بحران امنیتی افغانستان محصول سیاست‌های ریاض

در مورد مبارزه با تروریسم در افغانستان باید به این نکته تاکید کرد که منافع ملی ایران در تقویت دولت مرکزی افغانستان است و میان دو کشور مسائل مهم و استراتژیکی وجود دارد. در ارتباط با علت متهم کردن ایران به حمایت از تروریسم و در عین حال کمک‌های ایران در جهت مبارزه با این موضوع، و علت حمایت اعراب از طالبان، جام سیاست گفت‌وگویی را با پیرمحمد ملازهی، کارشناس مسائل شبه قاره، انجام داده است. وی در بخشی از این گفت‌وگو تاکید می‌کند که عربستان مرکز حمایت از طالبان است و این کشور تصور می‌کند طالبان نیرویی است که در نهایت به لحاظ دیدگاهی به عربستان سعودی نزدیک می‌شود.

در رابطه با نقش ایران در بحث مبارزه با تروریسم برخلاف چیزی که در مورد ایران‌هراسی گفته می‌شود و ایران متهم به حمایت از تروریسم می‌شود، کشورمان چه نقشی در خط مقدم مبارزه با تروریسم در افغانستان و پاکستان داشته و چرا ایران را متهم به حمایت از تروریسم می‌کنند؟

دیدگاه‌ها نسبت به مساله تروریسم کاملا متفاوت است، تعریف مشخصی در مورد این‌که تروریسم چیست و چه گروه و افرادی را شامل می‌شود وجود ندارد. گروه‌هایی هستند که از نظر ایران گروه جهادی هستند و در خط مقدم جبهه علیه تسلط خارجی بخصوص در منطقه خاورمیانه تسلط اسرائیل و در جاهای دیگر علیه تسلط غرب و بخصوص امپریالیسم آمریکا می‌جنگند و نگاه ایران نیروهای جهادی هستند اما از نگاه دیگران همین نیروها تروریست هستند، بخصوص دنیای غرب با تعریفی که از تروریسم دارد به‌گونه‌ای گسترده است که تمام نیروهایی که از نگاه ایران جهادگر هستند را هم شامل می‌شود.

بنابراین عدم تعریف روشن از تروریسم دیدگاه‌های متفاوتی را به وجود آورده و بخشی از موضوعی که تحت‌عنوان ایران‌هراسی یا اسلام‌هراسی از آن یاد می‌شود مربوط به این تصور در برخی کشورها بخصوص کشورهای غربی و خاورمیانه می‌شود که ایران به دنبال رشد افکار شیعی‌ بوده و به‌دنبال این است که گروه‌های شیعه را که در کشورهای مختلف که اقلیت‌های قومی، مذهبی هستند علیه نظام‌های حاکم تقویت کند، چنین تصوری در حقیقت ایران‌هراسی را دامن زده است. اگر از زاویه عدم تعریف روشن در مورد تروریسم به موضوع نگاه کنیم آن چیزی که در حال حاضر تحت عنوان تضاد شیعه و سنی در منطقه خاورمیانه، جنوب آسیا، پاکستان، افغانستان، بنگلادش و هند مطرح می‌شود این است که ایران از گروه‌های شیعه حمایت می‌کند و این گروه‌های شیعی‌ هستند که تضاد شیعه و سنی را دامن می‌زنند و نقطه مقابل آن هم می‌تواند صحت داشته باشد یعنی گروه‌های رادیکال اهل سنت که ضدشیعه هستند مورد حمایت بعضی از کشورهای رقیب ایران یا کشورهایی هستند که اقلیت شیعی در آنها زندگی می‌کنند. در این فضاست که متاسفانه این بحث مطرح می‌شود که نقش ایران در ثبات و امنیت منطقه برخلاف ادعایی که ایرانی‌ها مطرح می‌کنند از دید دیگران این‌طور نیست و معتقدند که ایران به سمت بی‌ثباتی منطقه حرکت می‌کند. به‌رغم این‌که از اهداف اصلی ایران صلح و ثبات در منطقه است اما عدم اقناع‌سازی این موضوع میان ملت‌ها و کشورها موجب شده است برخی به خلاف این موضوع باور داشته باشند.

برخلاف متهم کردن ایران به حمایت از تروریسم در جهت ایران هراسی، شاهد کمک‌های بسیار ایران در جهت مقابله با تروریسم از جمله در افغانستان بودیم، با توجه به حوزه تخصصی جنابعالی در امور افغانستان توضیحات بیشتری درخصوص کمک‌های مالی،سیاسی و...ایران در این کشور می‌فرمایید؟

افغانستان ظرفیت‌هایی دارد که اگر از آنها در جهت مثبت استفاده شود به صلح و ثبات کمک می‌کند و اگر در جهت منفی استفاده شود به ناامنی و ناآرامی منتهی می‌شود، ایران و افغانستان مرزهای مشترک، تاریخ و فرهنگ مشترک دارند و به شکل طبیعی زمانی که ناامنی در افغانستان رشد کند تبعات این ناامنی‌ها به سمت ایران می‌آید بنابراین نفع ایران در این است که در افغانستان قدرت مرکزی قدرتمندی باشد که بتواند اعمال قدرت کند، موضوعی که در حال حاضر برای افغانستان مشکل ایجاد کرده این است که نیروهای ناتو و آمریکا در افغانستان نتوانستند شرایطی به وجود بیاورند که به صلح و ثبات منجر شود، بنابراین برخلاف ادعای برخی مبنی بر این‌که ایران تلاشی برای صلح و ثبات در افغانستان نمی‌کند و شایعاتی نیز مبنی بر ارتباط ایران با طالبان ایجاد کرده‌اند، صلح و ثبات در افغانستان به نفع ایران است. ایران باید فضای اطمینان‌سازی را به وجود آورد، در چنین فضایی می‌توان مشکلات را حل کرد.

جمهوری اسلامی ایران برای مبارزه با تروریسم در افغانستان حتی زمانی که آمریکایی‌ها در این کشور دخالت کرده و رژیم طالبان را ساقط کردند، کمک‌های بسیاری کرد اما پاسخی که از سوی آمریکایی‌ها دریافت کرد منفی بود. زمانی که اوضاع آرام تر شد، علیرغم کمک‌های بسیار کشورمان، ایران جزو محور شرارت قرار داده شد. جمهوری اسلامی ایران در جهت مبارزه با تروریسم در عراق نیز کمک‌های بسیاری داشت اما نتوانست طرف‌های دیگر را در جهت کمک‌های خود اقناع کند و بلافاصله پس از کمک ایران آن کشورها تغییر موضع دادند و ایران را در مسیری بردند که حامی تروریسم است.

در طول سالیان گذشته طالبان در افغانستان مورد حمایت برخی کشورها از جمله اعراب قرار داشتند، دلایل حمایت اعراب از آنها چیست؟

عربستان سعودی مرکز حمایت از طالبان است. زمانی که طالبان به قدرت رسیدند تنها سه کشور پاکستان (به‌دلیل حمایت‌هایی که از آنها داشت)، امارات و عربستان سعودی از آنها حمایت کردند.

عربستان سعودی یک ایدئولوژی دارد که در ایران به‌عنوان وهابیت از آن یاد می‌شود. این کشور سال‌ها به دنبال این است که در دنیای اهل سنت ایدئولوژی وهابیت را به عنوان ایدئولوژی اصلی اهل سنت جا بیندازد و هزینه‌های بسیاری در این مورد می‌کند،مساجد و درمانگاه می‌سازد و کارهای بزرگی انجام می‌دهد. در پاکستان بزرگ‌ترین مسجد را ساخته و در افغانستان صد میلیون دلار سرمایه‌گذاری می‌کند که دانشگاه اسلامی بسازد. در اروپا، آمریکا، استرالیا و در کانادا اقداماتی انجام می‌دهند. اغلب طالبانی که در افغانستان و پاکستان هستند از مدارسی فارغ‌التحصیل شده و یا بعدها در دانشگاه‌های مدینه و یمن تحصیل کردند که تحت نفوذ وهابیت قرار دارد و در آن مکان‌ها عربستان سعودی روی طالبان در افغانستان سرمایه‌گذاری کرده بود به این دلیل که احساس می‌کرد می‌تواند طالبان را در جهت منافع ایدئولوژیک خودش هدایت کند. تمام افرادی که در مدارسی در پاکستان و افغانستان تحت نفوذ عربستان سعودی وپول عربستان سعودی و امارات وجود دارند این سیاست آگاهانه را در پیش گرفتند. بخصوص زمانی که اتحاد جماهیر شوروی افغانستان را اشغال کرد،فرصت بسیار طلایی برای عربستان سعودی ایجاد شد که ایدئولوژی خودش را میان جهادگرها از طریق همین مدارس مذهبی نفوذ دهد. اگر شما این واقعیت را درنظر بگیرید متوجه می‌شوید که چرا از طالبان حمایت می‌کند. تصور می‌کند طالبان نیرویی است که در نهایت به لحاظ دیدگاهی به عربستان سعودی نزدیک می‌شود.