پلیس اعلام کرد؛
پرونده فروش خودرو ، روی میز دادستانی
قیمت خودرو از تابستان سال ۱۳۹۷ و همزمان با جهشهای ارزی آن دوره، نوسانات شدیدی را تجربه کرد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که بازار خودرو بهشدت تحتتأثیر محدودیت عرضه و جهش تقاضا قرار گرفته بود و انتظارات تورمی نیز به این وضعیت دامن میزد. در آن زمان، فروش خودرو از طریق سایت خودروسازان انجام میشد و هر بار که طرح فروش جدیدی اعلام میشد، بسیاری از متقاضیان امکان ورود به سامانه و ثبتنام را نداشتند؛ بهطوریکه با آغاز عرضه و باز شدن سایت فروش، ظرفیت در همان ثانیههای نخست تکمیل میشد.
رشد تقاضا با هدف کسب سود، بهدلیل اختلاف قابلتوجه میان قیمت کارخانه و بازار افزایش یافت؛ اما در فرآیند فروش خودروسازان، شفافیت کامل وجود نداشت. در سالهای بعد، فروش بهصورت قرعهکشی انجام شد، اما در روزهای پایانی سال ۱۴۰۰، سامانه یکپارچه تخصیص خودرو و ایده تجمیع ثبتنامها مطرح و اجرایی شد. هدف از این اقدام، خارج کردن ثبتنامها از حالت پراکنده و افزایش شفافیت بود. هرچند قرعهکشی همچنان ادامه داشت، اما بهتدریج نقش سامانههای متمرکز پررنگتر شد. در این دوره، فاصله قیمت کارخانه و بازار همچنان بالا بود و همین مساله، ثبتنام در طرحهای فروش را بسیار پرمتقاضی نگه داشت.
سامانه یکپارچه فروش خودرو در سال ۱۴۰۱ بهصورت جدیتر شکل گرفت و تمامی عرضهکنندگان خودرو، اعم از تولیدکنندگان بزرگ وابسته به دولت، مونتاژکاران و واردکنندگان، موظف شدند محصولات خود را از طریق این سامانه عرضه کنند. ثبتنام نیز صرفا از طریق همین سامانه انجام میشد. در پایان همان سال، اولویتبندی و نوبتدهی نسبت به گذشته اهمیت بیشتری پیدا کرد. در ابتدا سامانه برای چند روز باز میماند و تمام خریداران ثبتنام خود را انجام میدادند؛ سپس متقاضیان از طریق قرعهکشی، در اولویتبندی و صف انتظار تحویل قرار میگرفتند. به این ترتیب، تمام افراد ثبتنام کرده براساس نوبتبندی، خودرو دریافت میکردند. با اجرای این روش، برخی عرضهها نیز از حالت کاملا قرعهکشی خارج شد و به سمت فروش با موعد تحویل مشخص حرکت کرد. با این حال، در ماههای پایانی سال ۱۴۰۲ و براساس دستورالعمل تنظیم بازار خودروی سواری از سوی شورای رقابت، سامانه یکپارچه تخصیص خودرو به سمت تعطیلی رفت و در سال ۱۴۰۳ بار دیگر خودروسازان مدیریت فروش را بر عهده گرفتند.
اکنون در سال ۱۴۰۵ نیز دوباره فروش خودروسازان داغ شده است. قیمت خودروها در بازار آزاد از ابتدای اردیبهشت امسال جهشی بین ۶۰ تا ۸۰ درصد را تجربه کرده و همزمان، خودروسازان اقدام به فروش محصولات خود کردهاند. با این حال، اختلاف قیمت کارخانهای و بازاری خودرو، ثبتنام و خرید از خودروسازان را به ماراتنی دشوار تبدیل کرده است؛ ماراتنی که با انسداد سامانهها و جولان رباتها همراه شده، در حالی که متقاضیان واقعی پشت دیوارهای بسته سامانههای فروش باقی میمانند.
در همین راستا، ایرانخودرو امکان ثبتنام برای فروش فوری و فوقالعاده محصولات خود را اعلام کرد. طبق این اطلاعیه، متقاضیان واجد شرایط طرح عادی، حمایت از جوانی جمعیت و جایگزینی خودروی فرسوده میتوانستند بدون قرعهکشی برای محصولات این شرکت ثبتنام کنند. همچنین ثبتنام در طرح جوانی جمعیت و خودروهای فرسوده از ۱۶ اردیبهشت و طرح فروش عادی از ۱۷ اردیبهشت آغاز شد، اما بار دیگر در فاصله کوتاهی و با تکمیل ظرفیت، فروش متوقف شد. متقاضیان از همان دقایق نخست با مشکلی مشترک مواجه شدند؛ عدم امکان ورود به سامانه ثبتنام. بسیاری از کاربران هنگام ورود به سامانه با پیامهایی مانند «۱۰ دقیقه دیگر مراجعه کنید» یا «سامانه در حال بهروزرسانی است» روبهرو شده و امکان ارسال درخواست نداشتند. برخی نیز میگویند ساعتها پشت درگاه ثبتنام منتظر ماندند، اما ناگهان با پیام «ظرفیت تکمیل شد» مواجه شدند.
کارشناسان دلیل این اتفاق را هجوم گسترده متقاضیان میدانند؛ زیرا اختلاف قیمت کارخانه و بازار در برخی محصولات از یک میلیارد تومان نیز فراتر رفته است. اختلافی که هم مصرفکنندگان واقعی و هم سوداگران را به حضور در این طرحها ترغیب میکند؛ چراکه برنده شدن در این فرآیند، نوعی «لاتاری سودآور» تلقی میشود.
ایرانخودرو همچنین روز گذشته طرح پیشفروش محصولات ویژه متقاضیان عادی را آغاز کرد. طبق بخشنامه این شرکت، متقاضیان واجد شرایط میتوانستند از ساعت ۹ صبح دیروز تا زمان تکمیل ظرفیت برای ثبتنام اقدام کنند. در این طرح، محصولات در قالب «مشارکت در تولید» عرضه میشود و قیمتها قطعی نیست؛ بنابراین قیمت نهایی در زمان تحویل خودرو مشخص خواهد شد. با این وجود، بیشتر کاربران اعلام کردهاند که نتوانستهاند وارد سایت فروش اینترنتی این شرکت شوند.
وعده بازگشت به آرامش وزیر و دستور دادستان
سیدمحمد اتابک، وزیر صنعت درباره وضعیت قیمت خودرو در بازار گفت: جلسات متعددی برگزار شد و در تمامی این جلسات به فعالان حوزه خودرو اطمینان داده شد. اتابک با بیان اینکه افزایش تولید و واردات خودرو میتواند آرامش را به بازار بازگرداند، تأکید کرد: باید توجه داشت که وضعیت بازار خودرو تا حدی با نرخ ارز نیز ارتباط دارد؛ با این حال این تأثیر در خودروهای داخلی باید کمتر و در خودروهای وارداتی طبیعتاً بیشتر باشد.
همچنین علی صالحی، دادستان تهران به شرکتهای ایرانخودرو و سایپا دستور داد در برنامههای بعدی فروش همگانی محصولات، تدابیری اتخاذ کنند تا فرصت دسترسی برابر برای تمام متقاضیان به سامانههای ثبتنام فراهم شود. وی افزود: در راستای صیانت از حقوق عامه و با توجه به گزارشهای واصله درباره نارضایتی مردم از نحوه فروش اخیر محصولات ایرانخودرو و سایپا، موضوع توسط دادستانی رصد و با مشاهده مشکلات ایجادشده برای ورود متقاضیان به سامانه ثبتنام، دستور قضایی لازم برای رفع مشکلات صادر شد.
صالحی ادامه داد: ظرفیت ثبتنام شرکتهای مذکور در مدتزمان محدودی تکمیل شده و بسیاری از شهروندان نتوانستهاند فرآیند ثبتنام خود را تکمیل کنند؛ بنابراین دادستانی تهران در راستای صیانت از حقوق عامه، جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده یا فساد احتمالی و ایجاد شرایط برابر برای همه مردم، دستورات لازم را صادر کرده است. دادستان تهران تأکید کرد: شرکتهای مذکور مکلف شدند ضمن ایجاد زیرساختهای لازم و فراهم کردن فرصت برابر برای تمام متقاضیان در ثبتنامهای آتی، چنانچه تعداد ثبتنامکنندگان بیش از ظرفیت اعلام شده باشد، از طریق قرعهکشی و سایر شیوههای ممکن نسبت به برقراری عدالت میان متقاضیان اقدام کنند.
انتقاد بهارستان از جاده مخصوص
حجتالاسلام نصرالله پژمانفر، رئیس کمیسیون اصلنود مجلس: ما پیش از آغاز ثبتنام، ۱۵ اردیبهشت در نامهای به رئیس سازمان بازرسی و وزیر صمت هشدار دادیم که این روش ثبتنام ابهام دارد و خواستار توقف فوری طرح شدیم.
زینب قیصری، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس: از ثبتنام تا تکمیل ظرفیت، عملا میدان را برای افراد خاص با اینترنتهای ماورایی باز کرده و مردم عادی را به حاشیه رانده است؛ این نه یک رقابت، بلکه بیعدالتی آشکار در حق مصرفکننده واقعی است.
مصطفی طاهری، عضو کمیسیون صنایع و معادن: وقتی وزارت صمت نظارت خود را از دست میدهد، فضا برای ثبتنامهای صوری باز میشود. خودروسازی مانند ایرانخودرو با استفاده از تعارض منافع، قیمت قطعات را در فاکتورها بالاتر از واقعیت اعلام میکند.
رحیم زارع، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس: طبیعتاً در شرایطی که زیرساختهای اینترنتی در سراسر کشور یکسان نیست، ممکن است افراد یا شرکتهایی در تهران با استفاده از رباتها و اینترنت پرسرعت، سریعتر اقدام به ثبتنام کنند و در نتیجه مردم عادی و متقاضیان واقعی امکان ثبتنام نداشته باشند.
علی حدادی، عضو هیأترئیسه کمیسیون صنایع و معادن مجلس: براساس بررسیهای انجامشده، افزایش قیمتها و نحوه عرضه خودرو از سوی خودروسازان نهتنها از طرف کمیسیون صنایع و معادن، بلکه از سوی شورای رقابت نیز قابل قبول نیست. همچنین نحوه ثبتنام در شرایط نامطلوب اینترنت، عملا فقط فرصت را در اختیار دلالان قرار داده و مشکلات بازار خودرو را تشدید کرده است.
سامانه یکپارچه فروش خودرو در سال ۱۴۰۱ بهصورت جدیتر شکل گرفت و تمامی عرضهکنندگان خودرو، اعم از تولیدکنندگان بزرگ وابسته به دولت، مونتاژکاران و واردکنندگان، موظف شدند محصولات خود را از طریق این سامانه عرضه کنند. ثبتنام نیز صرفا از طریق همین سامانه انجام میشد. در پایان همان سال، اولویتبندی و نوبتدهی نسبت به گذشته اهمیت بیشتری پیدا کرد. در ابتدا سامانه برای چند روز باز میماند و تمام خریداران ثبتنام خود را انجام میدادند؛ سپس متقاضیان از طریق قرعهکشی، در اولویتبندی و صف انتظار تحویل قرار میگرفتند. به این ترتیب، تمام افراد ثبتنام کرده براساس نوبتبندی، خودرو دریافت میکردند. با اجرای این روش، برخی عرضهها نیز از حالت کاملا قرعهکشی خارج شد و به سمت فروش با موعد تحویل مشخص حرکت کرد. با این حال، در ماههای پایانی سال ۱۴۰۲ و براساس دستورالعمل تنظیم بازار خودروی سواری از سوی شورای رقابت، سامانه یکپارچه تخصیص خودرو به سمت تعطیلی رفت و در سال ۱۴۰۳ بار دیگر خودروسازان مدیریت فروش را بر عهده گرفتند.
اکنون در سال ۱۴۰۵ نیز دوباره فروش خودروسازان داغ شده است. قیمت خودروها در بازار آزاد از ابتدای اردیبهشت امسال جهشی بین ۶۰ تا ۸۰ درصد را تجربه کرده و همزمان، خودروسازان اقدام به فروش محصولات خود کردهاند. با این حال، اختلاف قیمت کارخانهای و بازاری خودرو، ثبتنام و خرید از خودروسازان را به ماراتنی دشوار تبدیل کرده است؛ ماراتنی که با انسداد سامانهها و جولان رباتها همراه شده، در حالی که متقاضیان واقعی پشت دیوارهای بسته سامانههای فروش باقی میمانند.
در همین راستا، ایرانخودرو امکان ثبتنام برای فروش فوری و فوقالعاده محصولات خود را اعلام کرد. طبق این اطلاعیه، متقاضیان واجد شرایط طرح عادی، حمایت از جوانی جمعیت و جایگزینی خودروی فرسوده میتوانستند بدون قرعهکشی برای محصولات این شرکت ثبتنام کنند. همچنین ثبتنام در طرح جوانی جمعیت و خودروهای فرسوده از ۱۶ اردیبهشت و طرح فروش عادی از ۱۷ اردیبهشت آغاز شد، اما بار دیگر در فاصله کوتاهی و با تکمیل ظرفیت، فروش متوقف شد. متقاضیان از همان دقایق نخست با مشکلی مشترک مواجه شدند؛ عدم امکان ورود به سامانه ثبتنام. بسیاری از کاربران هنگام ورود به سامانه با پیامهایی مانند «۱۰ دقیقه دیگر مراجعه کنید» یا «سامانه در حال بهروزرسانی است» روبهرو شده و امکان ارسال درخواست نداشتند. برخی نیز میگویند ساعتها پشت درگاه ثبتنام منتظر ماندند، اما ناگهان با پیام «ظرفیت تکمیل شد» مواجه شدند.
کارشناسان دلیل این اتفاق را هجوم گسترده متقاضیان میدانند؛ زیرا اختلاف قیمت کارخانه و بازار در برخی محصولات از یک میلیارد تومان نیز فراتر رفته است. اختلافی که هم مصرفکنندگان واقعی و هم سوداگران را به حضور در این طرحها ترغیب میکند؛ چراکه برنده شدن در این فرآیند، نوعی «لاتاری سودآور» تلقی میشود.
ایرانخودرو همچنین روز گذشته طرح پیشفروش محصولات ویژه متقاضیان عادی را آغاز کرد. طبق بخشنامه این شرکت، متقاضیان واجد شرایط میتوانستند از ساعت ۹ صبح دیروز تا زمان تکمیل ظرفیت برای ثبتنام اقدام کنند. در این طرح، محصولات در قالب «مشارکت در تولید» عرضه میشود و قیمتها قطعی نیست؛ بنابراین قیمت نهایی در زمان تحویل خودرو مشخص خواهد شد. با این وجود، بیشتر کاربران اعلام کردهاند که نتوانستهاند وارد سایت فروش اینترنتی این شرکت شوند.
وعده بازگشت به آرامش وزیر و دستور دادستان
سیدمحمد اتابک، وزیر صنعت درباره وضعیت قیمت خودرو در بازار گفت: جلسات متعددی برگزار شد و در تمامی این جلسات به فعالان حوزه خودرو اطمینان داده شد. اتابک با بیان اینکه افزایش تولید و واردات خودرو میتواند آرامش را به بازار بازگرداند، تأکید کرد: باید توجه داشت که وضعیت بازار خودرو تا حدی با نرخ ارز نیز ارتباط دارد؛ با این حال این تأثیر در خودروهای داخلی باید کمتر و در خودروهای وارداتی طبیعتاً بیشتر باشد.
همچنین علی صالحی، دادستان تهران به شرکتهای ایرانخودرو و سایپا دستور داد در برنامههای بعدی فروش همگانی محصولات، تدابیری اتخاذ کنند تا فرصت دسترسی برابر برای تمام متقاضیان به سامانههای ثبتنام فراهم شود. وی افزود: در راستای صیانت از حقوق عامه و با توجه به گزارشهای واصله درباره نارضایتی مردم از نحوه فروش اخیر محصولات ایرانخودرو و سایپا، موضوع توسط دادستانی رصد و با مشاهده مشکلات ایجادشده برای ورود متقاضیان به سامانه ثبتنام، دستور قضایی لازم برای رفع مشکلات صادر شد.
صالحی ادامه داد: ظرفیت ثبتنام شرکتهای مذکور در مدتزمان محدودی تکمیل شده و بسیاری از شهروندان نتوانستهاند فرآیند ثبتنام خود را تکمیل کنند؛ بنابراین دادستانی تهران در راستای صیانت از حقوق عامه، جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده یا فساد احتمالی و ایجاد شرایط برابر برای همه مردم، دستورات لازم را صادر کرده است. دادستان تهران تأکید کرد: شرکتهای مذکور مکلف شدند ضمن ایجاد زیرساختهای لازم و فراهم کردن فرصت برابر برای تمام متقاضیان در ثبتنامهای آتی، چنانچه تعداد ثبتنامکنندگان بیش از ظرفیت اعلام شده باشد، از طریق قرعهکشی و سایر شیوههای ممکن نسبت به برقراری عدالت میان متقاضیان اقدام کنند.
انتقاد بهارستان از جاده مخصوص
حجتالاسلام نصرالله پژمانفر، رئیس کمیسیون اصلنود مجلس: ما پیش از آغاز ثبتنام، ۱۵ اردیبهشت در نامهای به رئیس سازمان بازرسی و وزیر صمت هشدار دادیم که این روش ثبتنام ابهام دارد و خواستار توقف فوری طرح شدیم.
زینب قیصری، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس: از ثبتنام تا تکمیل ظرفیت، عملا میدان را برای افراد خاص با اینترنتهای ماورایی باز کرده و مردم عادی را به حاشیه رانده است؛ این نه یک رقابت، بلکه بیعدالتی آشکار در حق مصرفکننده واقعی است.
مصطفی طاهری، عضو کمیسیون صنایع و معادن: وقتی وزارت صمت نظارت خود را از دست میدهد، فضا برای ثبتنامهای صوری باز میشود. خودروسازی مانند ایرانخودرو با استفاده از تعارض منافع، قیمت قطعات را در فاکتورها بالاتر از واقعیت اعلام میکند.
رحیم زارع، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس: طبیعتاً در شرایطی که زیرساختهای اینترنتی در سراسر کشور یکسان نیست، ممکن است افراد یا شرکتهایی در تهران با استفاده از رباتها و اینترنت پرسرعت، سریعتر اقدام به ثبتنام کنند و در نتیجه مردم عادی و متقاضیان واقعی امکان ثبتنام نداشته باشند.
علی حدادی، عضو هیأترئیسه کمیسیون صنایع و معادن مجلس: براساس بررسیهای انجامشده، افزایش قیمتها و نحوه عرضه خودرو از سوی خودروسازان نهتنها از طرف کمیسیون صنایع و معادن، بلکه از سوی شورای رقابت نیز قابل قبول نیست. همچنین نحوه ثبتنام در شرایط نامطلوب اینترنت، عملا فقط فرصت را در اختیار دلالان قرار داده و مشکلات بازار خودرو را تشدید کرده است.
گفت و گو
