تخته گاز در میدان اکتشاف

اهمیت این کشف تنها به حجم گاز موجود در یک میدان جدید محدود نمی‌شود؛ بلکه از منظر امنیت انرژی، افزایش ظرفیت تولید، کاهش فشار بر میادین قدیمی و امکان تأمین پایدار گاز صنایع نیز قابل توجه است. براساس خبر اعلام‌شده از سوی محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، با درنظرگرفتن ضریب بازیافت حدود ۷۲درصد، نزدیک به ۵۷۰۰ میلیارد فوت‌مکعب از گاز کشف‌شده قابلیت برداشت خواهد داشت.
این میزان گاز قابل برداشت، در صورت تحقق برآوردهای اعلام‌شده، معادل ظرفیتی است که می‌تواند گاز مورد نیاز یک فاز پارس‌جنوبی را حدود ۱۵ سال تأمین کند. همچنین شیرین بودن گاز میدان تخته، هزینه‌های فرآورش و توسعه را نسبت به میادین دارای گاز ترش کاهش می‌دهد و وجود میعانات گازی نیز ارزش اقتصادی پروژه را افزایش خواهد داد.
   
جایگاه ایران در نقشه ذخایر نفت و گاز جهان
برای ارزیابی اهمیت این کشف باید میان منابع، ذخایر اثبات‌شده، ذخایر قابل برداشت و منابع کشف‌نشده تفاوت قائل شد. ذخیره اثبات‌شده به حجمی گفته می‌شود که بر پایه داده‌های زمین‌شناسی و مهندسی، با اطمینان منطقی قابل برداشت اقتصادی در شرایط موجود است؛ بنابراین هر هیدروکربوری که در زیرزمین وجود دارد، الزاما در آمار ذخایر اثبات‌شده قرار نمی‌گیرد. آخرین آمار اوپک نشان می‌دهد ذخایر اثبات‌شده نفت خام جهان در پایان سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۵۷۲ میلیارد بشکه رسیده است که به پایان ۲۰۲۴ حدود ۷.۳میلیارد بشکه افزایش داشته است. اعضای اوپک در پایان ۲۰۲۵ حدود ۱۲۴۳ میلیارد بشکه، معادل نزدیک به ۷۹ درصد کل ذخایر جهان را در اختیار داشته‌اند.
ایران با حدود ۲۰۸.۶ میلیارد بشکه ذخیره اثبات‌شده نفت خام، پس از ونزوئلا با حدود ۳۰۳.۲ میلیارد بشکه و عربستان سعودی با حدود ۲۶۷.۲ میلیارد بشکه، در جایگاه سوم جهان قرار دارد. عراق با حدود ۱۴۵ میلیارد بشکه، امارات با حدود ۱۱۳ میلیارد بشکه و کویت با حدود ۱۰۱.۵ میلیارد بشکه نیز در رده‌های بعدی قرار می‌گیرند. ذخیره اثبات‌شده نفت خام ایران تقریبا ۱۳ درصد ذخایر نفت جهان است. در حوزه گاز، جایگاه ایران برجسته‌تر است. برآوردهای معتبر بین‌المللی ذخایر اثبات‌شده گاز ایران را حدود ۱۲۰۰ تریلیون فوت مکعب، معادل حدود ۳۴ تریلیون مترمکعب نشان می‌دهد. ایران پس از روسیه، دومین دارنده بزرگ ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان بوده و حدود ۱۶ درصد ذخایر را در اختیار دارد.
آخرین داده جامع اوپک نشان می‌دهد مجموع ذخایر اثبات‌شده گاز جهان حدود ۲۱۲ تریلیون مترمکعب است که حدود ۳۵ درصد این ذخایر در کشورهای عضو اوپک قرار دارد. در میان کشورهای دارای ذخایر بزرگ گاز، روسیه با حدود ۱۶۸۸ تریلیون فوت مکعب، ایران با ۱۲۰۰ تریلیون فوت‌مکعب، قطر با حدود ۸۴۳ تریلیون فوت‌مکعب، آمریکا با حدود ۶۱۵ تریلیون فوت‌مکعب و ترکمنستان با حدود ۴۰۰ تریلیون فوت‌مکعب در صدر قرار دارند. عربستان، امارات، چین و نیجریه نیز از دیگر دارندگان ذخایر بزرگ گاز هستند.
   

خبر خوش وزیر نفت
در همین حال وزیر نفت صبح روز گذشته در گفت‌وگو با رسانه‌ملی و در پاسخ به این سؤال که آیا از محاصره می‌ترسید، با تعجب پرسید، ترس! چرا؟ بگذارید با یک خبر خوش صحبت کنیم که جزئیات آن بعدا اعلام خواهد شد. پاک‌نژاد در ادامه گفت‌وگو با رسانه‌ملی از کشف بیش از ۷۵۰۰ میلیارد فوت مکعب‌گاز در جنوب استان فارس خبر داد و اعلام کرد: با احتساب ضریب بازیافت حدود ۷۲ درصد، امکان برداشت حدود ۵۷۰۰ میلیارد فوت‌مکعب گاز از این میدان وجود دارد. او در آستانه هفته دولت با اشاره به تلاش همکاران صنعت نفت برای شناسایی و توسعه ذخایر جدید هیدروکربوری بیان کرد: با کشف مقادیر زیادی گاز در میدانی در جنوب استان فارس، ثروتی تازه به ذخایر ملی کشور افزوده شده است. حجم گاز قابل برداشت از این میدان معادل ظرفیتی است که می‌تواند گاز مورد نیاز یک فاز پارس‌جنوبی را برای حدود ۱۵ سال تأمین کند.
وزیر نفت تأکید کرد: این گاز به‌اصطلاح شیرین است و همین ویژگی سبب می‌شود هزینه‌های عملیات توسعه و همچنین هزینه‌های بهره‌برداری از میدان کاهش یابد. پاک‌نژاد ادامه داد: در کنار این حجم عظیم گاز، مقادیر قابل‌توجهی میعانات گازی نیز در این میدان وجود دارد که درمجموع، افزون‌بر ارزش ذاتی گاز، می‌تواند ده‌ها میلیارد دلار ثروت جدید برای کشور ایجاد کند. وی با تأکید بر ضرورت شتاب‌بخشی به توسعه این میدان گفت: باید در اسرع‌وقت برای برنامه‌ریزی و اجرای عملیات توسعه میدان اقدام کنیم تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن بتوان از ظرفیت آن بهره‌برداری و گاز تولیدی را در خدمت صنعت و دیگر بخش‌های انرژی‌بر کشور قرار داد.
وزیر نفت در ادامه از برنامه‌های توسعه‌ای این میدان گفت: با انجام برنامه ریزی‌های توسعه‌ای هرچه سریع‌‎تر بهره‌برداری از این میدان آغاز می‌شود تا گاز حاصل از آن به بخش‌هایی مانند صنعت و بخش‌های انرژی‌بر تزریق شود.
   

توان ایران برای تبدیل ذخیره به تولید
کشورمان طی چهار دهه گذشته و پس از پیروزی انقلاب اسلامی تحت شدیدترین تحریم‌ها قرار گرفت و بخش قابل‌توجهی از زنجیره مهندسی، ساخت تجهیزات، حفاری، پالایش و فرآورش گاز هدف این محدودیت‌ها بوده است. با این حال توان مهندسی ایرانی توانست میدان‌های نفت و گاز را توسعه دهد که نمونه عملی این توان مهندسی، توسعه میدان پارس‌جنوبی است. میدان مشترک ایران و قطر، ستون فقرات صنعت گاز ایران محسوب می‌شود و توسعه ۲۴ فاز آن به مجموعه بزرگی از توانمندی‌های داخلی در مهندسی، ساخت سکوهای دریایی، خطوط لوله، حفاری، پالایش و فرآورش نیاز داشت. با این‌حال توسعه‌ آن توسط شرکت‌های ایرانی ازجمله پتروپارس، اویک، قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا و مپنا اجرا شد.
کشف ۷۵۰۰ میلیارد فوت‌مکعب گاز در میدان تخته، صرفا یک عدد زمین‌شناسی نیست. ضریب بازیافت ۷۲ درصدی اعلام‌شده به معنای حدود ۵۷۰۰ میلیارد فوت‌مکعب گاز قابل برداشت است؛ رقمی که با توجه به ناترازی گاز و مصرف بالا در نیروگاه‌ها، صنایع و بخش خانگی می‌تواند به کاهش فشار بر میادین در حال تولید و حل ناترازی کمک کند. 

از پازن تا تخته
۱۴ مهر سال گذشته نیز وزیر نفت از کشف ذخایر بزرگ گازی و نفتی میدان «پازن» در استان بوشهر خبر داده بود. این میدان نیز با افزایش ذخیره ۱۰ هزار میلیارد فوت‌مکعب گاز، می‌تواند نقش مهمی در جبران ناترازی انرژی کشور در سال‌های آینده ایفا کند. میدان پازن در فاصله حدود ۲۱ کیلومتری شهر جم در استان بوشهر واقع شده و براساس اقدام‌های اکتشافی، ذخایر گازی درجای کشور را ۱۰ هزار میلیارد فوت‌مکعب افزایش داد. با ضریب بازیافت ۷۰ درصد میزان برداشت از این میدان به ۷۰۰۰ میلیارد فوت‌مکعب می‌رسد که معادل ۷۰۰۰ روز تولید یک فاز پارس جنوبی است.
حفاری چاه نخست میدان پازن در سال ۱۳۹۴ تا عمق ۳۸۰۰ متر انجام و به کشف اولیه منجر شد اما به‌دلیل مشکلات عملیاتی، ادامه فعالیت آن متوقف شد و پس از هفت سال، این نقطه دوباره به‌عنوان هدف اکتشافی انتخاب و حفاری چاه دوم تا عمق حدود ۴۶۰۰ متر ادامه یافت.
حالا با اکتشاف میدان گازی جدید در استان فارس به نام تخته، ذخایر کشورمان از این منبع خدادادی افزایش  یافت.