به گزارش جام جم آنلاین، نادر مکاری، سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران در نشست خبری که در پژوهشگاه فضایی ایران برگزار شد، اظهار کرد: شعار امسال، «انقلاب ماهوارهبرها» است. این شعار بیش از آنکه یک شعار فناورانه باشد، با هدف دسترسی آسان، ارزان و اقتصادی به فضا برای ایجاد منظومهها انتخاب شده است تا بتوانیم خدمات فضاپیمایی را بهصورت مستمر و دقیق به صنایع مختلف ارائه دهیم.
وی افزود: با رصد فناوریهای روز دنیا میبینیم نسل جدید پرتابگرها به سمت استفاده از سوختهای ارزانتر و مأموریتهای تکرارپذیر حرکت کردهاند. بنابراین توسعه فناوری دیگر صرفاً با هدف دستیابی به یک توانمندی فنی دنبال نمیشود، بلکه اقتصاد نیز به یکی از محورهای اصلی آن تبدیل شده است تا بتوان خدمات فضایی را در اختیار بخشهای مختلف قرار داد.
مکاری ادامه داد: این شعار فقط به پرتابگرها محدود نمیشود و بلوکهای انتقال مداری را نیز دربرمیگیرد. برای انتقال ماهوارهها از مدارهای پایین به مدارهای بالاتر، به این بلوکها نیاز داریم. در دنیای امروز، توسعه فناوری بدون توجه به اقتصاد معنا ندارد و اقتصاد فضا نیز به یکی از بخشهای مهم اقتصاد دیجیتال و اقتصاد کشورها تبدیل شده است.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران درباره پروژههای در دست اجرای این مجموعه گفت: در راستای شعار امسال چند پروژه مهم تعریف شده است. پروژه «سری سامان» که پیش از این در پژوهشگاه آغاز شده بود، امسال با رویکرد جدیدی دنبال میشود و در کنار سوخت جامد، فعالیت در حوزه سوخت مایع نیز در پروژههای ماهوارههای سامان آغاز شده است.
وی با اشاره به یکی از چالشهای مهم اقتصاد فضا اظهار کرد: هزینه بالای شکست مأموریت یکی از مسائل جدی این حوزه است. برای ساخت پرتابگر و ماهواره هزینه زیادی صرف میشود و شکست یک مأموریت میتواند هزینه سنگینی را به دولتها تحمیل کند. به همین دلیل، دو نرمافزار مهم شبیهساز سهبعدی در پژوهشگاه فضایی طراحی و ساخته شده که هدف آنها کاهش احتمال شکست مأموریت است.
مکاری افزود: این نرمافزارها پیش از پرتاب، عملکرد سامانه را ارزیابی میکنند. آزمایشهایی که امکان انجام آنها در فضا وجود ندارد، روی زمین شبیهسازی میشوند و شرایط مختلفی که ممکن است ماهواره در فضا با آنها مواجه شود، مورد بررسی قرار میگیرد. پس از پرتاب نیز این دو نرمافزار به عنوان ابزار کمکی در اختیار مرکز کنترل مأموریت قرار میگیرند تا اپراتورها بتوانند درک سریعتری از وضعیت ماهواره در فضا داشته باشند.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به تغییر رویکرد این مجموعه گفت: بر اساس دستور وزیر ارتباطات، تغییر رویکردی اساسی در پژوهشگاه فضایی با محوریت شکلگیری «اقتصاد فضا» آغاز شده است. هدف این تغییر، فاصله گرفتن از توسعه فناوری صرف و حرکت به سمت فناوریهای کاربردمحور است تا صنعت فضایی بتواند پاسخگوی نیازهای واقعی دستگاههای اجرایی باشد.
وی ادامه داد: در همین چارچوب، همکاریهای گستردهای با دستگاههای اجرایی شکل گرفته و تفاهمنامههای متعددی با بهرهبرداران خدمات فضاپایه به امضا رسیده است. اکنون نیز برای توسعه ماهوارههای اختصاصی با دستگاههای متقاضی در حال تعامل هستیم تا آنها نیز بتوانند مانند کشورهای پیشرو از این ظرفیت استفاده کنند.
مکاری نخستین گام در مسیر تحقق اقتصاد فضا را یکپارچهسازی سامانههای کاربردی در قالب پلتفرمی با عنوان «راز» دانست و گفت: در این پلتفرم، حاصل چندین سال فعالیت متخصصان پژوهشگاه در حوزه سنجش از دور تجمیع شده است. «راز» از انواع دادههای ماهوارهای اپتیکی و راداری (SAR) پشتیبانی میکند و ابزارهای پردازشی پیشرفته از جمله تفکیکپذیری فوقالعاده یا سوپر رزولوشن را نیز در اختیار کاربران قرار میدهد.
وی افزود: این پلتفرم میتواند بستر مناسبی برای فعالیت نخبگان و پژوهشگران باشد. دانشگاهیان میتوانند الگوریتمهای هوش مصنوعی خود را در این محیط پیادهسازی کرده و به دادههای مورد نیاز دسترسی پیدا کنند. این پلتفرم میتواند نقطه شروع مهمی برای توسعه اقتصاد فضا در کشور باشد.
مکاری با اشاره به یکی دیگر از دستاوردهای پژوهشگاه فضایی اظهار کرد: متخصصان پژوهشگاه موفق به طراحی و بومیسازی سامانه «ایرانزمین» یا همان «گوگلارث ایرانی» شدهاند؛ سامانهای که جای خالی آن در کشور احساس میشد و با توجه به قطعیهای مکرر سرویس گوگلارث برای کاربران کشور، توسعه آن ضرورت داشت.
وی از آغاز پروژه دیگری با عنوان «سکوی هوشمند اقتصاد فضا» خبر داد و گفت: این سکو با هدف انجام تحلیلهای جامع اقتصادی برای پروژهها و سرمایهگذاریهای صنعت فضایی کشور در حال شکلگیری است.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران درباره ظرفیتهای پلتفرم «راز» توضیح داد: ژئوپرتال فروش تصاویر ماهوارهای، بستری یکپارچه برای جستوجو، مشاهده، سفارش و دریافت برخط تصاویر ماهوارهای و محصولات سنجش از دور در کوتاهترین زمان ممکن است. این پلتفرم با بهرهگیری از ابزارهای پردازش مکانی و دادههای فضایی، امکان اشتراکگذاری اطلاعات، توسعه همکاریها و جلوگیری از دوبارهکاری را برای تصمیمگیری هوشمند فراهم میکند.
وی ادامه داد: در کنار این پلتفرم، سامانه «ایرانزمین» نیز به عنوان نسخه بومی گوگلارث توسعه یافته و نسخه نمایشی آن آماده شده است که در فرصت مناسب رونمایی خواهد شد.
وی درباره آخرین وضعیت سامانه «ایرانزمین» گفت: این سامانه مراحل توسعه فنی را پشت سر گذاشته و اکنون در مرحله تست نهایی قرار دارد و بهزودی رونمایی خواهد شد.
مکاری توضیح داد: «ایرانزمین» در دو سطح طراحی شده است؛ در نسخه عمومی، خدماتی مشابه گوگلارث ارائه میشود و در نسخه تجاری و تخصصی نیز ابزارهای پیشرفته پردازش تصاویر و دادههای ماهوارهای در اختیار کاربران حرفهای قرار خواهد گرفت.
وی درباره ماهوارههای مخابراتی خانواده «ناهید» نیز گفت: «ناهید۳» با هدف انجام یک مأموریت راهبردی در مدار زمینآهنگ یا ژئو طراحی میشود و «ناهید۲» نیز با هدف استقرار فناوریهای منظومهسازی ماهوارهای در حال توسعه است تا زمینه برای فناوریهای نوین ارتباطی فراهم شود.
مکاری تأکید کرد: هدف اصلی از توسعه ناهید۲، دستیابی به فناوریهای منظومهسازی و ایجاد بستر لازم برای طراحی و استقرار یک منظومه بومی در کشور است.
مکاری درباره پروژههای اولویتدار پژوهشگاه فضایی اظهار کرد: پروژههای راهبردی کشور از جمله ماهواره سنجش از دور «پارس۳»، ماهواره مخابراتی «ناهید۳»، بلوک انتقال مداری «سامان» و فناوریهای مرتبط با ساخت منظومههای ماهوارهای با توان مضاعف و به همت متخصصان پژوهشگاه در حال توسعه هستند.
وی افزود: همزمان تعامل با دستگاههای اجرایی متقاضی خدمات فضاپایه نیز با جدیت دنبال میشود.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران از بازآرایی ساختار داخلی این مجموعه نیز خبر داد و گفت: برای عبور از مأموریتهای صرفاً پروژهمحور به سمت مأموریتهای مسئلهمحور، تغییر ساختار پژوهشگاه آغاز شده و تشکیل «پژوهشکده کاربردها» نیز در دستور کار اجرایی قرار گرفته است.
مکاری درباره برنامه پژوهشگاه برای توسعه یک منظومه ماهوارهای ناوبری بومی اظهار کرد: در ابتدای سال، سند راهبردی ناوبری تدوین و گزینههای مختلف این حوزه بهطور کامل بررسی شد. بر اساس این سند، راهبردی تدوین شده که هم حرکت به سمت «منظومه بومی ناوبری» را دنبال میکند و هم استفاده از روشهای نوین ناوبری از جمله روشهای تقویتی و تکمیلی (Augmentation) و رویکردهای فرصتمحور (Signals of Opportunity) را دربرمیگیرد.
وی تصریح کرد: این موضوع یکی از راهبردهای اصلی پژوهشگاه است و پژوهشگران هماکنون مشغول طراحی و ساخت زیرساختهای مورد نیاز آن هستند. برنامهریزی شده است که بخشی از این سند راهبردی از سال آینده وارد مرحله عملیاتی و اجرایی شود.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران درباره آسیبهای واردشده در حملات اخیر نیز گفت: اگرچه برخی ساختمانها تخریب و بخشی از تجهیزات از بین رفت، اما سرمایه اصلی و ارزشمند پژوهشگاه، نیروی انسانی متخصص و متعهد آن است. فعالیتها بلافاصله از سر گرفته شد و پروژهها با قدرت ادامه پیدا کردند؛ بهگونهای که در مدت کوتاهی چند پلتفرم کلیدی که سالها جای خالی آنها احساس میشد، معرفی شدند.
مکاری ادامه داد: متناسب با نیازهای جدید کشور، در پروژههای قبلی نیز تغییرات اساسی اعمال شده است. برای نمونه، در پروژههای سری بلوک انتقال مداری «سامان»، توسعه سامانههای دارای سوخت مایع آغاز شده و در پروژههای سری «ناهید» نیز فناوریهای پیشرفته منظومهسازی مورد توجه قرار گرفته است. در واقع، طرحها به شکل دقیق بازتعریف شدهاند.
وی درباره نقش هوش مصنوعی در صنعت فضایی گفت: کاربرد هوش مصنوعی در پژوهشگاه تنها به پردازش دادهها محدود نیست و در تمام زنجیره ارزش صنعت فضا، از طراحی منظومهها گرفته تا ناوبری فرصتمحور و سامانههای مخابراتی، مورد استفاده قرار میگیرد.
مکاری افزود: متخصصان پژوهشگاه از ابزارهای هوش مصنوعی بومی برای ارتقای وضوح تصاویر، پیشبینی خطاها و اصلاح آنها استفاده میکنند و الگوریتمهای مورد نیاز نیز توسط پژوهشگران داخلی توسعه یافته است.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران درباره استفاده دستگاههای اجرایی از تصاویر ماهواره «خیام» اظهار کرد: ارائه تصاویر این ماهواره به دستگاههای اجرایی از سال گذشته آغاز شده و جلسات متعددی با کاربران این حوزه برگزار شده است.
وی ادامه داد: در حال حاضر شهرداریها برای پایش توسعه شهری و نظارت بر ساختوسازها از این تصاویر استفاده میکنند و شرکت ملی گاز و سایر صنایع زیرساختی نیز بهرهگیری از این خدمات را دنبال میکنند.
مکاری خاطرنشان کرد: آرشیو جامع دادههای ماهواره خیام در اختیار پژوهشگاه قرار دارد و این دادهها یکی از ورودیهای راهبردی پلتفرم ملی «راز» و سامانه «ایرانزمین» محسوب میشوند و در توسعه سامانههای کاربردی مورد استفاده قرار میگیرند.
وی درباره کاربردهای ملموس خدمات فضایی برای مردم گفت: دادههای فضایی در حوزههای مختلفی مانند معدن، کشاورزی و مدیریت منابع طبیعی کاربرد دارند. برای نمونه، با استفاده از این دادهها میتوان سطح برداشت معادن را بهطور دقیق برآورد کرد، معادن جدید را شناسایی و وضعیت بهرهبرداری از معادن فعال را پایش کرد.
مکاری پایش فرونشست زمین را یکی دیگر از کاربردهای مهم دادههای ماهوارهای دانست و افزود: دقیقترین مسیر برای پیشبینی و رصد فرونشست زمین، استفاده از دادههای ماهوارهای است. همچنین تعیین سطح زیرکشت محصولات کشاورزی، تولید آمارهای راهبردی، پایش خشکسالی و ارزیابی وضعیت پهنههای آبی کشور از دیگر کاربردهای مهم خدمات فضاپایه است.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به نقش اقتصاد فضا در ساختار اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: اقتصاد فضا را میتوان ستون فقرات اقتصاد دیجیتال دانست؛ زیرا اقتصاد دیجیتال بر پایه داده شکل میگیرد و یکی از اصلیترین مسیرهای تأمین این کلاندادهها، ماهوارهها هستند.
وی افزود: ماهواره داده خام تولید میکند، این داده پردازش میشود و به خدمت تبدیل خواهد شد و در نهایت از دل این خدمات، کسبوکار و اقتصاد فضا شکل میگیرد.
مکاری ادامه داد: پیش از این، پژوهشکدههای ماهواره و پژوهشکدههای تخصصی زیرسیستمها در پژوهشگاه فعال بودند، اما بر اساس رویکرد جدید، «پژوهشکده کاربردها» با مأموریت پایش، نظارت و پیشبینی برای صنایع و دستگاههای اجرایی کشور راهاندازی میشود.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران درباره توسعه منظومههای بومی و فناوریهای مرتبط با آنها گفت: رسالت پژوهشگاه، توسعه فناوری، ساخت ماهواره و منظومهها و بهرهبرداری بهینه از کلاندادههای فضایی است. فناوریهای روز دنیا نیز به شکل مستمر رصد میشوند و رویکرد پژوهشگاه به یک شرکت یا فناوری خاص محدود نیست.
وی افزود: یکی از زیرساختهای کلیدی برای منظومهسازی، فناوری ارتباطات میانماهوارهای یا ISL است که نقش مهمی در تشکیل و هدایت منظومهها دارد. پروژه بومیسازی این فناوری در پژوهشگاه آغاز شده است.
مکاری درباره برنامه کشور برای توسعه سامانههای موقعیتیابی و ناوبری گفت: در سند جامع راهبرد ناوبری کشور، گزینهها و ظرفیتهای مختلف برای دستیابی به ناوبری بومی پیشبینی شده است. طراحی منظومه اختصاصی، استفاده از روشهای تقویت سیگنال، ناوبری فرصتمحور و تبادل خدمات با سامانههای ناوبری سایر کشورها در این سند مورد توجه قرار گرفتهاند.
وی از برنامهریزی برای رونمایی از نخستین سامانه ناوبری بومی در سال آینده خبر داد و افزود: ممکن است دقت نمونههای اولیه هنوز به سطح نهایی مورد انتظار نرسیده باشد، اما با اجرای این طرح، گام عملیاتی کشور برای ورود به عرصه خدمات ناوبری مستقل برداشته خواهد شد.
مکاری درباره موضوع اختلالات نیز گفت: مأموریت اصلی پژوهشگاه فضایی، توسعه فناوری، ماهوارهها و منظومههاست. چنانچه مأموریت نظارتی مشخصی از سوی مراجع بالادستی واگذار شود، پژوهشگاه آن را اجرا خواهد کرد، اما تمرکز اصلی بر اقدامات ایجابی و توسعه منظومهها و خدماتی است که بتواند بخشی از نیازهای واقعی کشور را پاسخ دهد.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران درباره تأثیر حملات اخیر بر پروژههای این مجموعه اظهار کرد: این اتفاقات نهتنها موجب توقف برنامهها نشد، بلکه باعث شد بازتعریف و بازآرایی فنی پروژهها با سرعت بیشتری دنبال شود.
وی افزود: متخصصان پژوهشگاه در کوتاهترین زمان به چرخه عملیاتی بازگشتند، پروژهها را بازآرایی کردند و سطح همکاری با دستگاههای اجرایی را افزایش دادند. توسعه سامانه «ایرانزمین» و یکپارچهسازی سامانههای کاربردی از جمله نمونههای این روند است.
مکاری تأکید کرد: اتکای اصلی پژوهشگاه بر تخصص و تعهد نیروی انسانی است و وابستگی به ساختمانها و تجهیزات فیزیکی نمیتواند مانع ادامه فعالیت متخصصان شود.
وی از ایجاد یک زیستبوم جدید در صنعت فضایی خبر داد و گفت: در کنار ادامه پروژههای گذشته، فناوریهای روز نیز به این طرحها اضافه شده است. با عملیاتی شدن پلتفرم «راز» و سامانه «ایرانزمین»، ظرفیت جدیدی برای حل مسائل راهبردی کشور ایجاد خواهد شد.
مکاری افزود: راهاندازی مرکز رشد فضایی نیز در دستور کار قرار دارد تا شرکتهای نوپا، استارتاپها و پژوهشگران جوان بتوانند وارد این حوزه شوند و یک زیستبوم جامع و مشارکتی در صنعت فضا شکل بگیرد.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران درباره خسارات واردشده به این مجموعه اظهار کرد: در پی حملات اخیر، بخشی از امکانات آسیب دید، اما متخصصان پژوهشگاه با سرعت زیادی زیرساختهای ضروری برای توسعه و ساخت ماهوارهها را احیا کردند.
وی افزود: اگرچه زیرساختها هنوز به وضعیت ایدهآل و صددرصدی نرسیدهاند، امکانات ضروری برای آغاز و ادامه پروژهها تأمین شده است و هدفگذاری این است که زیرساختهای پژوهشگاه در آینده حتی نسبت به پیش از حملات، ارتقای بیشتری پیدا کنند.
مکاری درباره میزان دقیق خسارتها نیز گفت: در حال حاضر رقم قطعی خسارت مشخص نشده است؛ زیرا برآورد مالی نیازمند طی شدن فرآیندهای اداری و قانونی است و این روند همچنان ادامه دارد.
وی درباره شاخصهای ارزیابی عملکرد صنعت فضایی در افق پنجساله اظهار کرد: در گذشته بخش قابل توجهی از شاخصهای موفقیت بر تعداد پرتابها و ماهوارههای ساختهشده متمرکز بود، اما در دوره جدید، این شاخصها در حال تغییر است.
مکاری ادامه داد: نگاه جدید این است که ابتدا نیازها و خدمات مورد نیاز شناسایی شود و سپس متناسب با آنها به توسعه ماهواره پرداخته شود. معیار اصلی باید تعداد بهرهبرداران، میزان خدمات ارائهشده و میزان حل چالشهای واقعی کشور باشد.
وی افزود: سکوی هوشمند اقتصاد فضا نیز با همین هدف ایجاد شده و قرار است گزارشهای شفافتری درباره این شاخصها منتشر شود.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران درباره همکاریهای بینالمللی نیز گفت: این همکاریها در دو محور اصلی دنبال میشود؛ نخست، مشارکت متخصصان و پژوهشگران ایرانی در تدوین اسناد و استانداردهای بینالمللی حوزه فضا و دوم، مشارکت در طراحی و توسعه ماهوارههای مشترک بینالمللی.
وی افزود: جزئیات بیشتر این برنامهها در ماههای آینده نهایی و اعلام خواهد شد.
مکاری درباره نقش بخش خصوصی در آینده صنعت فضایی کشور اظهار کرد: ایجاد اقتصاد فضا بدون حضور فعال بخش خصوصی امکانپذیر نیست. به همین دلیل، تفاهمنامههای متعددی با نهادها و بهرهبرداران منعقد شده و بسترهای لازم برای فعالیت شرکتهای خصوصی در حال فراهم شدن است.
وی افزود: راهاندازی مرکز رشد فضایی و ایجاد سکوی یکپارچه داده نیز در همین چارچوب دنبال میشود. نقش پژوهشگاه در این مرحله، فراهم کردن زیرساختهایی است که بتواند ورود متخصصان و فعالان بخش خصوصی به صنعت فضا را تسهیل کند.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران درباره منابع مالی مورد نیاز این مجموعه گفت: یکی از تغییرات اساسی در ساختار جدید، حرکت به سمت تأمین هزینههای توسعه فناوری از محل سفارش و اعتبارات بهرهبرداران است، نه اتکای صرف به اعتبارات دولتی.
وی توضیح داد: ماهوارههای تخصصی بر اساس نیازهای عملیاتی مشتریان توسعه داده میشوند و با طراحی مدلهای جذاب سرمایهگذاری، بخش خصوصی نیز به مشارکت دعوت خواهد شد.
مکاری تأکید کرد: در بسیاری از کشورهای دنیا، بخش خصوصی در ساخت پرتابگرها و ارائه خدمات ایستگاههای زمینی حضور فعالی دارد. هدف پژوهشگاه نیز کاهش وابستگی به بودجه عمومی و حرکت به سمت مدلی است که فعالیتهای فضایی بتوانند هزینههای خود را جبران کرده و اقتصاد فضا به معنای واقعی شکل بگیرد.
وی درباره برنامههای فرهنگی و ترویجی پژوهشگاه نیز گفت: یکی از مأموریتهای جدید این مجموعه، ترویج فناوریهای فضایی است. در همین راستا، توسعه شبیهسازهای مختلف با استفاده از فناوری واقعیت افزوده و واقعیت مجازی در دستور کار قرار گرفته است.
مکاری افزود: تأسیس «هنرستان فضایی»، تولید فیلمهای آموزشی و تخصصی و انتشار مجلات و کتابهای علمی حوزه فضا برای گروههای سنی مختلف نیز از دیگر برنامههای پژوهشگاه است که جزئیات آن در نشستهای تخصصی اعلام خواهد شد.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران درباره حفاظت از داراییهای فضایی کشور گفت: اقدامات جدید پژوهشگاه بر مبنای اصل تابآوری طراحی شدهاند و پدافند غیرعامل به عنوان بخشی جداییناپذیر از فعالیتهای این مجموعه در نظر گرفته شده است.
وی ادامه داد: پروژهها و زیرساختها به شکلی بازآرایی شدهاند که ضمن رعایت الزامات پدافندی، بیشترین میزان تابآوری را در برابر تهدیدات داشته باشند.
مکاری در تشریح مدل اقتصادی جدید پژوهشگاه گفت: دستگاههای اجرایی کشور به خدمات و دادههای فضایی نیاز دارند و در گذشته، به دلیل محدودیت دسترسی به دادههای بومی، بخشی از این خدمات از منابع خارجی تأمین میشد.
وی افزود: اکنون بستری فراهم شده است تا دستگاههای کشور بتوانند نیازهای عملیاتی خود را از داخل تأمین کنند. در این مدل، پژوهشگاه دادههای خام و پردازششده فضایی را در اختیار شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی قرار میدهد تا آنها سامانهها و خدمات ارزشافزا را توسعه دهند.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران ادامه داد: این شرکتها در مرحله بعد خدمات نهایی را به دستگاهها و نهادهای متقاضی ارائه میکنند. به این ترتیب، زنجیرهای اقتصادی، پایدار و درآمدزا در صنعت فضا شکل خواهد گرفت؛ زنجیرهای که از تولید داده آغاز میشود و با تبدیل داده به خدمت و کسبوکار ادامه پیدا میکند.
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
در گفتوگو با جامجم آنلاین مطرح شد
درخشان: قرمزها در هماهنگی بین خطوط سهگانه مشکل دارند