به گزارش جام جم آنلاین، ۹۲ هزار نفر در نظرسنجی شبکه تماشا درباره چهار سریال خارجی شرکت کردند و «فرار از زندان» با کسب ۵۲ درصد آرا، در جایگاه نخست قرار گرفت. پخش این مجموعه از چهارشنبه ۶ آبان، ساعت ۲۱ آغاز می‌شود و تکرار آن ساعت‌های ۵ و ۱۲ روی آنتن می‌رود. اما چه چیزی قصه مایکل اسکافیلد و نقشه پیچیده‌اش برای نجات برادر را، با گذشت بیش از دو دهه، همچنان تماشایی نگه داشته است؟ مروری بر نقاط قوت فصل نخست و فراز و فرود فصل‌های بعدی، پاسخ این پرسش است.

 

«فرار از زندان» با تصمیمی نامتعارف آغاز می‌شود: مهندس سازه‌ای به نام مایکل اسکافیلد برای نجات برادرش (لینکلن باروز) از حکم اعدام، خودش را به زندان می‌اندازد. این مجموعه ساخته پل شیورینگ است و نخستین‌بار در اوت ۲۰۰۵ از شبکه فاکس با بازی ونتورث میلر و دومینیک پرسل پخش شد. آنچه این داستان را از یک فرار معمولی متمایز می‌کند، نقشه‌ای است که مایکل در قالب خالکوبی روی بدنش پنهان کرده است. مخاطب هم‌زمان با پیشرفت داستان، معنای این نقش‌ونگار‌ها را کشف می‌کند؛ بنابراین از هدف مایکل باخبر است، اما از تمام جزئیات نقشه‌اش نه. حکم اعدام لینکلن نیز برای این معما ضرب‌الاجل تعیین می‌کند؛ فرصتی محدود که در آن، هر مانع تازه می‌تواند همه‌چیز را به شکست نزدیک کند. این ترکیب «اطلاعات پنهان، زمان محدود و هدفی روشن»، پایه تعلیقی را می‌سازد که فصل نخست بر آن تکیه دارد.

 

 

طراحی نقشه، تنها آغاز کار است. مایکل برای اجرا به شناخت محیط، ابزار و همکاری زندانیان نیاز دارد؛ عواملی که نمی‌تواند همیشه آنها را کنترل کند. کسانی که در یک مرحله به کمکش می‌آیند، ممکن است در مرحله‌ای دیگر نقشه را به خطر بیندازند. سریال اطلاعات را به‌تدریج به مخاطب می‌دهد. هر بار که بخشی از نقشه آشکار می‌شود، پرسش تازه‌ای شکل می‌گیرد: مایکل چگونه از مانع بعدی عبور خواهد کرد؟ به این ترتیب، جذابیت داستان فقط به نتیجه فرار محدود نمی‌شود؛ چگونگی رسیدن به آن نیز اهمیت دارد. با این حال، برخی منتقدان به غیرمحتمل بودن بعضی موقعیت‌ها در فصل نخست اشاره کرده‌اند؛ نکته‌ای که نشان می‌دهد هرچقدر ایده مرکزی سریال ظرفیت بالایی برای خلق تعلیق دارد، با پیچیده‌تر شدن اتفاقات، منطق داستان را هم تهدید می‌کند.

 

 

یکی از مهم‌ترین موانع مایکل، آدم‌هایی هستند که برای اجرای نقشه به آنها وابسته است. زندانیانی مانند فرناندو سوکره و تئودور «تی‌بگ» بگول، هر کدام انگیزه و حساب‌وکتاب خودشان را دارند. رابطه مایکل و لینکلن نیز تفاوت روحیه آنها را نشان می‌دهد: مایکل حسابگر و اهل برنامه‌ریزی است، اما لینکلن واکنش‌های مستقیم‌تری دارد.

مائورین رایان در «شیکاگو تریبون» نیز هنگام بررسی فصل نخست، بر اهمیت ارتباط مخاطب با شخصیت‌ها تأکید کرده بود. زندانیان صرفاً ابزاری برای حل معما نیستند و تصمیم‌هایشان پیامد‌های واقعی دارد. با این حال، حفظ چنین کشمکشی در طول چند فصل، به‌مراتب دشوارتر از ساختن آن در فصل نخست است.

 

 

 

 

 

فصل نخست هدفی روشن و ضرب‌الاجلی مشخص داشت، اما با ادامه سریال، سازندگان برای پیش بردن داستان به بحران‌های تازه‌ای نیاز داشتند. امتیاز‌های وب‌سایت راتن تومیتوز گواه همین تغییر است: فصل نخست ۷۹ درصد، فصل دوم ۷۱ درصد و فصل‌های سوم و چهارم ۵۰ درصد امتیاز گرفته‌اند (فصل نخست همچنین امتیاز ۹۵ درصدی مخاطبان را دارد).

این آمار نشان می‌دهد که تفاوت میان «ایده محدود و متمرکز فصل نخست» و «نیاز فصل‌های بعدی به گسترش مداوم داستان»، یکی از اصلی‌ترین دلایل افت کیفی اثر بوده است. ماندگاری یک مجموعه لزوماً به معنای موفقیت یکسان تمام فصل‌های آن نیست.

 

 

موقعیت مایکل پرسشی فراتر از یک نقشه فرار مطرح می‌کند: آیا برای نجات کسی که بی‌گناه می‌دانیم، می‌توان از قانون عبور کرد؟ برخی تحلیلگران داخلی، «فرار از زندان» را در سه سطح بررسی کرده‌اند: فرار از زندان، فرار از حکومت و قوانین، و فرار از خود. در این خوانش، زندان فقط محل نگهداری محکومان نیست؛ بلکه مناسبات قدرت و محدودیت‌هایی است که شخصیت‌ها با آن روبه‌رویند. مایکل وارد ساختاری می‌شود که قصد عبور از آن را دارد و در این مسیر، تصمیم‌هایش پیامد‌های عملی و اخلاقی به همراه می‌آورد؛ لایه‌ای که به جذابیت فکری داستان می‌افزاید.

 

 

صدرنشینی «فرار از زندان» در نظرسنجی شبکه تماشا نشان می‌دهد این مجموعه، با وجود نسخه دوبله‌شده‌ای که سال‌هاست در ایران در دسترس مخاطبان قرار دارد، همچنان جذاب است. با بازگشت این مجموعه به آنتن، می‌توان بار دیگر به ویژگی‌های طلایی فصل نخست نگاهی انداخت: هدفی روشن، فرصتی محدود و نقشه‌ای که جزئیاتش به‌تدریج آشکار می‌شود. «فرار از زندان» شاید در ادامه نتوانست ارزیابی مثبت فصل نخست را حفظ کند، اما هسته اصلی قصه همچنان زنده است: مردی که برای رسیدن به هدفش برنامه‌ریزی کرده، اما در محیطی گرفتار شده که هر اتفاق پیش‌بینی‌نشده‌ای می‌تواند مسیرش را تغییر دهد؛ کشمکشی که هنوز هم مخاطب را با خود همراه می‌کند. از چهارشنبه ۶ آبان، ساعت ۲۱ پخش این سریال در شبکه تماشا آغاز می‌شود و علاقه‌مندان می‌توانند تکرار آن را ساعت‌های ۵ و ۱۲ روز بعد ببینند.