حضور انقلابی مردم در تاریخ ایران بی‌نظیر است

حضور مردم در طول تاریخ ایران چه تاثیری در پیشبرد اهداف سیاسی و اجتماعی داشت؟

حضور مردم در صحنه‌های مهم سیاسی در طول تاریخ بویژه در دوران تاریخ معاصر ابعاد متفاوتی دارد. آن گونه که ما حضور انبوه مردم را در انقلاب 57 می‌بینیم و نوع رابطه‌ای که با امام برقرار کردند، در تاریخ ایران بی‌سابقه است. اگر به سال‌های مشروطه برگردیم ما حضور مردم را به این شکل نمی‌بینیم. مشروطه عمدتا به چند شهر بزرگ محدود می‌شود. البته پژواک‌هایی در شهرهای کوچک دارد ولی در آن زمان ترکیب جمعیتی کمی داشتیم. 70 تا 80 درصد جمعیت ایران عمدتا عشایر و روستایی بودند و عمده تاثیرپذیری مردم ایران در آن زمان ناشی از اثرپذیری از شخصیت‌های محلی و قومی در گوشه و کنار ایران بود. اگر تاریخ مجلس اول را مرور ‌کنیم می‌بینیم که مثلا تقی‌زاده با 40 تا 50 رای نماینده شد و در واقع انتخابات هم در آن زمان حالت صوری داشته است.

در نهضت ملی شدن صنعت نفت وضعیت حضور مردم چگونه بود؟

حضور مردم در این دوره وسیع‌تر از دوران مشروطه است ولی باز هم این حضور به خاطر ترکیب جمعیتی محدود است البته بجز شهرهای بزرگ مثل تهران و اصفهان.

نقش احزاب سیاسی تا آن زمان چگونه بود؟

ما در قبل از انقلاب با فعالیت احزاب اعم از جنبش‌های چریکی شهری مواجه بودیم که متاثر از جنبش‌‌های چریکی دهه 1960 در دنیا بودند و البته هیچ‌گاه این فعالیت‌ها به انقلاب منجر نشد. اگر انقلاب نمی‌شد این جنبش‌های چریکی هم تمام می‌شد و می‌شود گفت که سال 56 نقطه پایانی برای فعالیت‌های چریکی در ایران بود. احزاب سیاسی هم چندان تاثیرگذار نبودند. یکی از سیاست‌های شاه حذف احزاب سیاسی بود و اجازه فعالیت به آنان نداد. این احزاب سیاسی اگر فرضا امام حضور نداشت نمی‌توانستند در بین مردم با آن ترکیب جمعیتی اجماعی ایجاد کنند. رهبران شناخته شده این احزاب هم با فرض نبود امام محتمل بود که در شرایطی مثل انقلاب مصر گرفتار شوند که البته دیدیم چه اتفاقی در این کشور رخ داد. بنابراین احتمال برقراری یک نظام دموکراتیک پایه دار در ایران با در صورت تلاش احزاب سیاسی ناچیز بود و حتی در صورت شکل گیری آن در طی یکی دو سال با اعاده رژیم پهلوی و برقراری یک نظام دیکتاتوری شدید مواجه می‌شد.

حضور مردم در انقلاب اسلامی چگونه قابل ارزیابی است؟

در انقلاب ما شاهد حضور اقشار مختلف مردم اعم از شهری و روستایی بودیم و به عبارت دیگر این حضور در طول تاریخ ایران بی‌بدیل است. البته ساختار جمعیتی هم تا آن موقع به این شکل و وسعت وجود نداشته و پیامد تحولات دهه 40 بوده است و باعث زیاد شدن ترکیب جمعیتی شهری می‌شود. در واقع اجماع مردم و رهبری امام خمینی از ویژگی‌های انقلاب 57 است. ویژگی‌های خاص امام و نوع ارتباط مردم با ایشان باعث شد که تمام پیام‌ها و سخنرانی امام با مدرن‌ترین شیوه اطلاع‌رسانی آن روزگار که همان نوارهای کاست بود در اختیار مردم قرار گیرد به این مساله در یکی از مقالات مجله اکونومیست هم اشاره شده بود.