" صفحه 18 و "تکواژه چیست ؛" صفحه 19 و همچنین در مثال صفحه 16 وجود دارد. دردومورد اول که به هیچ وجه از نظر کتاب درباره "نقش نماها" مطلبی نوشته نشده و درخصوص مثال صفحه 16 هم کافی بود طراح ، سطر اول مثال را مطالعه می کرد تا با دیدن 3 علامت تکواژه در زیر "که به " متوجه اشتباه چاپی موجود در این مثال می شد و صدالبته که این مثال کتاب هم با وجود چنین اشتباه چاپی ، نمی تواند حجت و محل استناد دانش آموز یا معلم شود. پس به این ترتیب چاره ای نمی ماند جز این که قبول کنیم طراح محترم سوال انتظار داشته است که هر دانش آموزی مطابق نظر معلم خود عمل کند و لابد از اختلاف نظر میان دبیران محترم ادبیات بویژه در این مورد، بی خبر بوده است.13 این سوال غیرقابل توجیه است : سوال گزینه فاقد سجع را می خواهد. دیگر مطمئن شدیم که طراح سوال ، حتی نیم نگاهی هم به کتابهای درسی نینداخته است؛ زیرا:اول این که در کتابهای ادبیات 3 و4 ، ادبیات 5 ، ادبیات پیش 1 و2 و زبان فارسی 5 که به عنوان منابع کنکور اعلام شده اند، درباره شناسایی سجع و تعریف آن ، هیچ گونه مطلبی نیامده است. دوم این که تنها مطلبی که درباره سجع ، در کتابهای متوسطه وجود دارد به کتاب ادبیات فارسی 1 و2 مربوط می شود که جزو منابع کنکور نیست . هرچند نمی توان انتظار داشت هر مطلبی که مربوط به این کتاب است ، در آزمون سراسری مورد پرسش قرار نگیرد؛ ولی اگر "سوال مستقیم " از این کتاب طرح شود، آن هم در موردی که در منابع کنکور هیچ اشاره مجددی به آن نشده است ، این پرسش را به ذهن می آورد که : اگر از متون خارج از کتاب سوال می شود - که استثنائا اتفاق مبارکی است - و حالا هم می بینیم که درباره آرایه های ادبی هم ، این چنین عمل شده است ، پس چه فرقی میان کتابهایی که سازمان سنجش به عنوان منابع کنکور اعلام کرده ، با سایر کتابهای دوره متوسطه باقی می ماند؛.سوم این که در همان کتاب ادبیات فارسی 1 و2 هم تنها مطلبی که درباره سجع دیده می شود در صفحه 21 کتاب ، بیاموزیم 1 )یادآوری اصطلاحات ادبی دوره راهنمایی ( به این شرح است:سجع : آرایه ای که از همراه آمدن کلمات هماهنگ در آخر جمله های یک عبارت حاصل آید. مثل قافیه در شعر. مثال : نه هر که به قامت مهتر به قیمت بهتر.همین چند جمله مبهم ، با کلمه مبهم تر "هماهنگ " باعث می شود که طراح محترم سوال- البته اگر متن این بیاموزیم را خوانده باشد - از یک دانش آموز رشته ریاضی انتظار داشته باشد که بتواند آرایه سجع را تشخیص دهد و آیا واقعا کسی که با علم منطق و استنتاج آشنایی دارد، بدون استفاده از آموخته های دیگر و فقط با فرض کردن تعریف فوق ، می تواند با قطعیت ، گزینه درست این تست را بیابد؛!15 و17 : پاسخ دادن به این2 سوال ، مستلزم از بر کردن کلمه به کلمه 18 صفحه فهرست اعلام است )!( هرچند قبلا مژده این تصمیم را در پیک سنجش منتشر کرده بودند و بنابراین روی ما نه با طراح محترم سوال که با برنامه ریزان محترم درس ادبیات در آزمون سراسری خواهد بود:نخست آن که کدامیک از آقایان 18 صفحه مذکور را مو به مو حفظ کرده است که اکنون از400 هزار نفر داوطلب رشته ریاضی ، انتظار چنین عمل بیهوده ای را دارد؛ دیگر اینکه در کجای دنیا رسم است ، در عصر رایانه و اینترنت ، این حجم بسیار زیاد از اسامی و تاریخ ها و کتابها را در مغز مهندسان آینده شان فرو کنند تا جایی برای خلاقیتشان باقی نماند؛ جز در ایران که پس از قرنها تایخ درخشان در علوم مختلف ، امروز به این نتیجه رسیده ایم که برای فرزندان ما دانستن این که "به ویاسا، رامایانا را نسبت می دهند یا مهابهاراتا را؛" بسیار ارزشمندتر از آموختن "شیوه ماهیگیری" است؛21 سوال را عینا نقل می کنم : "پیام اصلی سعدی ، در داستان سگی پای صحرانشینی گزید در کدام گزینه آمده است ؛" شاید باور کردنی نباشد، ولی نه در صورت سوال ، حکایت آورده شده و نه در هیچ کجای کتابهای متوسطه !ب دینی :54 این سوال از پاورقی صفحه 59 بینش اسلامی 2 ، طرح شده است ، فکرش را بکنید25 سوال معارف برای بیش از500 صفحه منبع آزمون معارف ، آن وقت به جای پرداختن به مسائل اساسی ، طراح سوال در میان پاورقی ها به دنبال آماری و ارقامی و مچگیری کردنی و حتما به خیال خودش چه ارزشیابی خوبی!پ زبان :اصولا با جدا شدن رشته اختصاصی زبان ، انتظار می رود که طراحان سوالات زبان برای سایر رشته ها، کم کم دست از سر گرامرهای پیچیده بردارند و طبق روال سالهای اخیر به مفهوم و معنا بیشتر توجه کنند که خوشبختانه همین طور هم بوده است اما در بخش درک مطلب سوالات امسال 97 در این سوال باید برای یکی از گزینه های 1 یا2 را انتخاب کرد )گزینه 3 و4 بوضوح اشتباهند( اما گزینه 1 که گویا مورد نظر طراح سوال هم بوده که از مضمون متن "استنباط" می شود ولی گزینه دو هم یقینا درست است : که با توجه به ترکیب درباره مادر بیل گیتس در سطر چهارم متن ، و نیز با توجه به عبارت پایان پاراگراف دوم و با توجه به این که بیل گیتس هم مثل همه غیر از کارش ، تفریحات دیگری هم دارد، به این نتیجه می رسیم که در این سوال ، هم گزینه 1 و هم گزینه دو کاملا درستند صد در این سوال هم ، دو گزینه درست وجود دارد: گزینه 3 و4 ؛ در متن داده شده سوال ذکر شده و اما گزینه 4 که مورد نظر طراح سوال اعلام شده است ، به این شرح ولی به گزینه 3هم کمی دقت کنید که بدیهی است با توجه به این که زبانهای رایانه ای ، جزو نرم افزارند و نه سخت افزار، پس قسمت اول این دو گزینه تفاوتی با هم ندارند. در قسمت دوم نیز با توجه به این که رایانه های شخصی در همه جای دنیا ممکن است مورد استفاده قرار گیرند نمی توان به ایراد گرفت شیمی :201 سوال ، عدد اتمی سدیم را ذکر نکرده است ؛ یعنی باید دانش آموزان اعداد اتمی را هم از حفظ باشند؛ پس چرا در سوال 204 اعداد اتمی آورده شده ، در حالی که نیاز کمتری به آن هست؛211 نمونه یک سوال کاملا غیرمنطقی . تصویر یک مخزن شامل تعادل و سوال از هدف ساخته شدن چنین مخزنی ؛ مطمئنم که هیچ شیمیدانی از روی این شکل نمی تواند "فلسفه وجودی " آن را دریابد؛ مگر این که حفظ کرده باشد که در کتاب شیمی 3 دبیرستان ذیل چه توضیحاتی از این شکل استفاده شده است؛218 گویا این سوال آنقدر شور بوده که از همان اول کار حذف شده است!230 این تست را عینا نقل می کنیم:1 ،1 دی کلرواتان را از واکنش کدام دو ماده با یکدیگر می توان به دست آورد؛1 کلرید وینیل و کلر2 کلرید وینیل و کلرید هیدروژن 3 اتیلن و کلر4 اتیلن و کلرید هیدروژن با توجه به این که در صورت سوال به شرایط واکنش یا محصول بلافاصله و یا واکنش مستقیم دو ماده اشاره ای نشده است ، می توان گفت که سوال تا حدی مبهم است . مثلا طبق واکنش صفحه 138 شیمی پیش دانشگاهی که اگر دمای محیط را از600 درجه به حدود110 درجه پایین تر بیاوریم ، آن گاه طبق توضیح صفحه 137 شیمی پیش "اگر مقدار کلرید هیدروژن زیاد باشد، یک مول دیگر از آن به کلرید وینیل افزوده می شود و1 ،1 دی کلرواتان به دست می آید". پس به این ترتیب گزینه های2 و3 هر دو کاملا درست هستند.سخن آخر:اولا یاد بگیریم که به سرنوشت هایی که به ما سپرده اند، احترام بگذاریم . هرچند در این مختصر، تنها به بررسی سوالات برخی از دروس رشته ریاضی فیزیک در آزمون امسال پرداختیم ؛ ولی آزمون سایر رشته ها نیز چندان عاری از اشکال نبود. با یک حساب ساده ، اگر برای لااقل یک میلیون نفر از شرکت کنندگان در آزمون سراسری میانگین 6 ساعت مطالعه در روز، در نظر بگیریم - یعنی خیلی کمتر از مطالعه خیلی ها - و آن را در365 شبانه روز ضرب کنیم ، یعنی بیش از121 میلیون ساعت عمر جوانان ایرانی ، آن هم فقط برای اجازه ورود به دانشگاه . مسلما کتابهای درسی عاری از اشکال نیستند و نیز خود نفس کنکور. اما کمترین و ابتدایی ترین حق یک میلیون انسان که جوانی شان را در پای درس خواندن و رفتن به دانشگاه می گذارند تا درخت فردای ایران را سر سبزتر از امروز ببینند، آیا برخورداری از یک امتحان درست و ارزشیابی عادلانه نیست؛ ثانیا مسوولان سازمان سنجش ، خود را ملزم به پاسخگویی بدانند و انتقادهای ما را - به عنوان دبیرانی که سالهاست با همین کتابهای پر از اشکال سر می کنند و نه به عنوان خرده گیران - منصفانه بخوانند و به جای تعصب و پافشاری بر درستی سوالاتشان به فکر اصلاح یا حذف آنها بیفتند تا خدای ناکرده از بچه های 80-81 هم حقی ضایع نشود و نگارندگان یقین دارند با تمهیدات مسوولان سازمان سنجش ، از سال آینده به بعد هرگز چنین اشتباهاتی رخ نخواهد داد. کلیه ارجاعات این مقاله براساس کتابهایی است که در پیش دانشگاهی 80-هشتادویک ، سال سوم 79-80 و سال دوم 78-79 و سال اول 77- هفتادوهشت تدریس شده اند؛ یعنی همان کتابهایی که می بایست طراحان سوال از آنها استفاده کنند.