حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
نگاهی به برنامه طلوع ماه از شبکه یک
پر بار و متعالی
«طلوع ماه» با وجود قدمت طولانیای که دارد، همچنان تلاش میکند، با حفظ و دوام ساختاری ثابت و ایستا به طرح مضامین و دستیابی به اهداف شناختی، گرایشی و یا رفتاریای که مورد نظر دارد، بپردازد.برنامهای گفتگو محور که هر قسمت یکی از فرهیختگان و نخبگان کشور در رشته و تخصصهای مختلف را پیش روی مجری ای نام آشنا قرار میدهد و از این رهگذر ابعاد و جلوههایی از انگیزه، تلاش و اندیشههای آن شخصیت را بازتاب میدهد.
از نظر موضوعی تردیدی نیست که ساختار و تولید برنامههایی با چنین مضامینی، کمک شایانی به نمایاندن زبدگان جامعه به مخاطبو ارتقاء و تعمیق امید، خلاقیت و فرهنگ پیامگیران خواهد کرد و نشان خواهد داد که چشمانداز کشورمان از جنبههای علمی در مقایسه با دیگر ملل از چه شأن و جایگاهی برخوردار است.
با چنین نگرشی، طولانی بودن حیات طلوع ماه را میتوان به فال نیک گرفت و تداوم ساخت آن را در دنیایی که هنر، علم و دانش نقشی تعیینکننده در کمال و سعادت انسان امروز دارد، باید ضرورتی اجتناب ناپذیر دانست.
با چنین نگرشی، طولانی بودن حیات طلوع ماه را میتوان به فال نیک گرفت و تداوم ساخت آن را در دنیایی که هنر، علم و دانش نقشی تعیینکننده در کمال و سعادت انسان امروز دارد، باید ضرورتی اجتناب ناپذیر دانست.
در ادامه تولید و پخش این اثر، نکتهای که برای ما ایجاد حساسیت و سوال میکند، ساختار و اصرار طراحان برای حفظ آن است. آیا این تاکید و موضع را میتوان خلاقه و اثرگذار تلقی کرد؟
اهمیت پاسخ به این پرسش را باید یکی از زاویه تولید برنامههای مشابه از نظر رویکرد و بویژه ساختاری دانست و دیگر آن که، پخش آن از شبکهای سراسری و با مخاطب عام این الزام را به وجود میآورد که با دگرگونی و تغییرات در ساختار، برگستردگی شمول مخاطبان و دوام ارتباط آنها با برنامه افزوده شود.
از نگاهی دیگر، طلوع ماه با وجود آن که از شبکه یک سیما با رویکردی عامگرایانه پخش میشود، اما در واقع ماهیتی نخبهگرایانه دارد. در این میان خاص بودن غالب مخاطبان و یا گفتگو محور بودن ساختار مانع نمی شود که در همان ساختار، اشکال و گونههای دیگری تجربه نشود و هدف مطرح شده با سرعت بیشتری عینیت نیابد.
هر قسمت با نمایاندن سوابق و پیشینه شناسنامهای، فرهنگی، علمی و آثار قلمی و یا عملی میهمان آغاز میشود. مجری از روی متن، فشردهای از موفقیت های او در عرصه یاد شده را بیان میکند و آنگاه با جلوهگر شدن شخصیت دعوت شده مقابل دوربین، ویژگی و اندیشههای او از طریق پرسشهای گوناگون مورد کند و کاو قرار میگیرد.
شیوه پرسش و پاسخ مجری با میهمان، تا پایان ادامه مییابد و در فواصل برنامه گاه تصاویری از آن شخصیت یا آثار او در شرایط و وضعیتهای مختلف، به همراه موسیقی پیش روی مخاطب قرار میگیرد.
در طلوع ماه سوژه از نگاه مجری، روایت می شود و این در شرایطی است که میتوان با حفظ ساختار گفتگو، آیتمهای گوناگونی را سامان داد و فضا و امکانی را فراهم کرد که میهمان از منظر دیگران نظیر بستگان، دوستان، همکاران و شاگردان شخصیت دعوت شده نیز مورد توجه قرار گیرد. این شیوه از نظر ساختاری میتواند به اشکال گوناگونی صورت پذیرد.
چنین گرایشی علاوه بر تنوع، ریتم و ضربآهنگ مطلوبی که به اثر خواهد داد، باعث خواهد شد نگرش به سوژه، از زوایا و سطوح متفاوت و نوتری انجام گیرد و امکان نمود لایههای دیگر و درونیتر میهمان فراهم شود.
در تولیدات با ساختار گفتگو محور، مجری اهمیت شایان توجهی دارد؛ به گونهای که انتخاب خلاقه و حساب شده او میتواند به دوام و قوام چنین آثاری مدد رساند.
طلوع ماه برای اجرا از چهره و سابقه نام آشنایی بهره میگیرد که افزون بر عرصه بازیگری، با این برنامه مجالی برایش فراهم شده تا قوت و قدرت اجرای آگاهیهای خود را در تعامل با نخبگان جامعه به نمایش بگذارد.
هیات و هیبت مجری، با ماهیت و سطح برنامه، تناسب و سنخیت مطلوبی دارد و در کنار آن تجربه بازیگری او نیز به یاریاش شتافته، نحوه حرکات، تغییرات و واکنشهای فیزیکی و حسی او به هنگام طرح سوال و بیان دیدگاهها بهگونهای است که اجرای او را اثر گذار و دلپذیر کرده است.
مجری افزون، بر اینها پیرامون موضوع آگاهی مطلوبی دارد و از همینرو میکوشد مباحث را به گونهای غنی و منسجم، سامان دهد. با وجود این، در چگونگی رفتار و تعامل مجری با میهمان، نکات قابل تاملی به چشم میآید که میتوان از منظرهای مختلف به آنها پرداخت.
در حوزه پرسش واقعیت آن است که این ارتباط از موضع خلاقهای صورت نمیگیرد. به سخنی دیگر پرسشها با آن که عمق و غنای آگاهی بخشی دارند، لیکن به صورتی خطی و کلیشهای انجام میگیرند. مجری در عرصه اجرا این امکان را دارد که از طریق تنوع بخشیدن به نحوه ورود به سوال و خروج از آنها و همچنین چگونگی توالی هر یک، به پرسشها شکوه و بالندگی بیشتری دهد.
نکته دیگری که در این حیطه میتواند مورد بازکاوی قرار گیرد، این است که پرسش ما، بیشتر به جنبههای عقلانی و خردگرایانه میهمان، توجه دارد و در طرح گرایش و خصال عاطفی یا حسی وی، تلاش چندانی در برنامه صورت نمیگیرد و در کنار واقعیتهای حیات او، نمایش آرمانها و دریافتهای حسیاش از کامیابیها و ناکامیها، میهمان را واخواهد داشت تا پنهانیترین و جذابترین شخصیت فردی و فکری خویش را بروز دهد و با کاستن از خشکی برنامه، طراوت بیشتری به آن بخشد.
گفتگو محور بودن ساختار طلوع ماه مانع از آن نخواهد بود که برنامه با تمهیداتی، ابعاد بصری خود را گسترش ندهد. تصاویری که به همراه موسیقی در لابهلای اثر گنجانده میشوند، در صورت افزایش زمانی و برخورداری از غنا و عمق تصویری و محتوایی خلاقهتر، به فضای تصویری آن، شکل بهتری خواهند داد.
طلوع ماه از جهت موضوع، مضمون و پیام، پربار وتعالی بخش است. توجه عمیق و بکرتر به ساختار و نوآوری در نحوه تعامل مجری با میهمان و همچنین تصویریتری شدن، دستیابی به اهداف این مجموعه را سهلتر خواهد کرد. طلوع ماه چهارشنبهها ساعت 23 از شبکه یک سیما پخش میشود.
محمدرضا کریمی
گفت و گو
