گزارش میدانی جام‌جم از قهوه‌خانه‌هایی که برای جام‌جهانی فوتبال کیسه دوخته‌اند
جام جهانی دودزا
صدای قل‌قل قلیان، دود و آه تماشاچیان از اشتباه داور فضای قهوه‌خانه را پر کرده است، اعتراض و کری خوانی با دود از دهان تماشاچیان روانه سقف سالن می‌شود،قلیان پشت‌قلیان از آشپزخانه بیرون می‌آید و زغال گردان‌هایی که به سرعت توپ وسط میدان دوردست قهوه چی می‌چرخند، تنباکو‌هایی که بسته به نتیجه بازی لحظه به لحظه پربارتر و دودزاتر می‌شوند و عرق‌های که از هیجان و گرما داخل سالن از سر و روی قهوه‌چی و مشتری‌ها جاری می‌شود.
توپ در کنج دروازه می‌نشیند، یکی از آنها که تا الان کری می‌خواند پُک آخرش به قلیان را عمیق‌تر می‌زند، پول شرط باخته را روی میز می‌گذاردو شبیه بازیکنی که کارت قرمز گرفته است می‌رود تا از قهوه‌خانه خارج شود.
جذابیت تماشای فوتبال در جمع دوستان همراه با کری‌خوانی و آنالیزهای خودمانی از جمله جذابیت‌های گروهی دیدن این رشته مهیج است. هیجانی که در هر جا لذت خاص خود را دارد. هیجانی که این روزها بیشتر در قهوه‌خانه مرسوم شده است. به‌طوری که در زمان پخش فوتبال در قهوه‌خانه‌ها جا برای سوزن انداختن نیست.
«تخت خالی نداریم،» متوجه دهان بازمانده از تعجبم پس از دیدن تخت و نیمکت‌های چوبی خالی می‌شود، «همه رزرو شده‌اند، وی آی پی هم جا ندارد. » می‌گویم قبل از شروع شدن فوتبال می‌روم .شانه بالا می‌اندازد و می‌گوید «خب، در خدمتم» اینها مکالمه بین من و مجید، شاگرد ارشد قهوه‌خانه‌ای در مرکز تهران است. چای لیوانی، هویج‌های خردشده در آبلیمو و زولبیا؛ وسایل پذیرایی فراهم است. تخمه خوردن در قهوه‌خانه مرسوم نیست اما دیدن فوتبال بدون تخمه شکستن لطفی ندارد. چند بسته تخمه را روی میز می‌چیند و می‌رود.
سالنی 300 متری که همه نوع صندلی دارد از مبل و راحتی‌های چسبیده به میز صندوق که برای دوستان صندوقدار و مشتری‌های همیشگی است تا صندلی و تخت‌های چوبی که در قسمت انتهایی‌تر از در ورودی قهوه‌خانه قرار دارند. مجید پرده سفید 9 متری را پایین می‌کشد و می‌گوید «استقلالی یا پرسپولیس؟» خودش استقلالی دو آتشه است، طرفدار فرهاد مجیدی. یکی دیگر از قهوه‌چی‌ها در حالی که غرزنان از آشپزخانه وارد سالن اصلی می‌شود، می‌گوید: «شیشه قلیان مخصوص امیر شکست. حالا بیا و درستش کن» نگرانی را می‌شود از چهره هر دو شاگرد قهوه‌خانه دید. مجید بعد از مکثی کوتاه می‌گوید: «مرتضی امشب نمی‌آید و شیشه قلیانش را برای قلیان امیر می‌گذاریم. »
انگار اینجا طبقه‌بندی‌هایی هست که مردم بیرون از قهوه‌خانه از آن بی‌خبرند.
قلیان ویژه، قلیان خصوصی، تنه فلانی، صندلی فلانی و. . . اینها جملات و مکالمه‌های بین شاگرد قهوه‌چی‌هاست. مجید می‌گوید این آقایی که شیشه قلیانش شکسته است از مشتری‌های خاص و پولدار اینجا ست .هفته‌ای یکی دو بار و روزهایی که فوتبال باشد، اینجا می‌آید.همیشه دست به انعام و خیر بده است. تخت و قلیان مخصوص دارد. روزی که تیمش برنده شود روز خوش ماست. » اتاقی ویژه در قسمت بالایی قهوه‌خانه که با دیوار شیشه‌ای از قسمت معمولی جدا می‌شود، نمایشگر سه‌بعدی با اسپیکرهای مخصوص، مبل‌های راحتی آنچنانی، پذیرایی‌هایی متفاوت از جمله خدمات مخصوص وی آی‌پی‌نشین‌هاست. جایی که در آن غیر از فوتبال و خدمات ویژه ماجرای شرط‌بندی و کری‌خوانی شکل تازه‌ای به خود می‌گیرد.
شرط‌بندی دودزا
خودشان می‌گویند پیش‌بینی، اما صورت‌های قرمزشده و جر و بحث‌های با صدای بلند فکر هر‌بیننده‌ای را به سمت شرط‌بندی می‌برد. شرط‌بندی بیشتر در قهوه‌خانه‌های مرکز و شمال شهر اتفاق می‌افتد. نوع و جنس شرط هم بستگی دارد به توافق و عرف قهوه‌خانه، عرفی که معمولا صاحب قهوه‌خانه تعیین می‌کند. مجید می‌گوید در قهوه‌خانه ما معمولا شخصی که می‌بازد حساب تمام مشتری‌ها را صاف می‌کند. اما در قهوه‌خانه‌های دیگر شرط‌بندی هزینه‌های سنگین تری را روی دوش افراد می‌گذارد. یکی از قهوه‌چی‌ها در این‌باره می‌گوید، چند سالی در قهوه‌خانه‌های شمال شهر کارکرده و شاهد شرط‌بندی‌های میلیونی در زمان پخش مسابقات ورزشی بوده است. لیگ قهرمانان اروپا و لیگ‌برتر ایران از جذاب‌ترین مسابقات برای شرط‌بند‌هاست.
صندوقدار قهوه‌خانه از پذیرش مسئولیت اتفاقاتی که در آن محل رخ می‌دهد سر باز می‌زند و توضیح می‌دهد: این شرط‌بندی‌ها ربطی به قهوه‌خانه و صاحب آن ندارد. مشتری به هر بهانه و دلیلی که به قهوه‌خانه بیاید وظیفه ما پذیرایی از او ست! با این حال چنین توجیه هایی نمی تواند از خطراتی که جوانان را در قهوه خانه ها تهدید می کند کم کند و مسئولان باید به فکر حل مشکل قانون‌گریزی و البته رواج این عادات آسیب‌زا در قهوه‌خانه‌ها باشند.
قلیان - آنلاین
سفارش آنلاین قلیان، خدمت دیگری است که قهوه‌خانه‌ها ارائه می‌کنند. تعدادشان کم و فعالیت شان محدود است اما طرفداران خاص و حتی شماره اشتراک دارند. شرکت خصوصی، املاکی‌ها و مغازه‌داران مشتری‌های همیشگی هستند. صاحبان قهوه‌خانه‌ها سفارش مسیرهای نزدیک به قهوه‌خانه را قبول می‌کنند. بهرام یکی از قهوه‌خانه‌دارهای باسابقه در تهران است. او می‌گوید به پیشنهاد پسرش یک سالی است که شاگردانش با موتورسیکلت قلیان را به آدرس مشتریان می‌برند. در همان‌جا قلیان را روشن می‌کنند و برمی‌گردند. یکی از شاگردان بهرام می‌گوید بیشتر مشتری‌های ما مغازه دارهایی هستند که برای این‌که مشـــتــری‌هـــای خود را ازدست ندهند، قلیان را در مغازه می‌کشند و وقت ندارند به قهوه‌خانه بیایند.
لغزش جمعی
جمع شدن جوانان و تماشای بازی فوتبال رفتار نامناسبی نیست، اما وقتی در جمع راه برای رفتارهای ناپسند هموار می‌شود باید نگران بود، غفورشیخی، جامعه‌شناس نیز معتقد است وقتی جوانان در چنین محیط‌هایی حاضر می‌شوند احتمال غفلت‌شان افزایش پیدا می‌کند. او به جام‌جم می‌گوید: وقتی عمل ناپسندی مثل قلیان کشیدن در جمع انجام می‌شود از زشتی آن کم می‌شود. در این شرایط ممکن است رفتارهای آسیب‌زای بیشتری نیز اتفاق بیفتد برای نمونه می‌توان به مصرف مواد مخدر یا محرک اشاره کرد یا نسبت به رواج شرط‌بندی هشدار داد. آن‌طور که او می‌گوید برای کاهش این آسیب پلیس و دیگر ارگان‌های مسئول مانند معاونت ساماندهی امور جوانان وزارت ورزش و جوانان باید نظارت بیشتری بر قهوه‌خانه‌ها و کافی‌شاپ‌ها داشته باشند.
زنگ _خطر _ زنانه
قهوه‌خانه‌های تهران قدیم به گفته قدیمی‌تر‌ها هیچ‌وقت رنگ خانم به خود ندیده‌اند، اما چند سالی است که این قانون نانوشته عوض شده است و پای خانم‌ها هم به قهوه‌خانه‌ها باز شده است. قهوه‌خانه‌هایی که میزبان خانواده‌ها هستند شکل دیگر و متفاوت تری دارند. به اصطلاح «سفره خانه» نامیده می‌شوند، بیشتر در باغ و فضاهای سرسبز جا خوش کرده‌اند و قیمت‌های گران‌تری نسبت به سایر سبک قهوه‌خانه‌ها دارند.
فرحزاد، درکه و دربند از معروف‌ترین جاهای هستند که سفره خانه‌های خانوادگی در آنها برپا شده است. فوتبال در اینجا طرفداران کمتری دارد. بیشتر مشتری‌های برای لذت بردن از فضاهای سنتی و موسیقی‌های زنده که برگزار می‌شود، سر از اینجا در می‌آورند.
قهوه‌خانه‌های خاص
زندگی آپارتمانی و خانه‌های کوچک پای مهمانی‌ها را به فضاهای خارج از خانه‌ها باز کرده است. فضایی که پیشتر به رستوران و غذاخوری‌ها ختم می‌شد اما در چند سال اخیر فضاهای دیگری را درگیر خود کرده است. قهوه‌خانه‌ها با اضافه کردن منو‌های میوه، شیرینی و نوشیدنی‌های متنوع در کنار قلیان میزبانی خود را رسما برای مهمانی‌های شبانه، تولد و دیدار‌های دوستانه اعلام کردند. مهمانی‌هایی که در مواقعی پا را فراتر گذاشته و به سرو نوشیدنی‌های غیرمجاز کشیده می‌شود. رفتارهای سلیقه‌ای در برخورد با این قهوه‌خانه‌ها ،یکی از دغدغه‌هایی است که بقیه قهوه‌خانه‌ها دارند و همیشه گمان می‌کنند فلان قهوه‌خانه به دلیلی ارتباط‌های که دارد کمتر مورد نظارت و بازرسی قرار می‌گیرد.
بهنام اکبری
روزنامه‌نگار
