شهروندان و طراحی شهری : مبلمان شهری تهران قربانی سلیقه ها

فضاهای باز و عمومی با مبلمان مناسب و جاذب شهری مردم را از خانه ها بیرون می کند و باعث جذب آنها به فضاهای طراحی شده می شود هر چه شهر بزرگتر و جمعیت ساکن آن بیشتر باشد وجود چنین فضاهایی ضروری تر به نظر می رسد

کد خبر: ۱۰۹۳۲

برای بررسی وضعیت مبلمان شهری در سطح تهران با مهندس عزیز گسیلی ، متخصص طراحی صنعتی و عضو هیات علمی گروه طراحی صنعتی دانشگاه هنر و عضو شورای هیات علمی اداره مبلمان شهری سازمان زیباسازی گفتگو کرده ایم: تعریف شما از مبلمان شهری چیست؛ مبلمان شهری ، طیف وسیعی از محصولات است که در شهرها از آن استفاده می شود. در تعریف علمی و تخصصی ، مبلمان های شهری مجموعه سازه ها و متمم هایی هستند که ابعاد مختلف کالبدهای شهری را به همدیگر پیوند می دهند مبلمانهای شهریبه سازه هایی گفته می شود که رفتارهای روزمره مردم را در میان فضاهای کالبد شهری تکمیل می کنند و در حقیقت مکمل رفتارهای مردم هستند، مانند کیوسک روزنامه و تلفن ، سطل زباله ، ایستگاه اتوبوس ، میله پرچم و بسیاری از این سازه ها که نیازهای لحظه ای آنی و روزمره مردم را در قالب فعالیت هایی که در این سازه انجام می گیرد، پاسخ می گویند فرم مبلمان شهری ، برگرفته از تفکر، جهان بینی و نگرش جامعه است که این نگرش در قالب همین سازه ها و چارچوب ها و فرم ها بروز پیدا می کند. به همین دلیل ، عناصر مبلمان شهری ، معیارهای سنجش فرهنگ و تفکر انسانها در جامعه به حساب می آیند هماهنگی و توازن زندگی انسان ها و در جریان بودن زندگی روزمره مردم به میزان هماهنگی این عناصر و زیبایی و کارآیی آنها بستگی دارد به نظر بعضی متخصصان شهری با توجه به آشفتگی های شهری ، کار کارشناسی و مطالعه شده در زمینه مبلمان شهری ، صورت نگرفته و بیشتر سلیقه ای بوده است . نظر شما در این باره چیست؛ هیات علمی سازمان زیباسازی که من هم عضو آن هستم چند ماهی است که فعالیت خود را شروع کرده ، و مسوولیت فعالیت های طراحی و اجرا و نصب و نگهداری مبلمان شهری که حدود20 سال گذشته در کشور انجام شده متوجه افرادی است که قبلا این ها را تایید و اجرا کرده اند.من با فرایند اجرای این کارها در ارتباط نبودم و نمی دانم قبلا در شهرداری های مختلف روال طراحی ، تولید، نصب ، اجرا و خرید این مبلمان ها چگونه انجام می گرفته است بنابراین نمی توانم اظهار نظر بکنم ولی به عنوان یک معلم دانشگاه که در رشته طراحی صنعتی طراحی می کنم ، باید بگویم مبلمان های شهری تهران از نظر فرم ، زیبایی ، تولید، سازه و نصب به هیچ وجه استاندارد نیستند و بایدبه حد و مرحله ای استاندارد برسند تا بتوانند خدمات لازم را در شهر تهران ارائه بکنند اصولا چه استانداردهایی باید در ساخت مبلمان شهری رعایت شوند و آیا در کشور ما این استانداردها رعایت می شود یا نه ؛ بحث اساسی این است که ما وقتی می خواهیم زیر سیستم یا زیرمجموعه هایی مانند عناصر مبلمان شهری را در سطح شهر طراحی و اجرا کنیم ، این عناصر متاثر از سیستم بزرگتری به اسم شهر هستند که در آن صدها زیرسیستم مثل خیابان ها، ساختمان ها، معبرها، سیستم روشنایی و لوله کشی ، ترافیک وجود دارد و زیرسیستم های بسیار دیگر که مجبور هستند در کنار هم و با هم مرتبط باشند وقتی یک سیستم بزرگ از استاندارهایی خاص عدول می کند، این مشکل به زیرسیستم ها منتقل می شود. به عنوان مثال ، آلودگی هوا و ذرات معلق هوای تهران ، معضلی است که مانع اجرای بعضی استانداردها در مبلمان شهری می شود اگر بهترین مواد و مصالح را انتخاب بکنید، بهترین طراحی و اجرا را انجام بدهید و نیمکت را کنار خیابان بگذارید، زمانی که چند میلی متر ذرات معلق روی نیمکت بنشیند، فرقی نمی کند استاندارد است یا نه و به خاطر آلودگی قابل استفاده نیست در بعضی زیرسیستم ها و مبلمان های شهری سعی می شود این استانداردها رعایت بشود ولی عوامل دیگری مانع این کار هستند. نظارت عالی بر طراحی و تولید و نصب مبلمان ها و ایستگاه های بازی وجود ندارد در بعضی نواحی مثل شهرک ژاندارمری ، چند دستگاه تاب و الاکلنگ و سرسره در پارکهای کوچک کودکان نصب کرده اند که عامل مجروح کردن بچه ها شده است ، زیرا در این ناحیه سلیقه ای عمل شده است ، بدون این که به استانداردهای ایمنی ، بهداشتی ، محیطی ، حرکت محصول توجهی شود. سفارش ساخت به یک کارگاه داده شده است و کارگاه مذکور به سلیقه خود بدون در نظر گرفتن هیچ استانداردی ابزارهای بازی را تولید کرده و باعث این معضلات شده است برخی عوامل محیطی مانع اجرای استانداردها می شود و در بعضی نواحی شهرداری ، افرادی که از تخصص و دید کارشناسانه برمبلمان های شهری بهره ای ندارند، باعث تولید و نصب عناصر غیراستاندارد می شوند به همین دلیل ، مناطق باید از مرکزیتی که هدایت طراحی و تولید و اجرای این عناصر را عهده دار است پیروی کنند )این مرکزیت در سازمان زیباسازی شهرداری تهران به وجود آمده است ( قبل از این که مبلمان های شهری را تولید کنیم باید بتوانیم تحقیقات میدانی مربوط به آن را انجام دهیم و نیازهای استفاده کنندگان آن را مشخص بکنیم ، محیط مصرف آن را بررسی کنیم و میزان سرمایه گذاری خود را هم در این زمینه تعیین کنیم که به طراحی سودمند، هماهنگ با استفاده کننده ، دوستدار محیط زیست ، ایمن و با بازده بالا منجر شود به عنوان مثال ، باید کودکی را که از ایستگاه بازی استفاده می کند، شناسایی کرد؛ این که از چه رنگ و فرم و سازه هایی خوشش می آید، بسیار مهم است و این که باید تشخیص داد نمی توان کودک را در کنار آهن به بازی واداشت ، چرا که نهایتا آهن به وجود کودک صدمه خواهد زد به همین دلیل در استانداردهای جهانی ، استفاده از آهن در ایستگاه های بازی ممنوع است . در این ارتباط معمولا از چوب، لاستیک و مواد نرم استفاده میشود و طراحیها، در ساختار و درون خود طرح ایمنی را دارند. اینها استانداردهای پنهانی است که در ارتباط با کودکان در مبلمان شهری استفاده می شود.آیا این موضوع که سیستم بزرگ تر یعنی شهر دچار مشکلاتی است و بسیاری استانداردها در آن رعایت نمی شود،دلیل رعایت نشدن استانداردها در زیر سیستم هایی چون مبلمان شهری است؛ نه ؛ اتفاقا بحث ما همین است .در23 سال گذشته این استانداردها اجرا نمی شد و هیات جدیدی فعالیت خود را در سازمان زیباسازی شروع کرده است در بررسی که سوابق فعالیت های سازمان زیباسازی نتوانست هیچ منبعی را به عنوان دستورالعمل پیدا کند تا با مراجعه به آن بتوان هدایت کلان موضوع را انجام داد بهترین مبلمان های شهری را تولید و نصب کرد. اولین تصمیم ، تشکیل هیاتی از استادان دانشگاه با گرایش مختلف بود که مبلمان شهری تهران را سر و سامان بدهد. تعیین محدوده ماموریت ها و شرح وظایف هیات علمی مبلمان شهری ، اولین اتفاق بود با مشخص شدن این موضوع و تدوین اهداف ، راههای رسیدن به هدف مشخص شد و در نهایت برنامه جامع ساماندهی مبلمان شهری برای تهران تدوین شد، در این طرح ساماندهی 3 مرحله اصلی و اساسی در نظر گرفته شد : نخست شناسایی وضعیت موجود، یعنی تشخیص مشکلات و معضلات ، نقاط قوت ، فرصتها و تهدیدات وضعیت موجود )شناسایی معیارهای مثبت و منفی وضعیت موجود( به عنوان مثال ، چند نوع مبلمان شهری در سطح شهر موجود است ؛ این تنوع لازم است یا نه ؛ چرا این همه تنوع وجود دارد؛ با چه موادی ساخته می شوند؛ چگونه ساخته میشوند؛ چرا هر کس هر کاری می خواهد انجام می دهد؛ عناصر مبلمان شهری چند سال عمر دارند؛ چقدر به مردم سرویس می دهند؛ آیا می توانند به مردم سرویس مستمر و مستقیم بدهند )بعضی مبلمان های شهری در سطح شهر نصب می شود صرفا به خاطر این که یک مبلمان شهری در سطح شهر نصب شده باشد( مرحله دوم ؛ مرحله تحقیق و پژوهش درباره شهروندان تهرانی و نیازهای مختلف آنها، عوامل و شاخص های محیط نصب مبلمان ها و بررسی روشهای تولید و انتخاب مواد و میزان سرمایه گذاری است به عنوان مثال باید دید شهروند تهرانی از چه نوع مبلمان و از چه رنگی خوشش می آید، چه زباله ای تولید می کند از چه سازه و فرم هایی خشنود می شود. این مبلمان ها از نظر بعد و اندازه و ارتباطات چگونه باید باشند، ابعاد و اندازه های گروه ها و اقشار مرتبط چگونه است ؛ سطلهای زباله چگونه باید تخلیه و تمیز شوند و صدها پرسش دیگر که در تحقیقات مبلمان شهری مشخص می شود.در مرحله سوم ، طراحی هابه سازنده ها تبدیل می شوند و با نظارت سازمان زیباسازی ، طرح های بهتر و ارجح تولید و اجرا و در معابر نصب می شوند و بهره برداری از آنها صورت می گیرد.چرا استفاده از رنگ و نور هنوز در طراحی شهری جای خود را پیدا نکرده و در این باره به روحیه شهروندان توجه نشده است؛ همه عناصر مبلمان شهری با یک رنگ معین استفاده می شوند، یعنی هیچ مبلمان شهری را در سطح تهران بدون رنگ نمی بینیم ، ولی این که تا چه حدی رنگ استفاده شده ، از نظر نیازهای شهروندان تهرانی هماهنگ استبه مطالعه نیاز دارد، با گذشت چند سال ، هنوز هیچ مطالعه ای بر نیازهای شهروندان در مراکز مربوط نداریم البته در دانشگاه ها درباره نیازهای مختلف شهروندان تهرانی )فرهنگی ، زیباشناسی ، فرمی ( مطالعات فراوان انجام گرفته است و محققان آنها را استخراج کرده اند و می دانیم شهروند تهرانی از چه فرم و رنگی خوشش می آید، اما این که چگونه اجرا و اعمال شوند، هنوز معلوم نیست هنوز مرجعی نیست که سازمان های زیباسازی شهرداری های مناطق را به رعایت استانداردهای زیباشناسانه و فرمی، ساخت، نصب و غیره مجبور کند. به همین دلیل شهروندان تهرانی مبلمان شهری مورد نیاز را در محیط پیدا نمی کنند، چون افراد خاصیدر قسمت های مختلف بدون توجه به معیارهای سازمان زیباسازی مبلمان تولید می کنند و آن را در اختیار شهرداری های مختلف قرار می دهند.در بسیاری از مکانهادر جای دهی و مکان یابی عناصر مبلمان شهری دچار مشکل هستیم به نظر می رسد کار کارشناسی صورت نمی گیرد؛ بله ، درست است برای مکان یابی عناصر مبلمان شهری حتما باید کار کارشناسی انجام بگیرد در این باره تنها اداره مبلمان شهری دخیل نیست طراحان شهری ، اداره طراحی شهری و قسمتهایی که مربوط به طراحی معابر عمومی و کالبدهای عمومی شهری هستند، حتما باید با هماهنگی اداره مبلمان شهری بهترین مکانهای نصب را تشخیص بدهند معمولا در مکان یابی باید عواملی مانند مکان نصب ، میزان نیاز مردم به این عنصر در مکان مورد نظر، همچنین میزان تراکم استفاده کنندگان در کاربرد مبلمان شهری مد نظر قرار بگیرد. بحث دیگر این که معمولا در طراحی شهری عناصر ماکرو)خطوط کلان شهری ( هدایت کننده این جریان است ، یعنی اگر بخواهیم یک خیابان زیبا و استاندارد داشته باشیم ، همه زیر مجموعه ها باید ضوابطی را رعایت بکنند تا بتوانند هماهنگ باشند ما خطوط کلان را به هم ریخته ایم و در حال حاضر در همه چیز آشفتگی بسیار متاثرکننده ای دیده می شود.