سلامت دندان‌ها؛‌ از تولد تا رشد دندان‌های شیری

دندان‌های شیری و دائمی از دوران جنینی شروع به تشکیل شدن می‌کنند، اما دندان‌های دائمی اواخر دوران جنینی شروع به تشکیل شدن می‌کنند یعنی هنگام تولد دندان‌ها در فک تشکیل شده‌اند، ولی مشاهده نمی‌شوند.

رویش دندان‌های شیری چه زمانی کامل می‌شود؟

حدود 2/5 تا 3 سالگی رویش دندان شیری کامل می‌شود. کودک سه ساله یک سیستم جونده کامل شیری دارد که البته این سیستم حداقل باید تا شش سالگی حفظ شود .حدود 12 سالگی اینها با دندان دائمی جانشین می‌شوند، البته این زمان‌ها تقریبی است اگر تاخیری در رویش دندان‌های شیری و دائمی باشد، می‌توانیم صبر کنیم. البته به شرطی که تحت نظارت متخصص اطفال باشند و از نظر مشکلاتی مانند کم‌کاری، پرکاری تیروئید و... کنترل شوند.

آیا در کودکان پروتز استفاده می‌شود؟

پروتز در دندانپزشکی و علم پزشکی جایگزین عضو طبیعی از دست رفته است، اما در دندانپزشکی اطفال از این لفظ استفاده نمی‌کنیم. در کودکان از روکش پیش ساخته برای دندانی که پوسیدگی شدید دارد، استفاده می‌کنیم. روکش به حفظ دندان کمک می‌کند البته اگر نیاز باشد قبل از قرار دادن روکش، عصب‌کشی انجام می‌دهیم. این روکش‌ها برای دندان‌های خلفی کاربرد دارد و اجازه می‌دهد کودک عمل جویدن را انجام دهد.

آیا ساختار دندان‌های شیری مانند دندان دائمی است؟

ما در دندان دائمی مینا، عاج، پالپ و عصب دندان داریم. در دندان دائمی هم ساختار مینا، عاج، پالپ و عصب داریم، اما پوسیدگی در دندان شیری خیلی زودتر به عصب می‌رسد، چون ساختار مینایی و عاجی آنها بسیار کمتر از دندان دائمی است. البته اعصاب دندان شیری کاملا طبیعی و شبیه اعصاب دندان دائمی است و تمام سلول‌های حیاتی دندان را دارد.

سلول‌های بنیادی در دندان‌های شیری مشاهده می‌شود. اگر دندان شیری سالم در شرایط و در محیط خاص نگهداری شود، می‌توان آن را در بانک دندان حفظ کرد.

علت این که رویش دندان‌های شیری با ناراحتی کودک همراه است، چیست؟

دندان هنگام رویش، لثه را پاره می‌کند و خارج می‌شود و همین علت کودک بی‌قراری می‌کند. برای پیشگیری از ناراحتی در کودک بهتر است والدین از همان زمان یعنی از شش ماهگی حداقل روزی یکبار لثه‌ها را پاک کنند و با مسواک انگشتی، نواحی‌ای که رویش نکرده را آرام ماساژ دهند. با نیرویی که ما وارد می‌کنیم، کم‌کم رویش دندان صورت می‌گیرد و اگر مسواک انگشتی در دسترس نیست (بهتر است که باشد) فرد باید دست‌ها را بشوید و با کمی آب نمک رقیق، ناحیه را ماساژ بدهد.

آیا تب کودکان به رویش دندان شیری مربوط می‌شود؟

به طور مستقیم خیر. اگر کودک در محلی باشد که بهداشت رعایت می‌شود این اتفاق نمی‌افتد. بچه‌هایی مشکل پیدا می‌کنند که مرتب دست را داخل دهان می‌برند، وسایل مختلفی را داخل دهان می‌کنند و مشکل تغذیه‌ای دارند. این موارد جزو عوارضی است که همزمان با رویش دندان اتفاق می‌افتد.

بعضی کودکان دندان لق شده دارند، والدین نگران قورت دادن آن توسط کودک هستند. آیا این نگرانی بجاست؟

والدین نباید نگران باشند دندانی که لق می‌شود تمام ریشه آن توسط دندان دائمی خورده شده و آنچه می‌ماند تاج دندان است و تاج دندان مشکلی ایجاد نمی‌کند مگر این که دندان وارد مجاری تنفسی کودک شود که در این صورت با مکانیسم سرفه خارج می‌شود و این مساله غیرشایع
است.

در مورد بافت اضافه که در کنار دندان لق در کودک ده‌ساله ایجاد می‌شود چه نظری دارید؟

وقتی پوسیدگی در دندان آسیای کوچک اول (چهارمین دندان از خط میانی) زیاد باشد و ناراحتی به عصب می‌رسد دو اتفاق ممکن است روی دهد. ایجاد درد شدید و آبسه و تورم لثه یا تکثیر و اضافه شدن عصب دندان که باعث می‌شود یک حجم گوشتی از کنار دندان بیرون بزند که در واقع از بقایای اعصاب دندان است. این بخش دردناک می‌شود و در این مورد چاره‌ای نداریم جز این که دندان را خارج کنیم البته بهتر است فرد به دندانپزشک مراجعه کند.

به منظور کنترل پوسیدگی در کودکان چه توصیه‌هایی دارید؟

رعایت سه موضوع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مهم‌تر از همه تغذیه است؛ یعنی مصرف مواد پوسیدگی‌زا (چه مواد شیرین، چه ترش) باید محدود شود. رعایت بهداشت از سنین طفولیت انجام شود. پیشگیری نیز با روش‌هایی مانند چکاپ و فلوراید تراپی صورت بگیرد.

اولین ملاقات کودک با دندانپزشک چه زمانی باید انجام شود؟

در شش ماهگی و حداکثر تا یک سالگی.

فلوراید تراپی تا چه زمانی در مطب ضروری است؟

حداقل تا 12 سالگی.

نقش فلورایدتراپی در این خصوص چیست؟

دندان‌ها را محکم می‌کند، استحکام بیشتری به آنها می‌دهد و مقاومت دندان را نسبت به پوسیدگی افزایش می‌دهد.

دکتر مصطفی محاوری

دندانپزشک اطفال